BBCPersian.com

در سال ۲۰۰۵ چين خبرسازترين موضوع برای رسانه های اقتصادی بود و به نظر می رسد به برکت رشد ۹ درصدی اقتصاد اين کشور، اين رويه در سال جديد ميلادی نيز ادامه يابد.

اقتصاد ژاپن نيز توانست سرانجام به رکود ۱۵ ساله خود پايان دهد و در جاده رشد قرار گيرد. نخست وزير اين کشور پارلمان را منحل کرد تا نشان دهد اصلاحات اقتصادی نمی تواند تسليم ديوان سالاری شود.

طبيعی بود که آمريکا برای حفظ جايگاهش به عنوان بزرگترين اقتصاد جهان تلاش کند، ولی کسری بی سابقه تراز تجاری اين کشور، عمدتا به دليل شتاب چين و جنگ عراق، سبب شده است مديران اقتصادی ايالات متحده خاطرات تلخ امسال را به اين آسانی فراموش نکنند.

بخش فارسی بی بی سی مهمترين تحولات اقتصادی جهان در سال ۲۰۰۵ را بررسی می کند.

ژانويه ۲۰۰۵ زير گل و شل خيزاب سونامی آغاز شد و نظرسنجی سرويس جهانی بی بی سی در برخی کشورها نشان داد ۴۴ درصد مردم به چشم انداز اقتصادی جهان در اين سال خوش بين نيستند. بدبين ترين پرسش شوندگان از شهروندان کره جنوبی بودند در حاليکه ساکنان ايتاليا و مکزيک نيز خوش بينی چندانی نسبت به آينده احساس نمی کردند.

اما در ترکيه اوضاع آنقدر اميدبخش بود که بانک مرکزی شش صفر را از روی اسکناسها برداشت تا تصويری دقيق تر از وضعيت اقتصادی ترکها ارايه شود. حالا آنها دشوارتر می توانند ميليونر شوند.

اما داغترين خبر اين ماه درباره پرده برداشتن از يک غول بالدار بود. شرکت ايرباس طی مراسمی باشکوه در ۱۸ ژانويه با حضور برخی رهبران اروپايی از هواپيمای غول پيکر A۳۸۰ پرده برداری کرد. مهم ترين نکته در مورد اين هواپيما اين است که گنجايش ۸۴۰ مسافر را دارد. البته آرايش متعارف تر صندلی ها با يک "فرست کلاس" و "بيزينس کلاس" بزرگتر، شمار مسافران را به ۵۵۵ نفر کاهش می دهد.

يکی از جالب ترين خبرهای فوريه در دنيای تجاری مردان، اخراج کارلی فيورينا از مديريت شرکت رايانه سازی هيولت پاکارد بود. خانم فيورينا تا پيش از عزلش در دهم فوريه قدرتمندترين زن دنيای تجارت و مهمان برجسته کنفرانسهای وال استريت و پارتی های کاخ سفيد بود. وی در حالی مغلوب بازی قدرت شد که يک سال قبل فروش شرکتش به ۸۰ ميليارد دلار بالغ شده بود.

در فوريه اعلام شد کسری تراز تجاری آمريکا در سال ۲۰۰۴ به ۶۷۱ ميليارد و ۷۰۰ ميليون دلار رسيد. چين با بيش از ۱۶۰ ميليارد دلار نقش بزرگی در ثبت اين رکورد داشت.

موسسه سياست زمين، مستقر در واشنگتن نيز گزارش داد چين به مدد رشد سرسام آور اقتصادی به بزرگترين مصرف کننده مواد اوليه و مصرفی در جهان تبديل شده است.

در همين ماه همچنين اعلام شد که انحصار ۳۵۰ ساله رويال ميل، اداره سلطنتی پست بريتانيا، در ابتدای سال ۲۰۰۶، پانزده ماه زودتر از موعد مقرر، به پايان می رسد و اين بازار ۹ ميليارد دلاری خصوصی می شود.

در ايران نيز نمايندگان مجلس ايران کليات لايحه بودجه ۱۵۴ هزار ميليارد تومانی سال ۱۳۸۴ خورشيدی را تصويب کردند. اين آخرين بودجه ای بود که دولت محمد خاتمی می نوشت. پيش بينی شده بود که رشد اقتصادی ايران بالای هفت درصد خواهد بود.

