قطع گسترده برق در ایران؛ گاهشمار خاموشی‌های سراسری

قطعی برق در چند کلانشهر ایران خبرساز شده است. دستگاه‌های استخراج رمزارز، کمبود گاز و افزایش مصرف مشترکین خانگی سه عامل وقوع خاموشی‌ها اعلام شده است.

رضا اردکانیان، وزیر نیرو با تایید تلویحی گزارش‌ها درباره فعالیت چینی‌ها در زمینه استخراج رمز‌ارز در ایران، خاموشی‌های اخیر را ناشی از فعالیت آنها می‌داند.

صابر پرنیان، مدیرعامل شهرک‌های صنعتی استان تهران هم تایید کرده استخراج بیت‌کوین دلیل قطعی برق است.

محمد عسگری، سخنگوی شرکت ملی گاز ایران نیز می‌گوید کمبود گاز عامل قطعی برق سه‌شنبه نبود و "ناشی از مسائل دیگری است". مصطفی رجبی مشهدی، سخنگوی صنعت برق ایران هم علت این خاموشی‌ها را "افزایش مصرف گاز خانگی و محدودیت تحویل سوخت به نیروگاه‌ها" می‌داند.

تهران، گلستان، گیلان، البرز، مرکزی، اصفهان، خوزستان، سمنان، قم، اردبیل و آذربایجان شرقی استان‌هایی هستند که ساکنان آن ساعاتی از روز سه‌شنبه را بدون برق سپری کردند.

این خاموشی سراسری با آلودگی هوای برخی کلان‌شهر‌ها همراه بوده است. بعضی از مقامات ایران می‌گوید آلودگی به خاطر افزایش مصرف سوخت مایع (مازوت و گازوئیل) در نیروگاه‌های تولید برق است؛ موضوعی که انتقاد‌ها و اعتراض‌هایی هم به همراه داشته است.

خاموشی روز سه‌شنبه که گزارش شده به روز چهارشنبه نیز کشیده شده است، چهارمین خاموشی گسترده از سال ۱۳۶۹ تاکنون است، سه خاموشی سراسری دیگر بین سال‌های ۱۳۶۹ تا ۱۳۸۲ رخ داده است.

خاموشی گسترده سال ۱۳۶۹

شهروندان ایران در دوران جنگ عراق و ایران به خاطر کمبود برق و حملات هوایی، خاموشی‌های متعددی را تجربه کردند. بعد از پایان جنگ در سال ۱۳۶۷ تا سال ۱۳۶۹ وضعیت تامین برق تا حدودی بهتر شد، اما در هفتم مرداد سال ۱۳۶۹ خاموشی گسترده‌ای در ایران رخ داد که ساکنان چندین استان را برای ساعت‌‌ها بی‌برق کرد.

علت حادثه در آن زمان "عملکرد بی‌دلیل رله بوخ‌هولتز، خروج راکتورهای ثابت خطوط" اعلام شد. رله بوخ‌هولتز از ترانسفورماتورها در برابر خطرات مشخصی مانند خرابی عایق سیم‌پیچ‌ها و شکست الکتریکی روغن محافظت می‌کند.

خاموشی گسترده سال ۱۳۸۰

دومین خاموشی سراسری در ایران ۳۰ اردیبهشت سال ۱۳۸۰ به وقوع پیوست. علت آن هم "توانایی نامناسب سامانه در پاسخ به اغتشاش، برنامه‌ریزی نامناسب تعمیر و نگهداری، خروج غیر ضروری برخی خطوط انتقال و بارزدایی نامناسب" اعلام شد.

در این حادثه برق برخی مناطق ایران و تهران به مدت ۹ ساعت قطع شد، حادثه‌ای که منشاء آن خروج خط ۴۰۰ کیلوواتی نکا به سمت تهران بود و منجر به خروج سایر خطوط برق در برخی دیگر از استان‌های ایران شد.

از این حادثه نیز به عنوان یکی دیگر از خاموشی‌های گسترده در ایران نام برده می‌شود.

سومین خاموشی گسترده در روز ۱۲ فروردین سال ۱۳۸۲

این حادثه ساعت ۲۱ روز ۱۲ فروردین با بروز یک انفجار در خط انتقال ۲۳۰ کیلوواتی مابین پست انجیرک اراک و پست اراک ۲ رخ داد که مقدمه خاموشی‌های گسترده در بخش‌های دیگری از ایران شد.

پست برق انجیرک اراک در آن زمان از حساس‌ترین پست‌های برق ایران محسوب می‌شد و به عنوان پل ارتباطی بین برق شبکه جنوب و شمال عمل می‌کرد. گزارش‌های موجود از این حادثه می‌گوید که پس از وقوع خطا و برطرف نشدن آن توسط کلید مرتبط، خط انتقال اراک به قم از سمت قم و نیز خط انتقال ۲۳۰ از طرف پست ساوه و "شهید مفتح" قطع می‌شود که در نهایت خاموشی‌های گسترده در جنوب ایران را رقم می‌زند.

علت وقوع این حادثه هم "عملکرد ناموفق بریکر پست انجیرک"، "عملکرد زودهنگام برخی سیستم‌های حفاظتی" و "گسترش خطا به سایر خطوط" اعلام شد.

خاموشی‌های سال ۱۳۸۷

در سال ۱۳۸۷ هم بحران خاموشی‌ها چنان گسترش یافت که برای مدتی خاموشی‌هایی با برنامه در دستور کار شرکت‌های توزیع برق ایران قرار گرفت. در آن زمان مقام‌های وزارت نیرو یکی از دلایل خاموشی‌ها را "افزایش نامتناسب حجم سرمایه‌گذاری با افزایش رشد مصرف" در صنعت برق اعلام کردند.

"کمبود تولید نیروگاه‌های برقابی"، "عدم بهره گیری از ظرفیت بالای برنامه‌های مدیریت مصرف در بخش کشاورزی، صنعت و تجاری" و "فقدان سیستم اندازه‌گیری هوشمند" از دیگر عوامل خاموشی‌های سال ۸۷ اعلام شده است.

خاموشی‌های سراسری سال‌های ۱۳۶۹ و ۱۳۸۰ و ۱۳۸۲ براساس گزارش‌های رسمی ناشی از وقوع حادثه یا انفجار بوده که منجر به بی‌برق شدن چندین استان برای ساعت‌های متمادی شد.

مقام‌های مسئول در سال ۱۳۸۷ هم، خاموشی‌های آن سال را نه‌تنها حادثه، بلکه ناشی از برخی سیاست‌ها و کمبود‌ها اعلام کردند.

برخی از علل خاموشی‌های دی ماه سال ۱۳۹۹ هم هرچند مشابه سال ۸۷ اعلام شده است، اما در شبکه‌های اجتماعی گمانه زنی‌هایی در مورد احتمال "حمله سایبری" به زیرساخت‌های برق ایران هم مطرح شده است. اما این برآوردها تاکنون از شایعه فراتر نرفته و هیچ منبع رسمی یا منبع مستقل دیگری به آن اشاره نکرده‌اند.