همه زنان مجلس شورای اسلامی: ۷۸ کرسی، ۴۹ زن

انتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی، هفتم اسفندماه برگزار خواهد شد و از زنانی که طی ۹ دوره گذشته به‌عنوان نماینده به این نهاد قانون‌گذاری راه‌یافته‌اند ۲۵ نفر داوطلب حضور در مجلس دهم شده‌اند.

شورای نگهبان تاکنون صلاحیت ۱۰ نماینده فعلی یا سابق زن در مجلس شورای اسلامی را رد کرده و ۱۵ نفر باید با سایر داوطلبان زن و مرد نمایندگی مجلس در ایران رقابت کنند.

در ۹ دوره مجلس شورای اسلامی، زنان موفق به کسب تنها ۷۸ کرسی در مجلس شده اند که ۴۹ زن در ادوار مختلف بر این کرسی‌ها نشسته اند. ۴۹ زن با گرایش‌های مختلف سیاسی و البته سرنوشت‌های متفاوت سیاسی. برخی در دوره‌های بعدی از سوی شورای نگهبان رد صلاحیت شدند و امکان ورود به رقابت‌ها را نیافتند، برخی موفق به کسب آرای لازم برای حضور مجدد در مجلس نشدند، برخی زندانی یا از ایران خارج شدند و برخی دیگر اما در تلاش برای راه‌یابی مجدد به نهاد قانون‌گذاری ایران هستند.

در هیچ‌یک از دوره‌های مجلس ایران هیچ نماینده زن از اقلیت‌های دینی و مذهبی حضور نداشته و بیش از ۱۳ نماینده زن از بستگان نزدیک چهره‌های سیاسی و با نفوذ در قدرت سیاسی ایران بوده‌اند.

سه مجلس، دوازده کرسی، پنج زن

در دوره‌های اول، دوم و سوم مجلس شورای اسلامی تنها ۵ نماینده زن بر ۱۲ کرسی نمایندگی مجلس تکیه زدند.

اعظم طالقانی، فرزند آیت‌الله محمود طالقانی و دبیر کل جامعه زنان انقلاب اسلامی که در دوره اول مجلس از حوزه تهران به این نهاد راه یافت داوطلب نمایندگی مجلس دهم است، اما صلاحیت او از سوی هیئت‌های نظارت شورای نگهبان رد شده است. خانم طالقانی در سال‌های ۱۳۷۶ و ۱۳۸۸ داوطلب انتخابات ریاست جمهوری شده بود که در هر دو بار صلاحیت او از سوی شورای نگهبان رد شد. او معتقد است که هیچ دلیلی وجود ندارد که یک زن نتواند نامزد انتخابات ریاست جمهوری شود و منتقد تفسیر شورای نگهبان از واژه رجال در قانون مربوط به انتخابات ریاست جمهوری است. اعظم طالقانی فعال سیاسی اصلاح طلب است و صاحب‌امتیاز و مدیرمسئول نشریه پیام هاجر بود که توقیف شد. او برای انتخابات پنجمین دوره مجلس خبرگان هم داوطلب شده بود که تأیید صلاحیت نشد.

عاتقه صدیقی (پوران رجایی) دیگر نماینده اولین دوره مجلس، همسر محمدعلی رجایی، نخست‌وزیر کابینه ابوالحسن بنی‌صدر و دومین رئیس‌جمهور ایران بود. خانم صدیقی در دوره‌های دوم و سوم مجلس هم حضور داشت، اما در انتخابات دوره چهارم مجلس شورای اسلامی از سوی شورای نگهبان رد صلاحیت شد. او در انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۸ از حامیان میرحسین موسوی و معتقد بود که از جهت تفکر، بینش و مدیریت، میرحسین موسوی شبیه‌ترین فرد به محمدعلی رجایی است. خانم صدیقی همچنین از منتقدین جدی محمود احمدی‌نژاد بود. او عضو شورای مرکزی انجمن اسلامی معلمان است.