مارس: دگرديسی يک باز به کبوتر

مجله فوربز مطابق سنت هر سال فهرست ثروتمندان دنيا را در نيمه اول مارس منتشر کرد و تعجبی نداشت که نفر اول همچنان بيل گيتس، بنيانگذار مايکروسافت، با بيش از ۴۶ ميليارد دلار ثروت شخصی باشد. اين دومين عنوان غرورآفرين برای اين مدير بشردوست در اين ماه بود. وی پيشتر از ملکه بريتانيا لقب تشريفاتی شواليه را دريافت کرده بود.

ماه مارس پر از اتفاقات غريب بود که برخی ضرورتا ريشه اقتصادی نداشت، ولی بر اين حوزه تاثير گذاشت، مانند دادگاه مايکل جکسون به اتهام اذيت جنسی کودکان که برای کاسبکاران شهر کوچک سانتا ماريا مايه برکت شد.

هرچند اين خواننده آمريکايی بعدا تبرئه شد، ولی برخی آنقدر خوش شانس نبودند. روابط جنسی نامشروع به سرنگونی هری استونسايفر از مديريت شرکت هواپيما سازی بوئينگ انجاميد.

در ماه مارس شرکت ژاپنی سونی برای اولين بار در تاريخ ۵۹ ساله خود يک رييس خارجی را برای رهبری خود برگزيد. هووارد استرينگر ولزی تبار اکنون شهروند آمريکاست.

اما شوک بزرگ مارس انتصاب پل ولفوويتس، معاون وزير دفاع آمريکا به رياست بانک جهانی بود، زيرا اروپاييان ابتدا با نامزدی اين چهره نومحافظه کار مخالفت کرده بودند.

آوريل: جاس استون آواز پول می خواند

در ابتدای آوريل نشريه ساندی تايمز فهرست ثروتمندان بريتانيا را منتشر کرد که نشان می داد هفت نفر از ۱۰ ثروتمند افسانه ای اين کشور خارجی هستند. يکی از آنها لکشمی ميتال، غول هندی تبار فولاد جهان، با ۲۸ ميليارد دلار ثروت است. ديگر نکته جالب، قرار گرفتن جاس استون، خواننده جوان بريتانيايی، در اين فهرست معتبر است.

در حالی که پولداران بريتانيا دوران سرخوشی را می گذراندند، شش هزار کارگر کارخانه خودروسازی ام جی روور بيکار شدند. نسلهای متوالی سياستمداران بريتانيا کوشيده بودند اين شرکتها را زنده نگه دارند.

يکی از مشتريان اوليه اين کارخانه، ايران بود، هر چند بعدا مغلوب رقابت چينی ها شد. وزارت صنايع و معادن جمهوری اسلامی در آوريل اعلام کرد که توليد خودرو در داخل ايران در سال ۱۳۸۴ برای اولين بار از مرز يک ميليون دستگاه خواهد گذشت.

در گوشه ديگری از صنعت خودرو، کارلوس گوسن، فرشته نجات شرکت نيسان، رهبری شرکت فرانسوی رنو را نيز برعهده گرفت.

در اواسط آوريل نيز اغذيه فروشی مک دونالد پنجاهمين سالگرد تاسيس خود را با افتتاح فروشگاهی تازه جشن گرفت تا نشان دهد با وجود گذشت نيم قرن هنوز به دنبال کارآفرينی و نوآوری است.

ايران در ماه مه با يک وسيله نقليه خاطره انگيز وداع کرد و به استقبال فناوری هوانوردی رفت. فرودگاه بين المللی امام خمينی که يک سال پيشتر ساعاتی بعد از گشايش به دليل مناقشه ای امنيتی بسته شده بود، بازگشايی شد ولی دردسر در کمين نشسته بود. بريتانيا و کانادا اعلام کردند که به ايمنی باند فرود اطمينان ندارند و صلاح نمی دانند اتباعشان از اين فرودگاه استفاده کنند.

صنعت رقابت گريز خودروسازی ايران پيش از پذيرش عضويت اين کشور در سازمان تجارت جهانی بايد ساختارش را اصلاح کند تا شانس بقا داشته باشد. در اواخر ماه مه، با توقف مخالفت آمريکا، اين سازمان پذيرفت پيشنهاد عضويت ايران را بعد از ۲۱ بار نه گفتن بررسی کند.

