اعلام حکم حمید نوری؛ مخالفان حکومت مقابل دادگاه تجمع کردند

قضات پرونده حمید نوری تا ساعاتی دیگر حکم دادگاه حمید نوری با نام مستعار عباسی را اعلام می‌کنند.

این حکم قرار است در یک کنفرانس مطبوعاتی اعلام شود. پیش از اعلام حکم، مخالفان جمهوری اسلامی مقابل دادگاه تجمع کرده‌اند.

حمید نوری با نام مستعار عباسی در ۱۸ آبان ۱۳۹۸ ( ۹ نوامبر ۲۰۱۹) پس از ورود به فرودگاه آرلاندای سوئد دستگیر شد. او اتهاماتش را رد کرده بود کل دادگاه را ساختگی خوانده بود.

حمید نوری که در ابتدا به عنوان پاسدار در سپاه پاسداران فعال بوده است، در سال ۱۳۶۱ درخواست کار در دادستانی می‌دهد. او متهم است که در زمان کشتارهای تابستان سال ۱۳۶۷ دستیار محمد مقیسه (ناصریان) در زندان گوهردشت بوده است.

دادگاه «تاریخی» و «استثنایی»

این اولین بار است که کسی به اتهام نقش داشتن در اعدام‌های دسته‌جمعی ۱۳۶۷ محاکمه شده است.

همچنین، این اولین بار است که یک ایرانی به اتهام ارتکاب جرم در داخل کشور در یک کشور خارجی محاکمه می‌شود.

دادستان‌های سوئد با ارجاع به یکی از اصول حقوق بین‌الملل می‌گویند که سطح «جرم» آقای نوری آنقدر بزرگ است که دادگاه‌های این کشور برای محاکمه او «صلاحیت قضایی جهانی» دارند.

«صلاحیت قضایی جهانی» شامل جرایمی مانند جنایات جنگی و جنایت علیه بشریت می‌شود و پیش از این نیز بارها در دادگاه‌هایی مشابه به آن ارجاع شده است.

در کیفرخواست، حمید نوری به نقض فاحش قوانین بین‌المللی (معادل جنایت جنگی) و قتل عمد از طریق مشارکت مستقیم در شکنجه و اعدام زندانیان متهم شده است.

این دادگاه ۹ ماه جریان داشت و در مجموع ۹۲ جلسه برگزار شد.

۳۴ شاکی و ۲۶ شاهد در دادگاه شهادت داده‌اند.

حمید نوری بدلیل سنگین بودن اتهاماتش ۱۷ ماه را در حبس با محدودیت‌های ویژه گذرانده است.

دولت سوئد دو وکیل به حمید نوری اختصاص داد. آنها در دفاعیاتشان گفتند دادگاه سوئدی صلاحیت رسیدگی به این پرونده را نداشت و مدارک برای اثبات گناهکاری آقای نوری ناکافی است.

آنها زمان این دادگاه را «استثنایی» خواندند.

حکومت ایران نیز این دادگاه را ناعادلانه و اتهامات را واهی خوانده است.

حمید نوری کیست؟

در سابقه کاری حمید نوری که پلیس سوئد در موبایلش پیدا کرد نام‌های مستعار دیگری هم ذکر شده است: عبدالله، وحیدی، عباسی.

زندانیان سیاسی دهه شصت او را با نام «حمید عباسی» می‌شناختند.

حمید نوری در جریان حمله حکومت به احزاب مستقر در کردستان ایران در سپاه پاسداران فعال بوده است.

در سال ۱۳۶۱ درخواست کار در دادستانی می‌دهد و در زندان اوین مشغول به کار می‌‌شود.

او متهم است که در زمان کشتارهای تابستان سال ۱۳۶۷ دستیار محمد مقیسه (ناصریان) در زندان گوهردشت بوده است.

او در دادگاه گفته بود «عاشق کار در زندان است».

