ایران و ترکیه در ویکی‌لیکس: کمک آنکارا به تهران برای دور زدن تحریم ها

ترکیه همسایه شمال غربی ایران است که از زمان روی کار آمدن حزب اسلامگرای عدالت و توسعه در سال ۱۳۸۱ در آن، روابط تهران - آنکارا نزدیک و نزدیک‌تر شده است.

در این دوره، حاکمان ترکیه همواره با استفاده از زور برای حل و فصل برنامه اتمی ایران مخالفت کرده‌اند. آن‌ها به آخرین دور از تحریم‌های ایران به دلیل برنامه اتمی‌اش که توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد تصویب شد، رای منفی دادند. روابط تجاری ایران - ترکیه هم در سال‌های اخیر بیش از پیش توسعه یافته اما مناسبات دو کشور در ۱۵ ماه اخیر رو به سردی گذاشته است.

مهمترین دلیل این سردی، اختلاف موضع دو کشور در خصوص ناآرامی‌های سوریه است. دولت ترکیه از آغاز اعتراض‌های سوریه، سرکوب این اعتراض‌ها توسط نیروهای دولت بشار اسد را محکوم کرد، به هزاران آواره سوری پناه داد و سرزمین خود را در اختیار اپوزیسیون قرار داد تا جلسات و گردهم آیی‌های خود را در آن برگزار کند.

در مقابل ایران به حمایت‌های خود از نظام بشار اسد ادامه داده تا جایی که خبرهایی از کمک‌های ایران به نیروهای دولتی سوریه در سرکوب اعتراض‌ها منتشر شده است.

اسنادی که درباره روابط ایران و ترکیه در سایت ویکی‌لیکس منتشر شده، بخشی روابط نزدیک دو کشور را به تصویر کشده و بخشی دیگر نیمه پنهان ماجرا و تبدیل شدن ترکیه به پایگاهی برای جمع آوری اطلاعات علیه ایران را نشان می‌دهد.

کمک برای دور زدن تحریم‌ها

سندی متعلق به آبان ماه ۱۳۸۸ (نوامبر ۲۰۰۹) در سایت ویکی‌لیکس منتشر شده که حاوی گفت‌و‌گوی‌های مقام‌های اسرائیلی با مقام‌های آمریکایی درباره روابط ترکیه با ایران است.

برپایه این سند که روزنامه اسرائیلی هاآرتص هم گزارشی از آن را بازتاب داده است، مقام‌های اسرائیلی بر این باورند که ترکیه به ایران در دور زدن تحریم‌های سازمان ملل متحد کمک می‌کند.

شورای امنیت سازمان ملل متحد تا کنون چهار قطعنامه تحریمی علیه ایران به منظور مقابله با برنامه اتمی این کشور صادر کرده است. اگرچه مقام‌های ایرانی بر مسالمت آمیز بودن برنامه اتمی خود اصرار دارند، غرب اما این برنامه را غیر شفاف می‌داند و از احتمال حرکت آن به سوی ساخت سلاح اتمی سخن می‌گویند.

سند منتشر شده در سایت ویکی‌لیکس نشان دهنده آن است که مقام‌های ارشد دولت اسرائیل به مقام‌های آمریکایی گفته‌اند که ترکیه «به دلیل نیازش به منابع انرژی» بیش از پیش به ایران نزدیک شده است. آن‌ها یکی دیگر از دلایل این نزدیکی را «باز بینی مقام‌های ترک در استراتژی جهانی خود» دانسته‌اند.

بخش دیگر از این سند، به فعالیت‌های فرامرزی ایران پرداخته که با چشم پوشی ترکیه صورت می‌گیرد. اسرائیلی‌ها گفته‌اند که ترکیه چشم خود را به انتقال محموله‌های سلاح ایرانی از خاک خود به سوریه که به منظور رسیدن به دست حزب الله لبنان صورت می‌گیرد، می‌بندند، مگر آنکه در معرض فشارهای ویژه بین المللی باشند.

پایگاهی برای جاسوسی آمریکا

یکی از اسناد منتشر شده در سایت ویکی‌لیکس که تاریخ آن به شهریور ۱۳۸۸ (سپتامبر ۲۰۰۹) باز می‌گردد، از فعالیت‌های گسترده اطلاعاتی آمریکا در شهر استانبول ترکیه برای دریافت اطلاعاتی از داخل ایران، پرده برداشته است.

