پاسخ‌ها به پنج ابهام سانحه نفتکش سانچی

دو روز پیش (بیست و چهارم دی/ چهاردهم ژانویه) یک هفته بعد از تصادف نفتکش ایرانی سانچی با یک کشتی فله‌بر چینی در آب‌های شرق چین، نفت‌کش ایرانی به طور کامل غرق شد و تمام کارکنان و خدمه آن جان خود را از دست دادند.

تعداد خدمه و سرنشینان نفتکش ایران ۳۲ نفر بود که دو نفر از آنها بنگلادشی و بقیه ایرانی بودند.

بنا بر گزارش‌ها، کشتی باربری چینی بدون خسارت عمده محل حادثه را ترک کرد و همه ۲۱ خدمه آن جان سالم به در بردند.

نفتکش ایرانی سانچی حامل حدود ۱۳۶ هزار تن میعانات گازی بود.

در پی این حادثه ابهاماتی مطرح شد که در این مطلب به بعضی از آنها پرداخته می‌شود.

آیا مقصد نفتکش ایرانی کره شمالی بود؟

بعضی منابع خبری در ایران از جمله سایت تابناک، وابسته به محسن رضایی به نقل از تعدادی از نمایندگان مجلس گفته بودند که "محموله سانچی قرار بوده به کره شمالی منتقل شود و آمریکایی‌ها برای ممانعت از این کار، ترجیح داده‌اند به این نفتکش حمله کرده و آن را غرق کنند."

کره شمالی به خاطر دنبال کردن برنامه‌های موشکی و هسته‌ای تحت تحریم نفتی شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار دارد و فروش نفت به آن کشور به شدت محدود شده است. اگرچه جمهوری اسلامی ایران از معدود دولت‌های دارای روابط نسبتا نزدیک با کره شمالی است، اما تمامی کشورهای عضو سازمان ملل ملزم به اجرای تحریم‌های مصوب شورای امنیت هسستند.

بهرام قاسمی، سخنگوی وزارت خارجه ایران "ادعاهای" مربوط به انتقال نفت به کره شمالی را تکذیب کرد و گفت مقصد نفت‌کش سانچی کره جنوبی بوده است و کیم سئونگ هو، سفیر سئول در تهران هم آن را تائید کرده است.

کشتی‌ها برای تردد در آب‌های آزاد نیازمند بیمه‌نامه هستند تا در صورت بروز حادثه بتوانند ادعای خسارت کنند. در بیمه‌نامه مبدا و مقصد و بار حامل کشتی بطور دقیق و با جزئیات باید اظهار شود.

بنابر اعلام بیمه مرکزی ایران سی درصد بیمه‌نامه سانچی را شرکت‌های بیمه داخلی و ۷۰ درصد آن را یک شرکت بیمه نروژی عهده دار بوده است.

آیا رادارهای سانچی در زمان بروز حادثه خاموش بوده است؟

نشریه وال استریت ژورنال پس از برخورد نفتکش ایرانی با کشتی چینی گزارش کرده بود ارسال سیگنال موقعیت مکانی نفتکش سانچی ایران و کشتی باری چینی قبل از برخورد، متوقف شده بود.

به گزارش خبرگزاری رویترز، ترانسپوندرهای این دو کشتی، ۴۸ ساعت قبل از سانحه، سیگنالی نفرستاده بودند و به همین دلیل، مسیر دقیق این کشتی‌ها مشخص نیست. همچنین مشخص نیست که به چه دلیل سیگنالی از این دو کشتی در این مدت دریافت نشده است.

محسن بهرامی، سخنگوی کمیته اضطرار سانحه نفتکش سانچی به خبرگزاری تسنیم گفته است: "در خصوص اینکه چرا اطلاعاتی ثبت نشده، ما با مسئولان چینی صبحت کردیم و چیزی که شنیدیم این بود که در آن منطقه به‌دلیل شلوغی‌هایی که وجود دارد احتمال اینکه این سیستم AIS از کار بیفتد هست. اما اینکه خاموش شدن این سیستم چیزی باشد که بخواهد قطعاً باعث بروز اختلال خیلی بزرگی در ناوبری شود و منجر به تصادف شود، این‌گونه نیست."

هنوز مشخص نیست آیا سیستم شناسایی خودکار هر دو کشتی پیش از حادثه خاموش شده بود یا اینکه ایستگاه کنترل ترافیک دریایی نتوانسته سیگنال آنها را دریافت کند.

علی بلوری،مهندس ارشد کشتی در شرکت ملی نفتکش در این باره گفته است: "در این دستگاه‌ها حداقل دو رادار مستقل ازهم با طول موج های مختلف کار می کنند. اگر برفرض یکی آسیب دید رادار دیگر کار شما را انجام می دهد. این شایعه خاموش کردن چراغ ها و یا رادارها در کشتی که درحال پخش است اصلا صحت ندارد. "

چرا نفتکش ایرانی با پرچم پاناما حرکت می‌کرد؟

نفتکش سانچی متعلق به شرکت ملی نفتکش ایران بود ولی با پرچم پاناما در آب حرکت می‌کرد.

