تورم ‌بی‌سابقه در ایران؛ قیمت مواد غذایی یک‌ساله دو برابر شد

گزارش ماهانه مرکز آمار ایران نشان می‌دهد سرعت گرانی اقلام مصرفی مخصوصاً مواد غذایی در دی‌ماه ۱۴۰۴ به سطح دست‌کم کم‌سابقه‌ای رسیده است.

طبق بررسی‌های این نهاد، متوسط قیمت کالاها و خدمات مصرفی در دی‌ماه ۷/۹ درصد بیشتر از ماه قبل بوده است. این رقم که نرخ تورم ماهانه خوانده می‌شود، دومین رقم بالای تورم ماهانه اعلامی دست‌کم در یک دهه گذشته است و تنها در خرداد ۱۴۰۱ (یعنی سه سال و نیم قبل) ایران تورم ماهانه شدیدتری را تجربه کرده است.

در کنار این، قیمت اقلام مصرفی از دی ۱۴۰۳ تا دی ۱۴۰۴ به طور میانگین ۶۰ درصد افزایش یافته است. این بالاترین نرخ تورم نقطه به نقطه‌ای است که از زمان انتشار نرخ تورم از سوی مرکز آمار ایران اعلام شده است.

دو برابر شدن قیمت مواد غذایی در یک سال

عامل اصلی این سطح کم‌سابقه تورم، جهش قیمت مواد غذایی در پی تصمیم دولت مسعود پزشکیان برای حذف نرخ ارز ترجیحی است.

پیش از این، اقلامی نظیر دانه‌های روغنی، نهاده‌های دامی و کود با دلار ۲۸۵۰۰ تومانی وارد می‌شدند. ولی اوایل دی‌ماه اعلام کرد که اختصاص ارز ترجیحی به این اقلام را متوقف می‌کند و به جای آن، به حدود ۸۰ میلیون ایرانی ماهانه یک میلیون تومان کالابرگ می‌دهد.

در پی اعلام این تصمیم، قیمت روغن نباتی تقریباً به یک‌باره سه برابر شد و اقلام دیگری نظیر گوشت، مرغ، تخم‌مرغ و ماکارونی هم افزایش شدیدی داشتند.

حالا بررسی‌های مرکز آمار نشان می‌دهد که ظرف یک ماه، قیمت گروه لبنیات و تخم‌مرغ بیشتر از ۱۹ درصد، گروه گوشت و مرغ تقریباً ۲۰ درصد، و قیمت گروه «روغن‌ها و چربی‌ها» بیش از ۵۰ درصد بالا رفته است.

در مجموع قیمت مواد غذایی در دی‌ماه ۱۴۰۴ به طور میانگین ۱۳/۸ درصد بیشتر از ماه قبل و ۸۹/۹ درصد بیشتر از دی ۱۴۰۳ بوده است.

به عبارت دیگر هزینه خرید هفتگی مواد غذایی ظرف یک سال تقریباً دو برابر شده است.

قیمت گروه‌های نظیر نان و غلات (شامل برنج و ماکارونی)، میوه و خشکبار و انواع «روغن و چربی» ظرف ۱۲ ماه اخیر بیش از دو برابر شده است.

علاوه بر سیاست حذف دلار ۲۸۵۰۰ تومانی، افزایش نرخ ارز در بازار آزاد و نیز حذف نرخ نیما و یکی شدن قیمت ارز در تالار اول و دوم بازار مبادله ارز و طلا هم در این تورم بالا نقش داشته‌اند. چرا که این‌ها قیمت ارزی بود که برای واردات کالا و نیز قطعات اولیه می‌شد و در نتیجه این تغییرات، مثلاً قیمت وسایل نقلیه به طور متوسط ظرف یک ماه ۱۰ درصد افزایش یافته است.

در کنار این، کسری بودجه شدید دولت و نرخ بالای رشد نقدینگی هم در نقش مهمی در نرخ بالای تورم بازی کرده است.

طبق ارقامی که بانک مرکزی ایران منتشر کرده، نرخ رشد نقدینگی در آبان‌ماه امسال به ۴۰/۴ درصد رسیده که بالاترین رقم در چهار سال اخیر است.

این روند رشد نقدینگی ممکن است در ماه‌های آینده شدیدتر هم بشود. چرا که به گفته بانک مرکزی، در حراج سی‌ام دی‌ماه اوراق بدهی دولت، کمتر از ۱۵ درصد اوراق عرضه‌شده به فروش رسید.

اگر دولت نتواند از راه فروش اوراق بدهی و استقراض از شبکه بانکی کسری بودجه‌اش را تأمین کند، ممکن است بیش از پیش دست به دامن بانک مرکزی شود که این می‌تواند به رشد نقدینگی سرعت ببخشد.

این در شرایطی است که بیش از دو هفته قطعی اینترنت و شرایط پرتنش سیاسی و اجتماعی پس از سرکوب مرگبار اعتراض‌های سراسری، بسیاری از بازارها را نیمه‌تعطیل یا تعطیل کرده و بخش‌هایی از اقتصاد ایران را به رکود فرو برده است.

این باعث شده بسیاری از افرادی که در کسب‌وکارهای کوچک و متوسط یا حتی خانگی فعال بودند و از طریق پلتفرم‌هایی نظیر اینستاگرام با مشتریانشان ارتباط داشتند، بخش بزرگی از درآمدشان قطع شود. بیشترین فشار افزایش سرسام‌آور قیمت مواد غذایی به این دسته افراد و نیز حقوق‌بگیران و بازنشستگان (که درآمدشان ثابت است) وارد می‌شود.

کمتر از یک ماه دیگر ماه رمضان آغاز می‌شود و بلافاصله پس از آن هم تعطیلات نوروز است؛ دو مقطعی که بسیاری از خانواده‌ها معمولاً مهمان دارند. شاید این برهه بدترین زمان برای جهش قیمت مواد غذایی باشد.