ادامه فعالیت‌ اقتصادی سپاه در دولت روحانی

اکبر ترکان، از چهره‌های نزدیک به حسن روحانی و دبیر شورای مناطق آزاد اقتصادی، هفته گذشته به همراه دریادار علی فدوی، فرمانده نیروی دریایی سپاه، به جزیره فارور، در نزدیکی کیش سفر کرد و از واگذاری پروژه‌هایی به سپاه خبر داد.

آقای ترکان گفت دولت می‌خواهد با استفاده از ظرفیت‌های سپاه به اقتصاد جزیره رونق ببخشد. بنا است که سپاه در این جزیره فرودگاه و بندرگاه بسازد و همچنین ویلاهایی در آن ساخته شود.

دریادار فدوی هم با اشاره به ساختن بندرگاه بزرگ شهیدرجایی، بندرگاه پتروشیمی عسلویه و فرودگاه تنب بزرگ توسط سپاه ابراز امیدواری کرد سپاه به سرعت این پروژه را به انجام برساند.

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی سال‌ها است که فعالیت اقتصادی می‌کند و از راه‌سازی و صنعت نفت گرفته تا بانکداری و مخابرات در بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی حضور دارد؛ از طرح‌های چند میلیارد دلاری در سطح ملی همچون پارس جنوبی تا پروژه‌های کوچکتر چند میلیون تومانی در شهرستان‌ها.

سپاه تنها در یک هفته گذشته در <link type="page"><caption> خوی</caption><url href="http://www7.es.irna.ir/fa/News/81332637/" platform="highweb"/></link> ۶ پروژه، به ارزش جمعا ۶۰۰ میلیون تومان، در <link type="page"><caption> صومعه‌سرا</caption><url href="http://www.tasnimnews.com/Home/Single/388363" platform="highweb"/></link> ۳ پروژه به ارزش ۴۵ میلیون تومان و در <link type="page"><caption> سلماس</caption><url href="http://www7.ag.irna.ir/fa/News/81329510/" platform="highweb"/></link> ۸ پروژه به ارزش ۶۴۲ میلیون تومان را به پایان رسانده است.

مجموع این پروژه‌های عمرانی در سطح یک استان به رقم قابل توجهی می‌رسد و به عنوان نمونه روی ۹۷ پروژه‌ای که سپاه <link type="page"><caption> بوشهر</caption><url href="http://www.tasnimnews.com/Home/Single/517047" platform="highweb"/></link> هفته گذشته به بهره‌برداری رسانده است جمعا ۱۵.۵ میلیارد تومان سرمایه‌گذاری شده‌ است.

و یا حجم اعتباری که برای انجام پروژه‌های مختلف در استان ایلام در اختیار سپاه است به ۱۸ میلیارد تومان می‌رسد.

قرارگاه خاتم

ارزش قراردادهای گاز و نفت سپاه در مقطعی تا ۲۵میلیارد دلار اعلام شد. سرتیپ ابوالقاسم مظفری شمس، فرمانده پیشین قرارگاه خاتم گفته بود که ۸درصد بودجه عمرانی کشور در اختیار این قرارگاه است.

حجم عمده فعالیت‌های اقتصادی سپاه پاسداران در قالب "قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا" انجام می‌شود.

به گفته حمید موسوی، مدیرعامل موسسه دریاساحل، وابسته به خاتم‌الانبیا، این مجموعه نظامی-اقتصادی تاکنون ۴۵۶۰ پروژه در ایران انجام داده است.

آقای موسوی می‌گوید، تا به حال نزدیک به ۱۳ هزار پروژه عمرانی به این مجموعه واگذار شده است. سرتیپ عبادالله عبداللهی، فرمانده قرارگاه خاتم‌الانبیا هم می‌گوید که هم‌اکنون بیش از ۱۳۰ هزار نفر نیرو و ۵ هزار پیمانکار با این قرارگاه همکاری می‌کنند.