چرا اعدام‌های سال ۶۷ در زندان گوهردشت پررنگ شد؟

در دادگاه سوئد این افراد به عنوان اعضای هیات اعدام در مرداد و شهریور در زندان گوهردشت اعلام شدند:

حسینعلی نیری (قاضی شرع)، مرتضی اشراقی(دادستان تهران) ، مصطفی پورمحمدی (نماینده‌ وزارت اطلاعات)، ابراهیم رئیسی(معاون دادستان)، اسماعیل شوشتری (مسئول سازمان زندان‌ها) ، محمد مقیسه‌ای با نام ناصریان رئیس زندان، داوود لشکری معاون زندان و حمید نوری با نام عباسی معاون مقیسه.

گمان می‌رود در میانه دهه ۱۳۶۰، پس از انتقال زندانیان سیاسی از زندان قزل حصار به زندان گوهردشت، این زندان بیشترین تعداد زندانیان سیاسی مرد را در خود جا داده بود.

در دادگاه دادستانی سوئد گفت هیچ یک از زندانیان گوهردشت اعدام نداشتند و برای آنها احکام سبک‌تر صادر شده بود.

بیشترین گزارش‌های به جا مانده از بند مردان در کشتار سال ۱۳۶۷ مربوط به زندان گوهردشت است.

اغلب زندانیان با احکام سنگین در اوین محبوس بودند و در جریان کشتار تابستان ۱۳۶۷ تعداد اندکی از آنها جان سالم به در بردند.

ایران در مرداد و شهریور ۱۳۶۷ هزاران زندانی سیاسی را با استناد به حکم روح الله خمینی در دادگاه‌هایی چند دقیقه‌ای و بدون تشریفات قضایی معمول اعدام کرد و مخفیانه به خاک سپرد.

مسئولان حکومت تا کنون از اعلام شمار اعدامیان سیاسی آن سال و تحویل اجساد آنها به خانواده‌هایشان خودداری کرده‌اند.

بنابر کیفرخواست، اعدام‎ و شکنجه زندانیان مجاهد در زندان گوهردشت ۶ مرداد آغاز شد و تا ۲۵ مرداد ادامه داشت.

اعدام زندانیان مارکسیست این زندان ۵ شهریور آغاز شد و تا ۱۳ شهریور ادامه داشت.

حسینعلی منتظری در آن زمان در جلسه‌ای با مقام‌های مسئول، این اعدام‌ها را "بزرگترین جنایت تاریخ" ایران خواند.

پرونده‌های مشابه نوری در سوئد چه فرجامی داشت

این پرونده طبق «اصل صلاحیت قضایی جهانی» در سوئد گشوده شد.

اصل صلاحیت قضایی جهانی به دادگاه های داخلی کشورها اجازه می دهد که بدون توجه به اینکه جرم در چه کشوری رخ داده و بدون در نظر گرفتن ملیت مظنون و قربانی، مظنون را در دادگاه های داخلی تحت پیگرد قرار بدهند.

تا کنون پنج پرونده مشابه پرونده حمید نوری در دادگاه‌های سوئد مورد پیگرد قرار گرفته است.

متهمان از کشورهای بالکان و روواندا بوده اند.

در یک مورد متهم حکم ۸ سال زندان گرفت و از چهار موردی که متهمین حکم حبس ابد گرفته اند یک مورد در دادگاه فرجام لغو شد. پنج پرونده دیگر نیز که شاکی خصوصی نداشته ‎اند مربوط به جنایات جنگی در عراق و سوریه بوده اند.

قاضی توماس ساندر، رئیس هیئت قضات دادگاه حمید نوری، قبلا در دو پرونده مربوط به روآندا (۲۰۱۳ و ۲۰۱۷) طبق نظر مارک کلانبری عمل کرده و برای متهمان به جنایت جنگی در جنگ داخلی بین «جبهه ملی روآندا» و نیروهای نظامی حکم محکومیت داده است.