سالگرد شلیک موشک سپاه به هواپیمای اوکراینی؛ همدردی با بازماندگان در شبکه‌های اجتماعی

در آستانه دومین سالگرد شلیک موشک سپاه پاسداران به هواپیمای مسافربری پی‌اس ۷۵۲، گروهی از فعالان سیاسی و مدنی، هنرمندان و کاربران شبکه‌های اجتماعی، به اشکال مختلف با خانواده‌های سرنشینان این هواپیما همدردی کردند و یاد کشته‌شدگان را گرامی داشتند.

در روز ۱۸ دی‌ماه سال ۹۸ (هشتم ژانویه ۲۰۲۰)، تمامی ۱۷۶ سرنشین این هواپیما که به "هواپیمای اوکراینی" معروف شد، در اثر شلیک دو موشک زمین به هوای پدافند سپاه پاسداران کشته شدند. نفر ۱۷۷ ام کودک هفت‌ ماهه‌ای بود که پیش از آمدن به دنیا، از دنیا رفت.

این پرواز به شرکت هواپیمایی بین‌المللی اوکراین تعلق داشت.

خانواده‌های بازماندگان می‌گویند که بعد از گذشت دو سال به شکایت‌های آنها رسیدگی نشده و هیچ یک از کسانی که "متهمان اصلی" این اتفاق هستند، محاکمه نشده‌اند.

اما وزارت خارجه ایران، روز جمعه در واکنش به موج همدردی‌ و اعتراض‌های یک هفته اخیر از عملکرد جمهوری اسلامی در این زمینه دفاع کرد. در اطلاعیه این وزارت آمده که جمهوری اسلامی "فرآیند رسیدگی کیفری و قضایی را انجام داده است."

این وزارتخانه در بیانیه خود بدون استفاده از واژه "غرامت"، عنوان کرده است که "برای کاهش آلام خانواده‌های داغدار"، هیئت وزیران "بر اساس حسن نیت" نسبت به تعیین رقمی‌برای پرداخت به خانواده‌های کلیه قربانیان اقدام کرده است و تاکنون به تعدادی از خانواده‌ها، پرداختهایی انجام شده است.

این در حالی است که در شهریورماه، انجمن جان‌باختگان پرواز پی‌اس ۷۵۲ اعلام کرد که برای متهمان اصلی این پرونده از جمله سپاه پاسداران، شورای عالی امنیت ملی و همچنین فرماندهان مسئول مانند حسین سلامی (فرمانده‌ سپاه) ، امیرعلی حاجی‌زاده (فرمانده‌ نیروی هوافضای سپاه) و علی عابدزاده (رئیس وقت سازمان هواپیمایی)، قرار منع تعقیب صادر شده است.

کمی بعد بعضی از خبرگزاری‌های داخلی به نقل از منابعی که نامشان اعلام نشد، این مطلب را تکذیب کردند. اما در عین حال نام این سازمان‌ها و اشخاص در جلسات دادگاهی که در این ارتباط برگزار شد، به عنوان متهم در پرونده ذکر نشد.

در جریان این دادگاه‌ها، خانواده‌های بازماندگان که برخی‌شان از سوی مقام‌های امنیتی تحت فشار نیز قرار گرفته بودند، در برابر محل برگزاری آن تجمع کردند و با شعارهایی مخالفتشان را با روند دادرسی پرونده بیان کردند.

با این حال روز جمعه همچنین کاظم صدیقی، از روحانیونی که سمت‌های گوناگونی دارد، در سخنرانی نماز جمعه گفت که خانواده‌های بازماندگان، "بسیار نجیب، اصیل و بدهکار شهدا و انقلاب بودند و دشمن را مایوس کردند."

این در حالی است که گروه بزرگی از خانواده‌های جان باختگان در دو سال گذشته با راه‌اندازی کارزاری بین‌المللی در تلاشند تا جزییات دقیق این اتفاق علنی شود و همه عاملان آن، شناسایی و در یک دادگاه مستقل و بین‌المللی محاکمه شوند.

در ویدئوهایی که از اعتراض خانواده‌ها در برابر یکی از جلسات دادگاه در تهران منتشر شد نیز، شعارهایی از جمله "مرگ بر جمهوری اسلامی، مرگ بر جنایتکاران، مرگ بر سپاه پاسداران، حقیقت عدالت، مرگ بر حاجی‌زاده، مرگ بر سلامی، مرگ بر باقری، مرگ بر خامنه‌ای" شنیده می‌شد.