گوهرالشریعه دستغیب دیگر نماینده زن در سه دوره اول، دوم و سوم مجلس شورای اسلامی بود. او برادرزاده سیدعبدالحسین دستغیب شیرازی، مجتهد شیعه است که در سال ۱۳۶۰ ترور و به شهید محراب معروف شد. او همچنین مادر همسر مصطفی معین، وزیر علوم دولت‌های علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی و سید محمد خاتمی است. خانم دستغیب داوطلب نمایندگی مجلس ششم بود که نتوانست آرای لازم را کسب کند و از راهیابی به مجلس بازماند. اما او در انتخابات مجلس هفتم در اعتراض به رد صلاحیت‌های گسترده اصلاح‌طلبان با انتشار نامه‌ای خطاب به ستاد انتخابات وزارت کشور اعلام انصراف کرد. خانم دستغیب در این نامه نوشته بود: "چون عرصه رقابت عادلانه و آزادانه را تنگ و حتی به نوعی اهانت غیر قابل جبران به ملت مسلمان خداجو و هوشمند ایران می‌بینیم به ناچار کنار رفتن را ترجیح می‌دهم تا شاید دفاع و یا تسکینی باشد برای افرادی که به‌ناحق تهمت بی‌دینی و انگ عدم التزام عملی به اسلام به آنها زده شده است و این دفاع را هم وظیفه شرعی خود می‌دانم".

مریم بهروزی، عضو حزب جمهوری اسلامی و دبیر کل خانه زینب در دوره‌های اول، دوم، سوم و چهارم مجلس شورای اسلامی حضور داشت. او برای نهمین دوره مجلس هم داوطلب شده بود، اما از سوی هیئت‌های اجرایی با عنوان عدم التزام عملی به ولایت‌فقیه رد صلاحیت شد.

مریم بهروزی بر اساس گزارش سایت تاریخ ایرانی در جریان قطب‌بندی‌ها میان نیروهای انقلاب که بعد از درگیری‌های سال ۶۰ شدت گرفت در طیف راستگرای جمهوری اسلامی و در زمره منتقدان سیاست‌های دولت میرحسین موسوی قرار گرفت. او از جمله ۹۹ نماینده‌ای بود که در دوره دوم نخست‌وزیری میرحسین موسوی به او رأی اعتماد ندادند. خانم بهروزی ۲۹ بهمن سال ۱۳۹۰ به علت ابتلا به بیماری سرطان درگذشت.

مرضیه حدیده چی معروف به طاهره دباغ، نماینده دوره‌های دوم و سوم مجلس شورای اسلامی از حوزه انتخابیه تهران و دوره پنجم از حوزه انتخابیه همدان بود. او همچنین از بنیان‌گذاران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فرمانده سپاه همدان و رئیس زندان‌های زنان تهران و اولین فرمانده سپاه غرب کشور بعد از انقلاب ۵۷ بوده است. او در سال ۱۳۶۷ به اتفاق آیت‌الله جوادی آملی و محمدجواد لاریجانی با میخائیل گورباچف، آخرین رهبر شوروی دیدار و پیام آیت‌الله خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی را به او داد. خانم دباغ در حال حاضر از اعضای شورای مرکزی جمعیت زنان انقلاب اسلامی، قائم‌مقام دبیر کل جمعیت زنان جمهوری اسلامی و از اعضای شورای مرکزی جمعیت دفاع از مردم فلسطین است.

در مجلس چهارم اما علاوه بر مریم بهروزی، ۸ نماینده زن دیگر حضور داشتند. فخرالتاج امیرشقاقی و فاطمه همایون مقدم از تبریز که در یک سانحه رانندگی درگذشت، اختر درخشنده از کرمانشاه، قدسیه سیدی علوی از مشهد که در مجلس پنجم هم حضور داشت و نفیسه فیاض بخش، منیره نوبخت، مرضیه وحید دستجردی و پروین سلیحی که از حوزه انتخابی تهران به مجلس راه یافته بودند.

نفیسه فیاض بخش در دوره‌های پنجم و هفتم هم بر کرسی نمایندگی نشست و استاد دانشگاه است، منیره نوبخت که به مجلس پنجم هم راه یافت عضو هیئت مؤسس جامعه زینب، رئیس سازمان زنان انقلاب اسلامی و رئیس شورای فرهنگی اجتماعی زنان است.

پروین سلیحی و مرضیه وحیدی دستجردی اما داوطلب دهمین دوره انتخابات مجلس هم هستند. خانم سلیحی همسر مرتضی لبافی نژاد است از مبارزان قبل از انقلاب ۵۷ که در سال ۵۴ توسط ساواک کشته شد. او در حال حاضر مشاور امور زنان در صداوسیما است.