تردد کشتی‌های تحت مالکیت یک کشور با پرچم کشور دیگر بسیار متداول است و قوانین اداره کشتی‌ها مربوط به کشوری است که کشتی در آن ثبت شده است.

به گفته بهمن آقایی دیبا، متخصص حقوق بین‌الملل دریاها صاحبان پرچم‌هایی نظیر پاناما و لیبریا اگرچه روی کاغذ دارای عظیم ترین ناوگان های دریائی دنیا هستند در عمل هیچ نقشی در فعالّیت این کشتی‌ها ندارند.

کشورهای دیگر به لحاظ استفاده از شرایط ساده‌تر و ضعیف‌تر مقررات مربوط به هزینه‌های ثبت، مالیات، کنترل امکانات دریانوردی و شرایط ایمنی در دریا برای خدمه و تجهیزات کشتی‌های تجاری از این روش استفاده می‌کنند.

چرا خدمه نفتکش ایرانی نجات نیافتند؟

در این حادثه همه ۲۱ خدمه کشتی چینی نجات یافتند و این در حالی بود که تمامی ۳۲ خدمه و کارکنان نفتکش ایرانی جان خود را از دست دادند.

بر اساس اطلاعاتی که به دست آمده بعد از برخورد کشتی کریستال با نفتکش ایرانی، یک انفجار اولیه کوچک اتفاق افتاد و بعد از آن تعداد زیادی انفجارهای بزرگ صورت گرفت.

محسن بهرامی، سخنگوی کمیته اضطرار سانحه نفتکش سانچی می‌گوید: " با اطلاعاتی که در چند روز اخیر به‌دست آورده‌ایم، بعید می‌دانم کسی توانسته باشد حتی روی عرشه آمده باشد."

او همچنین گفته: "شرایط انفجارهای بزرگ ساعت اولیه بروز حادثه به‌گونه‌ای بود که حتی قایق نجاتی که در سمت چپ نفتکش وجود داشت به‌طور کامل ذوب شده بود."

علی ربیعی، وزیر کار ایران هم گفته که حجم آتش در همان ساعات اولیه کسانی را که در عرشه بودند از بین برده و وجود گازهای سمی در موتورخانه هم امکان زنده ماندن کسی رانمی داده ‌است.

بعضی منابع می‌گویند خدمه نفتکش ایرانی در همان ساعات اولیه جان خود را از دست داده‌اند چون فرصت خروج پیدا نکردند.

آیا چینی‌ها در امداد‌رسانی کوتاهی کردند؟

یک روز قبل از غرق شدن کامل نفتکش ایرانی، منابع چینی گفتند ۱۴ فروند کشتی در عملیات نجات این نفتکش شرکت داشتند.

بر همین اساس عملیات جست و جو برای یافتن ناپدیدشدگان حادثه به بیش از ۱۰۰۰ مایل مربع دریایی گسترش یافت.

حرارت بالای داخل نفتکش در حال سوختن و همچنین وضعیت بد جوی باعث شد در مقاطعی چینی‌ها عملیات را متوقف کنند که با انتقادهایی هم همراه شد.

ایران سه روز بعد از حادثه به چین پیشنهاد می‌کند نیروهای نظامی خود را به منطقه اعزام کند ولی دولت چین گفته بود نظامی‌ها را برای حضور در این عرصه نمی‌پذیرد.

امیر خانزادی، فرمانده نیروی دریایی ارتش می‌گوید: "آنها (چینی‌ها) اعلام کردند که تکاوران ایرانی نباید با لباس نظامی در صحنه حاضر شوند. ما هم پذیرفتیم با هر پوششی که آنها بگویند، حاضر می‌شویم. در روز سوم در تماس تلفنی با فرمانده نیروی دریایی ارتش چین صحبت کردیم و ایشان هم با ما همکاری کردند و با هماهنگی ارتش این کشور اعلام شد هر تجهیزاتی که لازم باشد را در اختیار ما قرار می‌دهند، اما با این وجود سه روز فرآیند دریافت ویزا و روادید تکاوران برای حضور در چین طول کشید."

وزیر کار ایران البته نظر دیگری دارد.

علی ربیعی می‌گوید در ساعات اولیه حضور او در محل آتش سوزی "دیدگاه ما کاملا منفی بود اما وقتی با رسیدگی‌ها و اقدامات درست و به موقع چینی‌ها و ژاپنی‌ها مواجه شدیم، نظرمان عوض شد."

نهایتا امدادگران چینی بودند که جعبه سیاه کشتی سانچی را پیدا کردند.

این جعبه برای بازیابی اطلاعات باید به پاناما، محل ثبت کشتی فرستاده شود و اطلاعات موجود در آن می‌تواند جزئیات زیادی را درباره علت واقعی تصادف و چگونگی برخورد دو کشتی با هم را مشخص کند.