البته پيوستن به سازمان تجارت جهانی به مفهوم تجارت واقعا آزاد نيست. مناقشه چين با آمريکا و اتحاديه اروپا بر سر صادرات منسوجات چينی نشان داد تجارت آزاد و منصفانه آرمانی بلندپروازانه است.

اما بلندپروازی برای توصيف جسارت مالکوم گليزر، ميلياردر آمريکايی، در خريد منچستر يونايتد واژه ای نارساست. آقای گليزر و پسرانش در حالی ثروتمندترين باشگاه وقت فوتبال جهان را به چنگ آوردند که يک ميليارد دلار وام گرفته اند.

ژوئن: وعده سهام برای ايرانيان

تب و تاب انتخابات رياست جمهوری ايران سبب شده بود بورس تهران در ماه ژوئن پرالتهاب ترين روزهای خود را سپری کند. اکبر هاشمی رفسنجانی در جريان مبارزه تبليغاتی اش قول داد در صورت پيروزی، سهام کارخانجات و شرکتهای دولتی را در ميان خانواده های نيازمند توزيع خواهد کرد.

او در نهايت مغلوب محمود احمدی نژاد شد. شهردار سابق تهران نيز اين ايده را پسنديد و قول داد "سهام عدالت" را پخش خواهد کرد. اما بزرگترين هويج اقتصادی آقای احمدی نژاد برای رای دهندگان، شعار مبارزه با مافيای نفت و "بردن درآمد نفت به سفره مردم ايران" بود.

نفت در ماه ژوئن، تا حدودی هم بخاطر پيروزی آقای احمدی نژاد، به خبرسازی خود در بازارهای جهان ادامه داد و در اوخر اين ماه به رکورد ۶۰ دلار رسيد. اما همه می دانستند اين آخرين رکورد طلای سياه نخواهد بود.

در اين ماه مجله فوربز فهرستی را منتشر کرد که نشان می داد اوپرا وينفری، مجری يکی از محبوبترين برنامه های تلويزيونی آمريکا، قدرتمندترين و جورج لوکاس پولسازترين شخصيت مشهور جهان هستند. مدونا هشتم شد.

هشت کشور بزرگ صنعتی جهان نيز در لندن توافق کردند بدهی ۱۸ کشور بسيار فقير جهان را ببخشند. حالا بخت کودکان اين کشورهای عمدتا آفريقايی برای نجات از چنگال فقر، روی کاغذ، بهتر شده است.

ژوييه: جادوی لايو ايت و هری پاتر

بزرگترين رويداد اين ماه کنسرتهای خيريه "لايو ايت" بود که به همت باب گلدوف برای افزايش آگاهی عمومی درباره قدرت خردکننده فقر در هشت شهر بزرگ برگزار شد. در نتيجه استقبال عمومی، رهبران هشت کشور بزرگ صنعتی جهان در اجلاس لندن پذيرفتند ۵۰ ميليارد دلار به کشورهای فقير کمک کنند.

اما پنج روز بعد از انفجار شور و شعف شرکت کنندگان کنسرت لايو ايت در هايد پارک لندن، ساکنان پايتخت بريتانيا انفجاری مرگبار را در سيستم حمل و نقل عمومی خود تجربه کردند. درست يک هفته بعد از مرگ بيش از ۵۰ مسافر، گروهی ديگر قصد داشتند ضربه ای تازه وارد کنند، اما بمبهای آنها منفجر نشد. با اين حال، اقتصاد بريتانيا که آهسته رشد می کند، آسيب پذيری خاصی نشان نداد.

دستکم اين چيزی بود که کارشناسان می گفتند، ولی مسلما جادوی هری پاتر نگذاشت قدرت تخيل کودکان آسيب ببيند. ششمين جلد کتاب اين مجموعه با عنوان هری پاتر و شاهزاده نيمه اصيل اواسط ژوييه عرضه شد و در همان روز نخست صد ميليون دلار فروش کرد.

در اواخر ژوييه، مجله فوربز فهرست يکصد زن قدرتمند جهان را منتشر کرد که کاندوليزا رايس، وزير خارجه آمريکا، را برای دومين سال متوالی پيشتاز نشان می داد. نام هيچ زن ايرانی در اين سياهه ديده نمی شد.