مرضیه وحید دستجردی که به مجلس پنجم هم راه یافته بود پزشک و استاد دانشگاه و اولین وزیر زن بعد از روی کار آمدن جمهوری اسلامی و سومین وزیر زن در تاریخ ایران بوده است. او در سال ۸۸ به‌عنوان وزیر بهداشت کابینه محمود احمدی‌نژاد معرفی و دی‌ماه سال ۹۱ از این سمت عزل شد. خانم دستجردی در حال حاضر با حکم آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، عضو هیئت امنای کمیته امداد امام خمینی است. پدر او پنجمین رئیس جمعیت هلال‌احمر جمهوری اسلامی بود.

رکورددار زنان

پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی با ۱۴ نماینده زن رکورددار بیشترین حضور زنان در مجلس است. الهه راستگو، نماینده ملایر که در حال حاضر عضو شورای شهر تهران است، مرضیه صدیقی از مشهد، نیره اخوان بیطرف و زهرا پیشگاهی فرد از اصفهان، شهربانو امانی از ارومیه و فائزه هاشمی، فاطمه کروبی، سهیلا جلودارزاده و فاطمه رمضان زاده از تهران نمایندگان زن در مجلس پنجم بودند.

زهرا پیشگاهی فرد از اعضای مؤسس و عضو شورای مرکزی حزب اعتدال و توسعه و رئیس سابق مرکز مطالعات زنان دانشگاه تهران است که برای انتخابات دوره دهم ثبت‌نام کرده اما صلاحیت او از سوی هیئت‌های نظارت بر انتخابات رد شده است.

شهربانو امانی دیگر نماینده مجلس پنجم است که داوطلب نمایندگی در مجلس دهم شده و صلاحیت اش از سوی هیئت‌های نظارت رد شده است. او مشاور سازمان محیط‌زیست در امور زنان و خانواده، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی و معاون زنان ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان در انتخابات پیش رو است. خانم امانی در مجلس ششم هم از حوزه ارومیه حضور داشت، اما صلاحیت او در انتخابات دوره هفتم مجلس از سوی شورای نگهبان رد شد. او بهمن ۱۳۸۹ بازداشت و و بعد از دو هفته با قرار وثیقه آزاد شد.

سهیلا جلودار زاده در دو دوره بعدی مجلس یعنی دوره‌های ششم و هفتم نیز حضور داشت و در مجلس ششم برای اولین بار به عنوان یک نماینده زن به عضویت هیئت رئیسه مجلس (منشی) درآمد. او اما در انتخابات مجلس نهم که داوطلب شده بود موفق به کسب آرا و راه‌یابی به مجلس نشد. خانم جلودار زاده در انتخابات مجلس دهم نیز داوطلب نمایندگی است. او عضو خانه کارگر و عضو حزب اسلامی کار، عضو جمعیت زنان جمهوری اسلامی، رئیس اتحادیه زنان کارگر و مسئول تدوین سیاست‌های کلان نظام در مورد خانواده در کمیته بانوان مجمع تشخیص مصلحت نظام است.

نیره اخوان بی‌طرف، عضو جبهه پایداری و همسر حسن کامران، دیگر نماینده اصفهان در مجلس است. او علاوه بر مجلس پنجم، در دوره‌های هفتم و هشتم نیز حضور داشته و در حال حاضر هم نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی است، خانم اخوان بی‌طرف برای انتخابات مجلس دهم هم ثبت‌نام کرده است.

فائزه هاشمی، رئیس شاخه زنان حزب کارگزاران، مدیرمسئول روزنامه توقیف‌شده زن، عضو انجمن دفاع از آزادی مطبوعات و رئیس فدراسیون اسلامی ورزش زنان دیگر نماینده مجلس پنجم از حوزه انتخابیه تهران بود. او دختر علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی و عروس آیت‌الله لاهوتی است که در دوران انقلاب برای مدتی فرمانده کمیته و نماینده دور اول مجلس نیز بود.

فائزه هاشمی در انتخابات دور پنجم مجلس رأی دوم را در تهران کسب کرد، اما در انتخابات مجلس ششم موفق به کسب آرا و راه‌یابی به مجلس نشد.

او از مخالفان سرسخت محمود احمدی‌نژاد و از حامیان میرحسین موسوی در انتخابات ریاست جمهوری سال ۸۸ بود و در جریان اعتراضات بعد از انتخابات جنجال برانگیز همان سال چندین بار بازداشت شد. فائزه هاشمی در سال ۱۳۹۰ به اتهام تبلیغ علیه نظام به ۶ ماه زندان و ۵ سال محرومیت از فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی و مطبوعاتی محکوم شد، خانم هاشمی دوره ۶ ماه حبس خود را در زندان اوین سپری کرد.

