چهره های ۱۰ سال قوه قضائیه ایران

در دوره ۱۰ساله ریاست محمود هاشمی شاهرودی بر قوه قضائیه ایران، دوران پرتحولی در ایران بوده است. زمانی که آقای شاهرودی جانشین محمد یزدی در قوه قضائیه ایران شد، محمد خاتمی، به تازگی کرسی ریاست جمهوری ایران را در جریان یک انتخابات پرشور به دست آورده بود و آغاز اصلاحات سیاسی در ایران را وعده می داد.

از پس سال هایی که اصلاح طلبان تازه قدرت گرفته، برخی از رفتار قوه قضائیه را "سیاسی کاری" می خواندند و آرام آرام در جریان برگزاری دادگاه مطبوعات نوپای عصر اصلاحات چنین تلقی ای در جامعه شکل گرفت که قوه قضائیه چنانکه باید بی طرف نیست و محمد یزدی، رئیس سابق این قوه هم در نماز جمعه و دیگر تریبون های عمومی، سخنرانی هایی می کرد که این ظن را تقویت می کرد، محمود هاشمی شاهرودی بر مسند قاضی القضات ایران نشست و این قوه را ویرانه ای خواند که قصد اصلاح آن را دارد.

به این ترتیب ورود آقای هاشمی شاهرودی به قوه قضائیه ایران در میان موجی از امیدواری و خوش بینی جناح های مختلف و طیف های گوناگون سیاسی ایران قرار گرفت.

۱۰ سال ریاست آقای شاهرودی بر قوه قضائیه ایران، چهره های خبرسازی را نیز وارد این قوه کرد که با پایان دوران مسئولیت و نقشی که از خود به جا گذاشتند، این بار تاریخ قاضی آنها خواهد بود.

اسباب کشی از وزارت اطلاعات به قوه قضائیه

قربانعلی دری نجف آبادی، دادستان کل کشور در دوره ریاست آقای شاهرودی بود.

آقای دری نجف آبادی پیش ازاین رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس دوم و مجلس پنجم ، نماینده مجلس خبرگان رهبری و مدتی وزیر اطلاعات در دولت اول محمد خاتمی بوده است.

او در جریان افشای قتل های زنجیره ای توسط "عده ای خودسر" در وزارت اطلاعات ایران از سمت خود استعفا داد و چندی بعد از سوی رئیس قوه قضائیه به عنوان دادستان کل کشور منصوب شد.

موافقت با سنگسار؛ نظریه پردازی علیه اصلاح طلبان

محمد جواد لاریجانی، برادر دیگری از خانواده لاریجانی ها است که از ماه های ابتدایی دوران ریاست آقای شاهرودی بر قوه قضائیه، دبیر کمیسیون حقوق بشر قوه قضائیه شد و دفاعیات از اجرای حکم سنگسار از او چهره ای جنجالی در این قوه ساخت.

آقای لاریجانی در ماه های اخیر به خصوص پس از وقایع مربوط به اعلام نتایج دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری، که اصلاح طلبان نتایج آن را نپذیرفتند، به یکی از سرسخت ترین منتقدان این طیف سیاسی بدل شد و آنها را با سازمان مجاهدین خلق مقایسه کرد که در سال ۱۳۶۰ با اعلام جنگ مسلحانه علیه جمهوری اسلامی، آغازگر شماری از ترورهای بزرگ در ایران بود و شمار کثیری از اعضای آن نیز در جریان جنگ هشت ساله ایران و عراق به کمک صدام حسین رهبر وقت عراق شتافتند.

محمد جواد لاریجانی، که اینک برادرش رئیس قوه قضائیه ایران شده، هم اکنون رئیس مرکز تحقیقات فیزیک نظری و رئیس پژوهشگاه دانش های بنیادی است و پیش از این نماینده پیشینن مجلس شورای اسلامی، رئیس و موسس مرکز پژوهش های مجلس و معاون وزارت امور خارجه ایران بوده است.

برکناری از دولت ورود به قوه قضائیه

مصطفی پورمحمدی، وزیر کشور دولت محمود احمدی نژاد، پس از برکناری از سوی رئیس جمهوری، به ریاست بازرسی کل کشور منصوب شد و به قوه قضائیه اسباب کشی کرد.

سازمان بازرسی کل کشور یکى از زیر مجموعه های قوه قضائیه ایران است که بر اساس اصل ۱۷۴ قانون اساسی جمهوری اسلامی تشکیل شده است. این اصل ناظر بر حق نظارت قوه قضائیه است. از حدود یک سال پیش که آقای پورمحمدی از وزارت کشور ایران به قوه قضائیه آمده، در موارد متعددی از برخی از تخلف های دولت آقای احمدی نژاد خبر داده و خواستار توقف این تخلفات از جمله تخلف در چگونگی مصرف بودجه عمومی کشور شده است.

او طی یک سال گذشته به دلیل انتقاد هایش از دولتی که پیشتر عضو آن بود، به یکی از خبرسازترین چهره های قوه قضائیه بدل شد.

قاضی پرحاشیه؛ دادستان جنجالی پایتخت

سعید مرتضوی، یکی از جوانترین چهرهای قضایی ایران است که از ریاست شعبه ۱۴۱۰ یعنی دادگاه مطبوعات که نقش گسترده ای در توقیف و تعطیلی مطبوعاتی که در دوره ریاست جمهوری محمد خاتمی شکل گرفتند، داشته است، در دوران ریاست محمود هاشمی شاهرودی و در جریان احیای دادسراها، با عنوان دادستان عمومی و انقلاب تهران منصوب شد.