البته سرتیپ عبداللهی می‌گوید از آنجا که ۹۸درصد این افراد از بخش خصوصی هستند این حجم بالا نشان‌دهنده ظرفیت "اشتغال‌زایی و کارآفرینی" سپاه است.

سپاه می‌گوید که رقیب بخش خصوصی نیست و به دلیل توانایی‌های بالایش می‌تواند پروژه‌هایی را در دست بگیرد که دیگر موسسات سرمایه لازم و یا انگیزه اقتصادی برای انجامش را ندارند.

اما منتقدان نگرانند که حجم بالای فعالیت اقتصادی این نیروی نظامی با فساد و یا تلاش برای در انحصار درآوردن منابع اقتصادی کشور همراه باشد.

چندی پیش <link type="page"><caption> گزارش‌هایی</caption><url href="http://isna.ir/fa/news/93051909452/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87" platform="highweb"/></link> منتشر شد مبنی بر اینکه محمدباقر قالیباف، شهردار کنونی تهران و از فرماندهان پیشین سپاه، پروژه‌های عمرانی پایتخت به ارزش مجموعا ۲۰ هزار میلیارد تومان را به قرارگاه خاتم واگذار کرده است.

واگذاری پروژه‌های بزرگ به سپاه در دولت محمد خاتمی نیز انجام می‌گرفت اما با روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد این رویه <link type="page"><caption> آسانتر</caption><url href="http://195.188.87.10/persian/iran/2011/02/110226_ka_sepah_khatam_oil.shtml" platform="highweb"/></link> و گسترده‌تر شد. دو نفر از وزرای آقای احمدی‌نژاد، یعنی پرویز فتاح و رستم قاسمی نیز از چهره‌های اقتصادی سپاه بودند.

رستم قاسمی، وزیر نفت، فرمانده قرارگاه خاتم بود و پرویز فتاح، وزیر نیرو نیز جانشین فرمانده قرارگاه. با این حال رابطه سپاه و محمود احمدی‌نژاد در سال‌های پایانی ریاست‌جمهوری او تیره شد.

بعدتر روشن شد که این تیرگی بر روابط اقتصادی سپاه و دولت نیز سایه انداخته بود، چنان که <link type="page"><caption> رمضان شریف</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/07/130722_l45_revolutionary_guard_economic_activity" platform="highweb"/></link>، سخنگوی سپاه، اعلام کرد موانع فعالیت‌های اقتصادی سپاه در دوره محمود احمدی‌نژاد بیشتر از دوران ریاست‌جمهوری محمد خاتمی و اکبر هاشمی رفسنجانی بود.

حسن روحانی کمی پس از عهده‌دار شدن ریاست‌جمهوری در جمع فرماندهان سپاه <link type="page"><caption> گفت</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/09/130916_me_rouhani_irgc_annual.shtml" platform="highweb"/></link> آنها باید آستینشان را بالا بزنند و بخشی از بار دولت را بکشند. او گفت که سپاه رقیب مردم و بخش خصوصی و پیمانکاری معمولی نیست و باید پروژه‌های مهم را برعهده بگیرد.

اما چند ماه پس از آن سرلشکر محمدعلی جعفری، فرمانده کل سپاه، دست کم دو بار از اینکه دولت از ظرفیت‌های اقتصادی سپاه استفاده نمی‌کند <link type="page"><caption> انتقاد کرد</caption><url href="http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2014/03/140328_jafari_sepah.shtml" platform="highweb"/></link>.

با وجود این گونه اختلاف نظرها، دولت هنوز پروژه‌هایی را به سپاه واگذار می‌کند و فعالیت‌های اقتصادی سپاه همچنان ادامه دارد. با ادامه این فعالیت‌ها هم این نگرانی که سپاه، که قدرت بالای نظامی و اطلاعاتی دارد، با تمرکز قدرت اقتصادی و سیاسی به قدرتی غیرقابل نظارت تبدیل شود.