#من_هم_شمعی_روشن_خواهم_کرد

موج اخیر همدردی با بازماندگان و همچنین گرامی‌داشت یاد قربانیان، از حدود یک هفته پیش با استفاده از هشتگ "من_هم_شمعی_روشن_خواهم_کرد" در شبکه‌های اجتماعی توییتر و اینستاگرام آغاز شد.

کاربران شبکه‌های اجتماعی از این هشتگ استقبال کرده‌اند.

در یکی از آخرین پیام‌ها در این ارتباط، ناهید شیرپیشه، مادر پویا بختیاری که در اعتراض‌های آبان ۹۸ کشته شد، با انتشار ویدئویی در اینستاگرام با خانواده‌های بازماندگان ابراز همدردی کرد.

پیشتر بنیاد ستار بهشتی، که گوهر عشقی آن را راه‌اندازی کرده، محمد آقاسلطان (برادر ندا آقاسلطان) و سعید افکاری (برادر نوید افکاری) هم با هشتگ "من هم شمعی روشن خواهم کرد" با بازماندگان همدردی کرده بودند.

گلشیفته فراهانی، عبدالرضا کاهانی، علی عظیمی، آرش سبحانی، محمد رسول‌اف و شاهین نجفی هم از جمله هنرمندانی هستند که با این هشتگ همراهی کرده‌اند.

در میان فعالان سیاسی و مدنی، رویا برومند (از بنیانگذاران بنیاد برومند)، کاوه مدنی (پژوهشگر محیط زیست)، عمار ملکی و مسیح علی‌نژاد (از مخالفان جمهوری اسلامی در خارج از کشور)، ابراهیم الله‌بخشی (از دراویش گنابادی) و هادی قائمی (فعال حقوق بشر) از کسانی هستند که از این هشتگ برای نشان دادن همدردی‌شان استفاده کرده‌اند.

سازمان‌های نایاک، فرشگرد و اتحادیه ملی برای دموکراسی در ایران (نوفدی) هم با همین هشتگ همدردی خودشان را با بازماندگان نشان داده‌اند.

در عین حال استفاده از این هشتگ توسط بعضی وابستگان به حکومت جمهوری اسلامی با واکنش منفی گروهی از کاربران روبه‌رو شد.

در یکی از این نمونه‌ها، معصومه ابتکار، از اصلاح‌طلبان شناخته‌شده و معاون پیشین رئیس‌جمهور ایران در امور زنان، در توییتی همدردی با خانواده‌های کشته‌شدگان هواپیمای اوکراینی را در کنار کشته شدن قاسم سلیمانی و کشته‌شدگان مراسم عزاداری سلیمانی در کرمان قرار داد و از هشتگ "من هم شمعی روشن خواهم کرد" استفاده کرد.

مخالفان حکومت ایران خانم ابتکار را متهم کردند که از این هشتگ سوءاستفاده کرده است. به گفته مخالفان کسانی که از این هشتگ استفاده می‌کنند، با حکومت در مورد کشته شدن قاسم سلیمانی همدلی ندارند.

اقدام محمد جواد آذری جهرمی، وزیر ارتباطات در دولت حسن روحانی در انتشار پستی در توییتر هم با واکنش تند برخی کاربران و همچنین اعضای خانواده جان‌باختگان رو‌به‌رو شد.

از آن جمله جواد سلیمانی، که همسرش الناز نبیئی در پرواز پی‌اس ۷۵۲ بود، در واکنش به آذری جهرمی نوشت: "شما همونی نیستید که در آبان ۹۸ اینترنت رو قطع کردید که بچه های مردم رو به خاک و خون بکشید؟ یادت هست؟ همونجا که جمجمه پویا رو سوراخ کردید، محسن محمدپور، نیکتا اسفندانی، ابراهیم کتابدار و ..."

آقای آذری‌جهرمی در توییتش از عکس معروف کفش قرمز کودکی که در ساقط شدن هواپیما کشته شد، استفاده کرده است. این کفش کردیا مولانی بود که به همراه پدرش هیوا و مادرش اوین ارسلانی در پرواز پی‌اس ۷۵۲ کشته شد.

استفاده از این عکس موجب شد تا امیر ارسلانی، دایی کردیا به نوشته آقای آذری‌جهرمی واکنش نشان بدهد و از این اقدام او به‌تندی انتقاد کند.