تحریم‌هایی که دارو را کیمیا می‌کند

در پی تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران به دلیل برنامه هسته‌ای این کشور با اینکه بارها این بحث مطرح شده که این تحریم‌ها شامل مواد غذایی و دارو نمی‌شود، اما شرایط به وجود آمده و ممنوعیت‌های مالی و کمبود برخی مواد اولیه ساخت داروها سبب شده است که برخی از اقلام دارویی و مواد غذایی به راحتی قابل تامین نباشد.

محمد نجفی عرب، رئیس سندیکای اتحادیه واردکنندگان دارو پیشتر گفته که نوسانات ارز زیان زیادی به شرکت‌های فعال داروسازی وارد کرده و صنعت داروسازی در سراشیبی سقوط است.

ایرج فاضل، رئیس انجمن جامعه جراحان نیز سال گذشته گفت که "اگر کسی ادعا کند، تحریم‌ها در ما اثر ندارد، این یک ادعا بی‌مورد است و بخش دارو و تجهیزات به شدت تحت تاثیر قرار گرفته است."

تحریم‌های بانکی واردات بسیاری از داروهایی را که زندگی بیماران ایرانی به آن بستگی دارد، دچار بحران کرده است.

سندیکای صاحبان صنایع داروهای انسانی در فروردین ماه سالجاری به بانک مرکزی هشدار داد که به دلیل نبود منابع ارزی، ذخایر انبارهای مواد اولیه واحدهای داروسازی به زودی تمام می‌شود، هر چند مرضیه وحید دستجردی، وزیر بهداشت ایران، با رد این موضوع در همان زمان گفت که دارو به وفور وجود دارد و مشکل تامین ارز حل شده است.

اما بیماران، به ویژه بیماران خاص در ایران روایت دیگری بیان می‌کنند.

یکی از بیماران مبتلا به سرطان با اشاره به اینکه هزینه درمان به شدت افزایش یافته است، به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "پیش از این، برخی از اقلام دارویی خارجی با ۲۰۰ هزار تومان قابل خرید بود اما درحال حاضر (قیمت) یک آمپول مورد نیاز بیماران پس از انجام شیمی‌درمانی، به نیم میلیون تومان رسیده است.من بیمار ترجیح می‌دهم بمیرم و انقدر هزینه بر خانواده تحمیل نکنم."

هرچند شیمی‌درمانی هم داستان دیگری است. به گفته یکی دیگر از بیماران مبتلا به سرطان، تعداد بیماران بسیار بالاست و به دلیل اینکه "دستگاه‌ها و مواد آن بخشی در پروسه هسته‌ای ساخته می‌شود و فعالیت هسته‌ای تحریم است، بیماران باید در نوبت‌های طولانی در انتظار شیمی‌درمانی باشند، تازه اگر بتوانند داروها را در هلال احمر و ۱۳ آبان پیدا کنند. اگر کسی هم وضعیت مالی مناسب داشته باشد، نسخه را به خارج فرستاده و دارو برایش به همراه مسافر به ایران می‌آید، اما برای بسیاری که امکان مالی ندارند، این کار غیرممکن است."

براساس آمار رسمی وزارت بهداشت حدود ۴۰۰ هزار نفر در ایران به انواع سرطان مبتلا هستند.

داروهای 'نایاب'

بیماران تالاسمی و هموفیلی نیز از جمله دیگر بیمارانی هستند که با مشکلات کمبود دارو و یا نبود داروی خارجی مورد نیاز مواجه شده‌اند. بیش از ۲۶ هزار نفر در ایران به این دو بیماری مبتلا هستند.

یکی از این بیماران که نخواست نامش فاش شود به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "داروی خارجی مورد نیاز ما نایاب شده، هرچقدر هم اعتراض می‌کنیم، مسئولان می‌گویند مشابه ایرانی استفاده کنید، اما مشابه ایرانی عوارض شدید پوستی و حساسیتی می‌دهد."

به گفته این فرد مبتلا به تالاسمی، از طرفی انجمن تالاسمی هم مانند بسیاری از انجمن‌های دیگر توان پرداخت هزینه‌های بالای اقلام دارویی را که پس از تحریم‌ها قیمت آنها به شدت افزایش یافته است، ندارند.

بیماران ام‌اس نیز ازاین قاعده مستثنی نیستند؛ این بیماران نباید فشار عصبی مضاعف داشته باشند، در غیر اینصورت، روند بیماری تشدید می‌شود. یکی از بیماران ام‌اس نیز با انتقاد از وضعیت موجود گفت: "نه دارو هست، نه درمان، نه کسی به داد می‌رسد، قرار بود دارو تحریم نشود. اگر مشکل هسته‌ای است، من چرا به عنوان یک بیمار تاوان می‌دهم؟ اما مسئولان عین خیالشان نیست."

آمار دقیقی از تعداد بیماران مبتلا به ام‌اس موجود نیست، اما براساس آخرین داده‌های رسمی، بیش از ۴۰ هزار نفر در ایران به ام‌اس مبتلا هستند.