در این سند که حاوی تلگرافی از کنسولگری آمریکا در استانبول به وزارت امور خارجه ایالات متحده است، آمده که برخی از افراد فعال در «دفتر نظارت بر ایران» وابسته به کنسولگری آمریکا، خبر داده‌اند که مقام‌های ایرانی از آن‌ها خواستند تا به تماس‌های خود با آمریکایی‌ها پایان دهند. دیپلمات‌های آمریکایی در این سند یادآور شده‌اند که توجه مقام‌های ایرانی نبست به فعالیت‌های اطلاعاتی آمریکا علیه کشورشان در استانبول، جلب شده است.

در این تلگراف آمده یک خبرنگار زن ایرانی که تابعیت بریتانیا دارد و از کارکنان شبکه خبری پرس تی وی وابسته به جمهوری اسلامی ایران از سال ۲۰۰۷ است، «اطلاعاتی در خصوص فعالیت‌های رسانه‌ای در پرس تی وی» در اختیار ماموران کنسولگری آمریکا در استانبول قرار می‌داد. او اخیرا خبر داده است که سردبیرش در تهران به او «نسبت به ادامه تماس با هر دیپلمات آمریکایی در استانبول که از ایران پرس و جو می‌کند» هشدار داده است.

این خبرنگار ایرانی همچنین گفته است که به منزلش در استانبول دستبرد زده شده و تنها کامپیو‌تر شخصی‌اش برده شده است. بنا بر این سند، خبرنگار ایرانی بر آمادگی خود برای ادامه همکاری با ماموران آمریکایی تاکید کرده از همین رو «توافق شد دیدار‌ها در مکانی صورت گیرد که مسئولان کنسولگری ایران امکان حضور در آن نداشته باشند.»

اطلاعات این سند ذکر می‌کند که دیپلمات‌های آمریکایی با مسئول هماهنگی شورای بازرگانی ایران و ترکیه که از سال ۲۰۰۷ یکی از منابع مهم اطلاعاتشان بود، تماس گرفتند.

هدف از این تماس برگزاری جلسه‌ای مشترک پیش از کنفرانسی تجاری بود که قرار بوده در تهران برگزار شود. این منبع که خود از ترکیه است گفته که دو نفر از اعضای شورای بازرگانی توسط مامورانی از نهادهای امنیتی ایرانی بازجویی شدند و از آن‌ها درباره تماس‌های شورا با کنسولگری آمریکا در استانبول پرسیده شده است.

دیپلمات‌های آمریکایی در تلگراف خود یادآور شده‌اند که «حمله فیزیکی» به منابع اطلاعاتی در ترکیه از سوی ماموران ایرانی بعید به نظر می‌رسد چرا که از زمان اخراج منوچهر متکی سفیر ایران در ترکیه در سال ۱۹۸۹، این کشور دست به اقدام‌های مشابهی نزده است. دولت وقت ترکیه آقای متکی را متهم به ایفای نقش در ربودن یا ترور ده‌ها معترض ایرانی در خاک ترکیه در دهه هشتاد میلادی کرده بود.

مهم‌ترین عاملان تجارت با ترکیه

در سندی دیگر که تاریخ آن به مهر ۱۳۸۸ (مهر ۲۰۰۹) باز می‌گردد، دیپلمات‌های آمریکایی در استانبول، از دیدارشان با کیهان اوزدمیر یکی از بازرگانان ترک سخن گفته‌اند. او مدیریت شرکت «پارس انفست» را بر عهده دارد و پروژه‌هایی در بخش‌های ساختمانی و انرژی در ایران اداره می‌کند.

بنا بر این سند، اوزدمیر در زمینه کاری خود، با شرکت‌های ایرانی همکاری می‌کند «که تماس‌های مستقیمی با خانواده آیت الله خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران دارند. از جمله یکی از شرکای ایرانیش از نزدیکان مجتبی، فرزند آیت الله خامنه‌ای است.»

اوزدمیر در این دیدار گفته که «در کنفرانس‌های تجاری ایران-ترکیه شرکت نمی‌کند زیرا همه آن‌ها صوری هستند.» او تاکید کرده که هر خارجی برای فعالیت در ایران، باید از پشتیبانی یک نهاد ذی نفوذ ایرانی مرتبط با سپاه پاسداران یا آیت الله خامنه‌ای برخوردار شود تا بتواند به فعالیت‌های خود ادامه دهد.

این نوشته بخشی از مجموعه ای است که سایت فارسی بی بی سی در آن روابط ایران با کشورهای همسایه و همجوارش را بررسی می کند.