اوت: کيترينگ، کابينه و کاترينا

اخراج شماری از کارکنان شرکت کيترينگ "گيت گورمه" اعتصاب سراسری کارکنان هواپيمايی بريتيش ايرويز را برانگيخت. لغو صدها پرواز به سرگردانی بيش از صد هزار مسافر انجاميد. تخمين زده می شود اين شرکت بيش از ۵۰ ميليون دلار زيان ديده باشد.

در همان حال، هزاران سهامدار بورس تهران بخاطر سقوط ارزش سهامشان زيان سنگينی را متحمل می شدند. محمود احمدی نژاد در اواسط اوت کابينه خود را معرفی کرد، ولی واکنش بازار سرمايه منفی بود و ويرانگر.

البته نه به ويرانگری تندباد کاترينا. اين توفان سهمگين خسارات فراوانی به زيرساختهای ايالات جنوبی آمريکا وارد آورد و بر اثر از کار افتادن تاسيسات انرژی، قيمت هر بشکه نفت خام در ۲۹ اوت به رکورد ۷۰ دلار و ۸۰ سنت رسيد.

قدرت مخوف کاترينا و دستپاچگی دولت آمريکا برای نجات بازماندگان، ايران را اوايل سپتامبر ترغيب کرد که پيشنهاد دهد در صورت لغو تحريمهايش، حاضر است به "شيطان بزرگ" نفت بفروشد، ولی واشنگتن نپذيرفت.

هر چند قيمت نفت از ۷۰ دلار بالاتر نرفت ولی فشار آن بر مصرف کنندگان خردکننده بود. در شرايطی که سازمان کشورهای صادر کننده نفت، اوپک، آمادگی خود را برای افزايش دو ميليون دلاری سقف توليد ابراز کرده بود، گوردون براون، وزير دارايی بريتانيا، مقصر اصلی گرانی نفت خام را اين کارتل دانست، ادعايی که اوپک نادرست خواند.

با وجود گرانی نفت، چين بدون هيچ گلايه ای چرخ اقتصادی خود را در حرکت نگه داشته بود و در هر نقطه نفت خيز دنيا به دنبال عقد قرارداد می گشت. در اواسط سپتامبر نتايج يک گزارش نشان می داد که بخش خصوصی نيمی از بار رشد اقتصادی چين را بر دوش می کشد.

اکتبر: پولسازی روح سلطان راک

در اکتبر ابتدا درباره تحريم واردات کالاهای کره جنوبی به تلافی رای اين کشور عليه برنامه اتمی ايران ابهامی بزرگ شکل گرفت. سپس در اواخر اين ماه، واکنش تند جهانی به سخنان آقای احمدی نژاد درباره "لزوم حذف اسراييل از نقشه جهان" فشار خردکننده ای بر بورس تهران وارد آورد.

تهران که در آستانه انتخابات ژوئن صحنه انفجاری نادر شده بود، در اين ماه نيز اعتبار جهانی خود را بيشتر از دست داد. گزارش سالانه واحد تحقيق نشريه اکونوميست نشان می داد پايتخت ايران، در جدول بهترين شهرها برای سکونت، در زمره ۱۰ شهر آخر ايستاده است.

ونکوور کانادا در اين رده بندی اول شد. اگر تهران و ونکوور را در گوگل جستجو کنيد، اختلاف نتايج بيش از ۷۴ ميليون مدخل برای رقيب کانادايی است. در ماه اکتبر گوگل آمار سود بی سابقه خود را منتشر کرد تا نشان دهد چرا بهترين جستجوگر اينترنتی برای سرمايه گذاری است.

پريسلی خواننده محبوب نخست وزير ژاپن است. جونيچيرو کويزومی حتی گلچينی از آهنگهای دلخواه خود از ميان آثار سلطان راک را منتشر کرده است. آقای کويزمی در اکتبر بسيار خرسند بود، زيرا پارلمان، لايحه جنجالی خصوصی سازی اداره پست ژاپن، را تصويب کرد.

نوامبر: لپ تاپ صد دلاری، هندل توسعه

خصوصی سازی و گشايش بازار، بزرگترين چالش عربستان سعودی بعد از پيوستن به سازمان تجارت جهانی است. در اواسط نوامبر اين سازمان پس از ۱۲ سال مذاکره، تقاضای عضويت رياض را پذيرفت تا عربستان بتواند در اجلاس هنگ کنگ شرکت کند.

