حذف مالیات بر ارزش افزوده؛ قانون جدید چه اثری بر قیمت طلا دارد؟

مجلس شورای اسلامی دوازدهم تیر ماه قانون جدید مالیات بر ارزش افزوده را بعد از رفع ایرادات اصلی و تایید شورای نگهبان به دولت ابلاغ کرده است.

یکی از مهم‌ترین مواردی که در قانون جدید مالیات بر ارزش افزوده در نظر گرفته شده امکان استرداد مالیات‌های اخذ شده در فرآیند تولید یک کالاست؛ ضمن آنکه مالیات از اصل طلا هم در این قانون حذف شده که برای فعالان صنف طلا و خریداران مصنوعات طلا خبر مهمی است.

البته اجرای این قانون از شش ماه دیگر یعنی دی ماه آغاز خواهد شد و عمده اثر اقتصادی آن را باید از سال آینده انتظار داشت.

برای اینکه بیشتر متوجه شویم چه اتفاقی روی خواهد داد و تغییرات قانون جدید مالیات بر ارزش افزوده چه نتایج اقتصادی به دنبال خواهد داشت. ابتدا از پاسخ به این پرسش آغاز کنیم که مالیات بر ارزش افزوده چیست؟

مالیات بر ارزش افزوده که به اختصار "وی‌ای‌تی" خوانده می‌شود، مالیات غیر مستقیمی است که در هر مرحله از تولید تا مصرف یک کالا بر میزان ارزشی که در هر مرحله از فرآیند تولید یک کالا به آن افزوده می‌شود، وضع شده و از خریدار دریافت می‌شود.

دریافت کننده این مالیات یعنی فروشنده موظف است که این مالیات را به دولت برگرداند.

برای ساده کردن مفهوم این مالیات، نجاری را در نظر بگیرید که مقداری چوب و نئوپان و میخ و دستگیره می‌خرد تا از آنها میزی بسازد.

او در زمان خرید این مواد اولیه، مالیات بر ارزش افزوده پرداخت می‌کند؛ اما زمانی که کار نجار به پایان رسید او میز ساخته شده را به رنگ‌کار می‌فروشد و بابت ارزشی که از برش و سرهم کردن مواد اولیه ایجاد کرده مبلغی را دریافت می‌کند، رنگ‌کار در زمان خرید میز خام از نجار رقمی را به عنوان مالیات بر ارزش افزوده به نجار می‌دهد که بخشی از آن مالیاتی است که نجار به فروشنده مواد اولیه یعنی چوب فروش پرداخت کرده بود.

او مالیات پرداختی خود به چوب فروش را نزد خود نگاه داشته و مابقی را که مالیات ارزش افزوده مرحله خود اوست به دولت می‌پردازد، رنگ‌کار نیز در این مرحله با رنگ کردن و پرداخت نهایی میز خام در واقع ارزشی اضافه به آن میز می‌افزاید که با فروش به صاحب مغازه و نمایشگاه‌دار مالیات بر ارزش افزوده این مرحله را دریافت کرده، مالیات پرداختی خود را کسر کرده و مابقی را به دولت پرداخت می‌کند تا اینکه در نهایت خریدار نهایی میز تحریر بابت خرید میز و استفاده آن مالیات بر ارزش افزده‌ کل را پرداخت کند.

در این مثال، در هر مرحله از تبدیل چوب خام به میز تحریر نهایی ارزش افزوده‌هایی ایجاد شده و مالیاتی از آن ارزش‌های افزوده شده اخذ می‌شود، در نهایت دولت مالیات اخذ شده در مراحل میانی تولید و به عبارتی ارزش افزاها را باز می‌گرداند.

سابقه تصویب و اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده در ایران به چه زمانی باز می‌گردد؟

سابقه بحث درباره مالیات بر ارزش افزوده در ایران به سال ۱۳۶۶ بازمی‌گردد که لایحه آن در کمیسیون اقتصادی مجلس وقت مطرح و بررسی شد و پس از اعمال نظرات حتی به صحن علنی مجلس هم رفت اما پس از تصویب شش ماده از آن به تقاضای دولت و به دلیل نگرانی از افزایش قیمت‌ها و مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ ایران و عراق دولت این لایحه را از مجلس شورای اسلامی پس گرفت.

استقرار این نظام مالیاتی در اواخر دهه ۷۰ بار دیگر در دستور کار دولت وقت ایران قرار گرفت و در نهایت لایحه‌ای تدوین و پس از سیری طولانی در شهریور سال ۸۱ به تصویب هیات وزیران رسید.

لایحه مالیات بر ارزش افزوده در مهر ماه همان سال به مجلس شورای اسلامی ارائه شد اما تصویب نهایی آن در مجلس تا اردیبهشت ماه سال ۸۷ به طول انجامید.