به گفته برخی صاحبنظران، تحریم‌ها در برخی مواد اولیه ضروری برای تولید دارو ممکن است موجب رونق قاچاق دارو و سوءاستفاده شود. مواد اولیه داروهای تولید داخل هم از خارج وارد می‌شود و با افزایش قیمت ماده اولیه و گران شدن نفت و سوخت، هزینه کارخانه تولیدکننده افزایش یافته است.

مرضیه وحید دستجردی، وزیر بهداشت ایران، معتقد است که تحریم‌ها علیه ایران را به فرصت تبدیل کرده‌اند و داروهای مورد نیاز و فناوری‌های پیشرفته را در داخل کشور تولید می‌کنند.

واردات بی رویه از چین و هند

پیش‌ از این رئیس انجمن جراحان ایران گفته است که برخی جراحان از نخ جراحی نامرغوب چینی استفاده می‌کنند. این نخ‌‌ها کیفیت ندارد و پس از جراحی و دوختن شکم پاره می‌شود و بیمار باید بار دیگر تحت عمل جراحی قرار گیرد.

وی همچنین گفته است که کارشناسان دارو معتقدند ایران در آینده نزدیک دچار مشکلات مهمی در زمینه تامین دارو می‌شود.

برخی از کارشناسان نیز می‌گویند هند از دیگر کشورهایی است که پس از تحریم‌ها، اقلام دارویی و تجهیزات پزشکی دست چندم به ایران فروخته است.

اما سعیدرضا شاهمرادی، مدیر کل تجهیزات پزشکی وزرات بهداشت گفته است که واردات لوازم و تجهیزات تحت نظر اداره کل تجهیزات پزشکی و شامل طرح سبز است.

او همچنین با انتقاد از اینکه گفته شده است که "جنس بنجل چینی" در حوزه درمان و تجهیزات پزشکی وارد ایران شده است، گفت که تعرفه وارداتی از چین ۱۰ درصد است و بقیه لوازم و تجهیزات از اتحادیه اروپا و ژاپن وارد می‌شود.

شرکت‌های بیمه نیز به دلیل گران شدن تجهیزات و مواد مورد استفاده در آزمایشگاه‌ها و بیمارستان‌ها فرانشیز (سهم بیمار برای هزینه‌های درمانی) را افزایش داده‌اند، تا حدی که برای تست پوکی استخوان در بیمارستان‌ها که ۲۰۰ هزار تومان است ،سهم بیمار و بیمه‌گر به یک حد رسیده و بیمار باید نیمی از هزینه را پرداخت کند.

در برخی از آزمایشگاه‌ها نیز بیماران باید حدود دو برابر هزینه آزمایش را پرداخت کنند. در حال حاضر بازنشستگان و سالمندان بیش از اقشار دیگر برای تامین هزینه‌های اینچنینی با مشکل روبرو هستند

یکی از بازنشستگان با انتقاد از وضعیت پیش آمده گفت: "هزینه آزمایش عادی شش ماهه بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است، در حالی که به دلیل کهنه بودن وسایل آزمایشگاه چندین بار تماس می‌گیرند تا آزمایش را تکرار کنند و این برای من و امثال من سخت است که برای یک آزمایش ساده ۱۰ روز معطل شویم."

این در حالی است که به اعتقاد کارشناسان، مشکلاتی که به دلیل تحریم‌ بانک‌های ایران و صادر نشدن ال‌سی در پرداخت پول به وجود آمده، عملا خرید از اتحادیه اروپا و شرکای آن را به صفر رسانده است. هر آنچه که در حال حاضر در بازار پزشکی وجود دارد مربوط به دوره‌های قبل است که خریداری شده است.

گفته می‌شود که کمیابی اقلام دارویی بیش از آنکه ناشی از مسائل پزشکی باشد، متاثر از شرایط اقتصادی و تحریم‌ها است. در حال حاضر عدم حمایت دولتی برای تامین ارز دولتی به واردکنندگان دارو و مواد اولیه و تامین ارز مورد نیاز برای خرید تولیدکنندگان دارو یکی از دلایل عمده کمبود دارو است.

به گفته برخی دست‌اندرکاران امر، در حال حاضر وزارت بهداشت به دلیل تحریم بانک مرکزی ایران، بانک‌هایی را در کشورهایی نظیر ترکیه، هندوستان و دوبی به عنوان واسط تامین دارو و تجهیزات پزشکی و مواد غذایی مستقر کرده است، به طوری که این بانک‌ها نیازهای اعلام‌شده را با قیمت بالاتر و کارمزدی بیشتر تامین می‌کنند.

در عین حال، نگرانی‌ها نسبت به تامین داروهای مورد نیاز بیماران و تجهیزات پزشکی در حالی افزایش یافته است که مسئولان امور بهداشتی در ایران همچنان بر این باور هستند که این تحریم‌ها راهی است برای پیشرفت.