فاطمه کروبی، دبیر کل مجمع اسلامی زنان، عضو حزب اعتماد ملی، مدیرمسئول هفته‌نامه ایران دخت، عضو شورای انقلاب فرهنگی اجتماعی زنان و مؤسس جمعیت زنان جمهوری اسلامی است. او نماینده پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی بود و همسر مهدی کروبی، یکی از رهبران جنبش سبز در ایران است. خانم کروبی بهمن ۱۳۷۹ به اتفاق همسرش در حصر خانگی قرار گرفت، اما در حال حاضر امکان رفت و آمد به بیرون منزل مسکونی که مهدی کروبی در آن در حصر خانگی است را دارد. خانم کروبی بارها در نامه‌های سرگشاده خطاب به رهبر جمهوری اسلامی و همچنین مراجع تقلید از وضعیت مهدی کروبی و برخوردهایی که با او و فرزندانش شده انتقاد کرده است.

زنان اصلاح‌طلب ششم

الهه کولایی، مهرانگیز مروتی، فاطمه راکعی، فاطمه حقیقت‌جو، وحیده علائی طالقانی، جمیله کدیور، اعظم ناصری پور، اکرم مصوری منش، حمیده عدالت، طاهره رضازاده، و فاطمه خاتمی به همراه سهیلا جلودار زاده و شهربانو امانی، نمایندگان زن در ششمین دوره مجلس بودند.

فاطمه حقیقت‌جو، فعال سیاسی اصلاح‌طلب و پژوهشگر مرکز زنان در سیاست و سیاست‌گذاری دانشگاه هاروارد آمریکا است که در سال ۱۳۸۰ در ایران به ۱۷ ماه زندان محکوم شد. او یکی از نمایندگان مجلس ششم بود که در اعتراض به رد صلاحیت های گسترده نمایندگان اصلاح‌طلب از سوی شورای نگهبان از نمایندگی استعفا داد.

جمیله کدیور دیگر نماینده زن مجلس ششم است که از ایران خارج شد. او همسر عطاالله مهاجرانی، نماینده دوره اول مجلس شورای اسلامی و وزیر فرهنگ و ارشاد در دولت سید محمد خاتمی و همچنین خواهر محسن کدیور است. او در سال ۸۳ مشاور عالی مدیرعامل خبرگزاری جمهوری اسلامی و در سال ۸۸ مشاور زنان مهدی کروبی در انتخابات دهم ریاست جمهوری بود.

فاطمه راکعی عضو جبهه مشارکت و فعال سیاسی اصلاح‌طلب است که در حال حاضر عضو شورای مرکزی حزب اتحاد ایران اسلامی و کاندیدای دهمین دوره مجلس شورای اسلامی است. صلاحیت او اما از سوی هیئت‌های نظارت رد شده است.

صلاحیت چهار نماینده دیگر مجلس ششم هم برای انتخابات مجلس دهم رد شده است. طاهره رضازاده، (همسر ابراهیم اصغرزاده)، حمیده عدالت (عضو هیئت‌علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران و عضو جمیعت زنان جمهوری اسلامی)، اکرم مصوری منش (عضو شورای مرکزی حزب اتحاد ایران اسلامی و رئیس مرکز مطالعات و تحقیقات زنان) و همچنین مهرانگیز مروتی، فعال سیاسی اصلاح‌طلب که در مجلس هفتم نیز حضور داشته است.

وحیده علائی طالقانی، فرزند آیت‌الله طالقانی و الهه کولایی دیگر نمایندگان زن مجلس ششم بودند. خانم کولایی استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، عضو شورای مرکزی و معاون دبیر کل جبهه مشارکت و عضو شورای هماهنگی مجمع زنان اصلاح‌طلب و همچنین عضو شورای مرکزی حزب اتحاد ایران اسلامی است.

دگرگونی ترکیب سیاسی زنان

از مجلس هفتم ترکیب زنان نماینده هم از جهت گرایش‌های سیاسی تفاوت زیادی کرد. بیشتر نمایندگان زن در سه دوره هفتم، هشتم و نهم مجلس از طیف اصولگرا بوده‌اند. الهام امین زاده، نماینده مجلس هفتم در حال حاضر معاون حقوقی حسن روحانی، رئیس‌جمهور ایران است. رفعت بیات، دیگر نماینده این مجلس داوطلب انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ شد که صلاحیت او از سوی شورای نگهبان رد شد.