قانون مالیات برارزش افزوده در ۵۳ ماده و ۴۷ تبصره در تاریخ هفدهم اردیبهشت ۸۷ در کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی تصویب شده ‌بود تا در مدت آزمایشی ۵ ساله از تاریخ اول مهرماه ۸۷ به اجرا گذاشته شود.

این قانون بعد از دوره اجرای آزمایشی ۵ ساله اول از سال ۹۲ به بعد، هر سال تمدید شد تا اینکه قانون جدید و اصلاح قانون در تیرماه امسال نهایی و ابلاغ شد. از ابتدای تصویب این قانون صنف طلافروشان از جمله اصنافی بودند که نسبت به اجرای آن اعتراض داشتند.

دلیل اعتراض طلافروشان به قانون مالیات بر ارزش افزوده چه بود؟

طلا فروشان و تولیدکنندگان مصنوعات طلا معتقد بودند که طلا کالای مصرفی نیست و نباید مشمول مالیات بر ارزش افزوده شود، همین موضع باعث شد تا آنها اعتراض‌ها و تجمعاتی را ساماندهی کنند که در نهایت اجرای قانون مالیات بر ارزش افزوده را برای آنها به تاخیر انداخت.

اصلاح و تغییر قانون و تصویب قانون جدید این مشکل را حل کرده و اصل طلا شامل مالیات بر ارزش افزوده نمی‌شود. در واقع پس از ۱۰ سال فعالان صنف و اتحادیه طلا و جواهر توانستند قانونگذار را در این زمینه قانع کنند.

بر اساس ماده ۲۶ قانون مالیات برارزش افزوده مصوب سال ۱۴۰۰، اصل طلا، جواهر و پلاتین از مالیات بر ارزش افزوده معاف شدند و تنها از اجرت و سود مصنوعات طلا مالیات دریافت خواهد شد.

البته قانون به شرطی اصل طلا را از مالیات برارزش افزوده معاف کرده که طلافروشان معاملات خود را در سامانه جامعی که سازمان امور مالیاتی موظف به طراحی و ایجاد آن است ثبت کنند.

ابراهیم محمدولی، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران معتقد است که با لغو مالیات بر اصل طلا، بازار طلا به نفع خریداران و اصلاح قیمت‌ها تغییر خواهد کرد، ضمن آنکه به باور این فعال صنف طلا و جواهر، قانون جدید این صنف را از رکود و ورشکستگی اجرای ناقص این قانون نجات می‌دهد.

به گفته رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران در ۱۰ سال اجرای قانون پیشین و دریافت ۹ درصد مالیات برارزش افزوده از کل طلا، قیمت تمام شده برای خریدار طلا بالا رفت و تقاضا برای خرید کاهش یافت که رکود بی‌سابقه صنف و صنعت طلا و جواهر را به دنبال داشت و موجب تعطیلی بخش وسیعی از کسب و کارهای این صنف شد.

ار دیگر وارد مهم قانون جدید مالیات بر ارزش افزوده به چه نکاتی می‌توان اشاره کرد؟

در قانون جدید امکان بازپرداخت و استرداد مالیات ارزش افزوده در مراحل میانی به ارزش افزاها فراهم شده و برای آن ضمانت اجرایی در نظر گرفته شده است. بدین ترتیب تولیدکنندگانی که کالایی را به عنوان مواد اولیه یا کالای واسطه‌ای تولید خود خریداری کرده و بابت آن مالیات بر ارزش افزوده پرداخته‌اند می‌توانند این مالیات را بازپس گیرند.

همچنین صادرکنندگان نیز می توانند مالیات بر ارزش افزوده کالای صادر شده را بازپس‌گیرند که این مهم برای تولیدکنندگان و ارزش افزاهای زنجیره تولید یک کالا و همچنین صادرکنندگان مشوق مناسبی است؛ به عبارت دیگر در قانون جدید انتقال مالیات بر ارزش افزوده به مصرف‌کننده نهایی میسر شده است.

نرخ مالیات بر ارزش افزوده در ایران چقدر است؟

در ابتدای تصویب و اجرای آزمایشی این قانون، نرخ مالیات بر ارزش افزوده ۶ درصد بود اما از سال ۱۳۹۴ نرخ مالیات بر ارزش افزوده ۹ درصد تعیین شد که از این ۹ درصد، ۶ درصد مالیات و ۳ درصد شامل عوارض می‌شود. البته برای کالاهای خاص این نرخ متفاوت است. به طور مثال نرخ مالیات بر ارزش افزوده برای سیگار و محصولات دخانی ۱۲ درصد و برای بنزین و سوخت هواپیما، این نرخ ۲۰ درصد است.

این قانون از چه زمانی اجرا می‌شود؟

براساس اعلام مسئولین سازمان امور مالیاتی، قانون جدید از ۱۲ دی ماه یعنی شش ماه پس از ابلاغ آن به اجرا در خواهد آمد.

در حال حاضر تنها ابلاغ این قانون انجام شده و تا شش ماه آینده قوانین قبلی به قوت خود باقیست.