جالب ترين خبر نوامبر، عرضه لپ تاپی صد دلاری در جريان اجلاس جامعه جهانی اطلاعاتی در تونس بود. کوفی عنان دبير کل سازمان ملل، اين لپ تاپ هندلی را ابزاری موفق برای توسعه کشورهای فقير و ارتقای دانش کودکان دانست.

در اين ماه بحران بورس تهران با افت شاخص کل به زير مرز روانی ۱۰ هزار واحد تشديد شد. در ۲۱ نوامبر چند روز بعد از پذيرش رسمی استعفای حسين عبده تبريزی، جوانی ۲۷ ساله به نام علی صالح آبادی دبيرکل بورس تهران شد. اندکی بعد تصميم شورای حکام آژانس بين المللی انرژی اتمی برای نفرستادن پرونده اتمی ايران به شورای امنيت سازمان ملل بارقه ای اميد برافروخت.

در مقابل، بحران خودروسازان آمريکايی هيچ فرجام اميدبخشی ندارد. جنرال موتورز در ۲۱ نوامبر اعلام کرد که بعد از تحمل چهار ميليارد دلار زيان در سال جاری تصميم گرفته است ۳۰ هزار پرسنل خود را اخراج و ۹ کارخانه را تعطيل کند.

در سال ۲۰۰۵ مديران تجاری زيادی به زندان محکوم شدند، ولی هيچکدام به اندازه ميخاييل خودورکوفسکی، رييس سابق غول نفتی يوکوس روسيه، توجه رسانه ها را جلب نکرد. وی که در ماه مه به اتهام فساد مالی به ۹ سال حبس محکوم شده بود، در نوامبر مانيفستی سياسی عليه کرملين منتشر کرد.

دسامبر: شکست آبرومندانه اجلاس هنگ کنگ

در اواسط آخرين ماه سال ميلادی، اجلاس وزرای سازمان تجارت جهانی در ميان اعتراض پرسر و صدای مخالفان تجارت آزاد در هنگ کنگ برگزار شد. به اذعان شرکت کنندگان توافق نهايی اصلا رضايت بخش نيست ولی دستکم مانع از شکست تحقير آميز مذاکرات شد.

در دسامبر دو کلانشهر نيويورک و تهران شاهد اعتصاب کارکنان بخش حمل و نقل عمومی بودند. در نيويورک حدود ۳۴ هزار نفر بعد از شکست مذاکرات مربوط به دستمزد و مزايا سه روز دست از کار کشيدند و ميليونها نفر در آستانه کريسمس برای رفت و آمد با مشکلات بزرگی مواجه شدند. در روز کريسمس نيز شماری از کارکنان شرکت واحد اتوبوسرانی تهران به دليلی مشابه اعتصاب کردند. مقامات نيويورک و تهران هر دو شيوه اعتراض را غير قانونی و مناقشه برانگيز خواندند.

همچنين در ماه دسامبر مناقشه مجلس و دولت جمهوری اسلامی بر سر وزير نفت دولت محمود احمدی نژاد خاتمه يافت. کاظم وزيری هامانه چهارمين نامزدی بود که برای اين سمت خطير معرفی شده بود.

مجله تايم نيز به سنت هر سال شخصيت برتر سال ۲۰۰۵ را معرفی کرد. امسال سه نفر اين عنوان را به پاس فعاليتهای بشردوستانه شان مشترکا تصاحب کردند: بيل گيتس، بنيانگذار مايکروسافت و همسرش ميراندا و نيز بونو خواننده ايرلندی و از فعالان ضد فقر.

پرهزينه ترين اشتباه تجاری سال ۲۰۰۵ و شايد تمام تاريخ نيز در ماه دسامبر در بورس ژاپن رخ داد. زمانی که يک کارگزار سهام در ميزوهو سکيوريتيز، بازوی کارگزاری دومين بانک بزرگ ژاپن، ۶۱۰ هزار سهم شرکت جی- کام را به قيمت هر سهم يک ين عرضه کرد، شاخص سهام در بازار بورس سقوط کرد. هدف کارگزار مذکور فروش هر سهم به قيمت ۶۱۰ هزار ين (حدود ۵۰۰۰ دلار) بوده است.

خدمات