هاجر تحریری نیک صفت، استاد دانشگاه آزاد رشت است که در سال ۱۳۸۹ از سوی فروزنده، معاون توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس دولت نهم به سمت معاون راهبردی منابع انسانی منصوب و بعد از مدتی کنار گذارده شد.

عشرت شایق، نماینده تبریز در مجلس هفتم بود. او عضو هیئت تحقیق و تفحص از قوه قضائیه بود اما از سوی بازپرس ویژه قضایی به کلاه‌برداری، بازداشت غیرقانونی افراد، غصب عناوین و مناصب دولتی و فروش غیرقانونی اموال دولتی متهم شد. خانم شایق از این اتهامات تبرئه شد.

او عضو جمعیت ایثارگران انقلاب اسلامی است و در سال ۱۳۸۷ به عنوان رئیس مجموعه تاریخی فرهنگی سعدآباد معرفی شد. در سال ۱۳۸۴ هم او مدتی عضو هیئت‌مدیره تیم فوتبال استقلال تهران بود. در حال حاضر دبیر جامعه زینب آذربایجان شرقی است.

عفت شریعتی که در مجلس هفتم از حوزه مشهد حضور داشت به مجلس هشتم نیز راه یافت، اما در انتخابات مجلس نهم موفق به کسب آرا و راه‌یابی به مجلس نشد. او عضو جبهه پیروان خط امام و رهبری، قائم‌مقام جامعه زینب کل کشور و مشاور بانوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت محمود احمدی‌نژاد بود. خانم شریعتی در حال حاضر مشاور استاندار خراسان در امور بانوان و عضو هیئت‌منصفه مطبوعات تهران است.

فاطمه آجرلو دیگر نماینده زن در مجلس هفتم از بستگان صادق محصولی، وزیر کشور دولت محمود احمدی‌نژاد است. او در دوره هشتم مجلس هم از حوزه کرج حضور داشت. خانم آجرلو از سوی محمود احمدی‌نژاد به عنوان وزیر رفاه و تأمین اجتماعی معرفی شد، اما موفق به کسب رأی اعتماد از مجلس نشد.

فاطمه آلیا و لاله افتخاری (عضو جبهه پایداری) و فاطمه رهبر (عضو شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی) دیگر نمایندگان مجلس هفتم بودند که در دوره‌های هشتم و نهم (فعلی) مجلس هم حضور داشته و دارند. این سه نماینده زن داوطلب نمایندگی مجلس دهم هم هستند.

در مجلس هشتم اما زهره الهیان و طیبه صفایی دو چهره جدید بودند که هر دو در انتخابات نهمین دوره مجلس موفق به کسب آرا و راه‌یابی به مجلس نشدند و در حال حاضر داوطلب نمایندگی مجلس دهم هستند. زهره الهیان، عضو شورای مرکزی جمعیت رهپویان انقلاب اسلامی است و یکی از گزینه‌های محمود احمدی‌نژاد برای وزارت رفاه و تأمین اجتماعی بود که پیشنهاد او را نپذیرفت.

در مجلس نهم اما ۵ چهره جدید اضافه شدند. مهناز بهمنی از حوزه سراب و مهربان که کاندیدای مجلس دهم است، اما صلاحیت او از سوی هیئت‌های نظارت رد شده. سکینه عمرانی (نماینده سمیرم)، شهلا میرگلو بیات (نماینده ساوه و زرندیه)، حلیمه عالی (نماینده زابل و زهک و هیرمند) و زهره طبیب زاده (نماینده تهران) که صلاحیتشان برای دهمین دوره انتخابات مجلس تأیید شده است. زهره طبیب زاده، عضو جبهه پایداری و از حامیان محمود احمدی‌نژاد است که پیش از نمایندگی مجلس، رئیس مرکز امور زنان و خانواده در نهاد ریاست جمهوری در دولت نهم بود. پس از اعلام خبر گم شدن طرح ملی بررسی اشکال خشونت خانگی علیه زنان، اشرف بروجردی، مشاور امور زنان وزارت کشور در دوره اصلاحات اعلام کرد که این پژوهش در سال ۱۳۸۵ در دولت آقای احمدی‌نژاد و زمان حضور زهره طبیب‌زاده نوری در مرکز امور زنان و خانواده ریاست جمهوری و نماینده کنونی مجلس، به خمیر تبدیل شد.