جشنواره روتردام، 'رسول‌اف باید با فیلمش اینجا باشد'

چهل و هفت سال سابقه، نمایش صدها فیلم کوتاه و بلند و تماشاگران مشتاقی که معمولاً صندلی هیچ نمایشی را خالی نمی گذارند، ویژگی های جشنواره جهانی روتردام است که غالب تلاشش- به جز نمایش گزیده ای از بهترین فیلم های سال برای مخاطبان اهل این شهر هلند- این است که مرکزی باشد برای نمایش فیلم های اول فیلمسازان مختلف کوتاه و بلند، که می توانند اولین تجربیات خود را در این جشنواره به نمایش بگذارند.

از این رو تماشای فیلم در جشنواره روتردام به بازی لاتاری شبیه است: هیچ نشانه قابل اتکایی نیست که بتوان حدس زد کدام فیلم ها از میان حدود پانصد فیلم انتخاب شده برای این جشنواره، واقعاً دیدنی هستند.

برو بایر دبیر جشنواره روتردام درباره توجه این جشنواره به فیلمسازان مستقل و سابقه چهل و هفت ساله اش می گوید: "خوشحالم که جشنواره چهل و هفت ساله شده و خیلی از من بزرگ تر یا کوچک تر نیست. دوست دارم فکر کنم که ما خانه سینمای مستقل هستیم تا بتوانیم یک فضای خلاقه ایجاد کنیم که سینما در آن حرف اول را بزند. ما سعی می کنیم همه چیزهایی مثل بازار فیلم و غیره در رده دوم قرار بگیرد و فیلم و فیلمسازان در رده اول. اول از همه باید سینمای مستقل را جشن بگیریم. ساختن فیلم و پیدا کردن پول برای ساخت فیلم کار آسانی نیست. حالا ما خوشحالیم که بتوانیم برخی از این فیلم های مستقل را نمایش بدهیم آن هم برای این انبوه مخاطبی که داریم."

اما از ستارگان هالیوودی و فرش های قرمز خبری نیست. بایر می گوید: "اگر شما سینماگری پرقدرت مثل رسول اف هستید، شما برای ما سوپراستار محسوب می شوید. اگر شما فیلمسازی مثل پل تامس اندرسون هستید، خب شما سوپر استار ما هستید. این نوع سوپر استارها دعوت جشنواره ما هستند و باید اینجا باشند. رسول اف باید اینجا باشد."

سینمای ایران

"لرد" ساخته محمد رسول اف در سفرهای جشنواره ای اش به روتردام رسید، اما کماکان رسول اف- ظاهراً به دلیل این فیلم تند و تیزش- در ایران ممنوع الخروج است و این جشنواره بیانیه تند و تیزی در حمایت از رسول اف و علیه سانسور و فشار بر فیلمسازان منتشر کرد.

محسن قرایی سازنده "سد معبر" این بخت را داشت که به همراه فیلمش در جشنواره روتردام شرکت کند؛ فیلمی که سعی دارد مساله فقر را در پائین ترین طبقه اجتماعی ایران امروز جست و جو کند و موجب همذات پنداری تماشاگر با شخصیت اصلی- یک مامور رفع سدمعبر شهرداری- شود، اما فیلم که فیلمنامه نویس اش، سعید روستانی، سازنده "ابد و یک روز" است، دقیقا همان مشکلات را به همراه دارد: تکیه بیش از حد بر دیالوگ- که عملاً دنبال کردن همه زیرنویس ها را برای مخاطب خارجی غیر ممکن می کند، کما این که گوش مخاطب فارسی زبان را هم به شدت خسته می کند-فراموش کردن جزئیات تصاویر و همین طور اغراق آمیز بودن برخی صحنه ها- هم در شرح وقایع و شرایط و هم بازی ها- و در نهایت غلتیدن در مرز شعار.

اما "بدون تاریخ، بدون امضاء" ساخته وحید جلیلوند هم که اکران موفقی در جشنواره ونیز داشت و حالا به روتردام رسیده، در پرداخت داستان، بازی گرفتن از بازیگران و میزانسن های حساب شده، به مراتب موفق تر از سد معبر است.

بیشتر بخوانید:

تنها نماینده سینماگران ایرانی در بخش مسابقه، مریم تفکری با فیلمی به نام "جراحت گنگ" بود که در بخش مسابقه فیلم های کوتاه حضور داشت، اما از جایزه این بخش نصیبی نبرد. این فیلمساز که فیلم مشابهی هم در بخش دیگری از جشنواره امسال داشت(با نامی برگرفته از شعر فروغ: "گناهی کردم گناهی پر ز لذت") سعی دارد مساله زنانگی و تقابل آن با مردسالاری و استبداد دینی را با در کنار هم قرار دادن حرف های مسئولان و روحانیان درباره زنان و شرایط عاطفی و نیازهای جنسی و روحی زنان، تصویری غریب از شرایط غالب زنان در ایران ارائه کند که بیش از آن که ارزش های هنری ای داشته باشد، به نظر می رسد کارکردی در جهت مقهور کردن مخاطب خارجی دارد.

و دیگران ...

"جیمی" ساخته جسپر گانزلند از سوئد که به عنوان فیلم افتتاحیه به نمایش درآمد، تصویر معکوسی از مساله پناهجویی ارائه می کند: تصویری که در ذهن مخاطب غربی از مساله پناهجویان شکل گرفته، تصویری از مردم گریزان از جنگ های خاورمیانه یا آفریقاست، اما این فیلم داستان را وارونه می کند؛ روایت جایی که در جنگی فرضی در سوئد ، مردی به همراه پسرش مجبور است که از هر راهی برای زنده ماندن استفاده کند تا خود را به یک جای امن - که می تواند آفریقا باشد- برساند. اما فیلم جز این ایده اولیه نسبتاً جذابش، به فیلم کندی بدل می شود که به سختی پیش می رود و همراه شدن با آن- با صحنه های تکراری و پیش نرفتن داستان- چیز زیادی نصیب تماشاگرش نمی کند.

از میان هشت فیلم بخش مسابقه، فیلم "جادوگر بیوه" ساخته کای چنگجی، جایزه اول جشنواره را به دست آورد؛ فیلمی که به خاطر نماهای زیبایش تحسین شد و داستان تمثیلی اش درباره یک زن که با از دست دادن شوهرش برای سومین بار بیوه می شود می تواند به جامعه چین معاصر تعمیم داده شود.