بخش گسترده ای از وکلای مستقل و حقوقدانان ایرانی شیوه قضاوت آقای مرتضوی را طی دوران حضورش در دادگاه مطبوعات مصداق نقض بی طرفی قوه قضائیه و نادیده گرفتن نقش هیات منصفه به عنوان وجدان عمومی جامعه می دانند اما در شرایطی که چنین انتقاد هایی به او وارد بود، آقای مرتضوی با ارتقا مقام به عنوان دادستان تهران، به دامنه نفوذ خود در قوه قضائیه افزود و به گفته برخی از حقوقدانان مشی سابق خود را در مقیاسی گسترده تر ادامه داد.

از خبرسازترین موضوعاتی که درباره آقای مرتضوی طی این سال ها وجود داشت، ابهام ها درباره نقش او در مرگ زهرا کاظمی خبرنگار ایرانی – کانادایی بود که در زندان اوین تهران درگذشت و روابط ایران با کشورهای غربی به خصوص کانادا را دستخوش بدبینی و سردی کرد.

در جریان این واقعه، پرونده ایران که از کمیسیون حقوق بشر سازمان ملل خارج شده بود، با شورای حقوق بشر بازگشت که جایگزین کمیسیون حقوق بشر شده است. موضوع برکناری آقای مرتضوی از دادستانی تهران و میزان اختیارات آقای شاهرودی برای تصمیم گیری درباره او همواره از موضوعاتی بود که در این سال ها بی جواب ماند.

رئیس دیوان عالی؛ یک چهره در حاشیه

دیوان عالی کشور بلندپایه‌ترین مرجع قضائی در اغلب کشورها و همرتبه رئیس قوه قضائیه در ایران است اما در ایران وظیفه نظارت بر حسن اجرای قوانین در دادگاه‌ها را دارد و مرجع تجدید نظر احکام صادره محاکم نظامی و احکام مهم دادگاه‌های عمومی و انقلاب است.

حسن مفید رئیس دیوان عالی کشور طی دوران ریاست آقای شاهرودی بود. رسیدگی به تخلفات رئیس جمهوری ایران نیز از وظایف دیوان عالی کشور است اما رئیس این دیوان طی ۱۰ سال گذشته یکی از کم خبرسازترین چهره های قوه قضائیه بوده است.

اولین سخنگو؛ وزیری که در جاده کشته شد

از مهمترین اقدامات آقای شاهرودی در دوران ۱۰ ساله ریاست اش بر قوه قضائیه ایجاد پست سخنگویی و برگزاری جلسات نسبتا منظم با خبرنگاران بود.

جمال کریمی راد اولین سخنگوی قوه قضائیه ایران است که در دولت محمود احمدی نژاد به وزارت دادگستری رسید. این اقدام انتقاد برخی از منتقدان را در پی داشت که حضور همزمان یک فرد در قوه قضائیه و مجریه را نقض استقلال قوا می دانستند.

آقای کریمی راد در جریان یک سانحه رانندگی در زمستان ۱۳۸۵ درگذشت و علیرضا جمشیدی به جای او سخنگوی قوه قضائیه شد.

قاضی و معاون ترور شده دادستان تهران

حسن احمدی مقدس، سرپرستی دادسرایی قضایی ارشاد را به عهده داشت که در آن به اتهامات اخلاقی و قاچاق رسیدگی می شد و در تابستان ۱۳۸۴ در مقابل محل کارش در تهران به ضرب گلوله کشته شد. قاضی احمدی مقدس پیش از آنکه سرپرست دادسرای ارشاد و معاون سعید مرتضوی دادستان تهران باشد، قاضی شعبه سوم دادگاه انقلاب تهران بود و در این مقام، شماری از نویسندگان ناراضی را مورد محاکمه قرار داد و از جمله اکبر گنجی را به ده سال زندان و پنج سال تبعید محکوم کرد.

حکم حبس آقای گنجی، بعدا در جریان دو بار بازبینی در شعبه های تجدیدنظر، ابتدا به شش ماه و سپس شش سال زندان تغییر یافت.

آقای احمدی مقدس در مقام قاضی به پرونده برخی روزنامه نگاران منتقد از جمله نویسندگان روزنامه های جامعه و توس و دادگاه کنفرانس بحث برانگیز برلین رسیدگی کرده بود که در آن شماری از چهره های سیاسی و روشنفکری ایران سخنرانی کرده بودند.

آقای مقدس در کنار برخی دیگر از چهره های قضائی، از جمله سعید مرتضوی، در فهرست شاهدانی قرار داشت که وکلای خانواده زهرا کاظمی، خبرنگار عکاس که در زندان کشته شد، خواهان احضار آنها به عنوان "مطلع" به دادگاه بودند اما این درخواست از سوی مرجع قضائی پذیرفته نشد.

دستگاه قضایی ایران بارها قاضی مقدس را به عنوان "قاضی نمونه" مورد تقدیر قرار داده بود.

عباسعلی علیزاده و یک اطلاعیه تاریخی

عباسعلی علیزاده، رئیس کل دادگستری استان تهران در نیمی از دوران ریاست محمود هاشمی شاهرودی بود.

پیگرد شماری از روزنامه نگاران و بستن تعداد کثیری از روزنامه های و نشریات سیاسی و اجتماعی محصول این دوران است. آقای علیزاده پس از چندی، از سوی آیت الله شاهرودی به معاونت مالی و اداری قوه قضائیه منصوب شد.

از جمله اقدامات آقای علیزاده در دوران ریاستش بر دادگستری استان تهران صدور اطلاعیه ای درباره منع بحث و ابزار نظر درباره رابطه سیاسی ایران و آمریکا در نشریات بود.