«کوبا دوام نخواهد آورد»؛ چهار نکته کليدی برای درک فشار نفتی ترامپ بر حکومت هاوانا

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، اخیرا با امضای فرمانی اجرایی فشار بر دولت کوبا را بیش از پیش افزایش داد؛ این فرمان کشورهایی را که به این جزیره نفت صادر کنند، به اعمال تعرفه‌های اضافی تهدید می‌کند.

این اقدام می‌تواند بحران کمبود نفت در کوبا را وخیم‌تر کند؛ بحرانی که هم‌ اکنون نیز باعث خاموشی‌های گسترده روزانه و بروز پیامدهای سنگین در اقتصاد این کشور شده است.

در پی مداخله اخیر ایالات متحده در ونزوئلا، آقای ترامپ اعلام کرد که ارسال محموله‌های نفتی از این کشور آمریکای جنوبی به کوبا متوقف خواهد شد.

او با این فرمان جدید، روند تامین نفت جزیره از سوی دیگر صادرکننده اصلی آن، یعنی مکزیک را نیز در وضعیتی متزلزل قرار داد.

میگل دیاس‌کانل، رئیس‌جمهور کوبا، در واکنش به این تصمیم، دونالد ترامپ را به تلاش برای فلج کردن اقتصاد کوبا متهم کرد و دولت او را «فاشیستی، جنایتکار و نسل‌کش» خواند.

آقای ترامپ ضمن رد اتهام تلاش برای نابودی اقتصاد کوبا، هم‌زمان مدعی شد که این کشور «دوام نخواهد آورد».

طبق داده‌های شرکت بلژیکی کپلر که در روزنامه فایننشال تایمز منتشر شد، ذخایر نفتی کوبا تنها برای مدت محدودی کفایت می‌کند.

در ادامه، در قالب ۴ نکته مهم توضیح می‌دهیم که دونالد ترامپ چگونه با استفاده از نفت، فشار بر کوبای گرفتار بحران را افزایش داده است.

۱. فرمان اجرایی ترامپ

فرمان اجرایی ترامپبا اعلام وضعیت اضطراری ملی تاکید می‌کند که «وضعیت کوبا یک تهدید غیرمعمول و استثنایی برای امنیت ملی و سیاست خارجی آمریکا به شمار می‌رود».

در این سند، دولت کوبا به «بی‌ثبات کردن منطقه» و هم‌پیمانی با دشمنان آمریکا از جمله روسیه، چین و ایران و همچنین «گروه‌های تروریستی» مانند حماس و حزب‌الله متهم شده است.

ویل گرانت، خبرنگار بی‌بی‌سی، می‌گوید دولت ترامپ با اعلام وضعیت اضطراری درباره کوبا عملا تاکید دارد که تامین انرژی این جزیره حالا به موضوعی مرتبط با امنیت ملی آمریکا تبدیل شده است.

این فرمان با استناد به آنچه تهدید کوبا خوانده شده، می‌کوشد کشورهای دیگر را از فروش نفت به این جزیره منصرف کند و هشدار می‌دهد که در غیر این صورت با تعرفه‌های شدیدتری مواجه خواهند شد.

آقای ترامپ از نخستین دوره ریاست‌جمهوری خود، اقداماتی قاطع برای تضعیف پایه‌های اقتصادی دولت کوبا انجام داده است.

او در سال ۲۰۱۷ سیاست گشایشی دولت پیشین به ریاست باراک اوباما را لغو کرد و بار دیگر محدودیت‌ها و تحریم‌های سختگیرانه‌ای را بر جریان پول، کالا و رفت‌وآمد افراد به کوبا اعمال کرد.

پس از عملیات آمریکا در ونزوئلا در ۳ ژانویه، رئیس‌جمهور آمریکا ادعا کرد کوبا «در آستانه سقوط» قرار دارد، چون دیگر از متحد نزدیک خود در دهه‌های گذشته منابع مالی دریافت نخواهد کرد.

اما دولت ترامپ تاکید کرده است که قصد ندارد تغییر حکومت را با زور به کوبا تحمیل کند.

مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در کمیته روابط خارجی سنای این کشور گفت: «مایلیم شاهد تغییر رژیم باشیم، اما این به معنای آن نیست که خودمان آن را رقم بزنیم».

او افزود: «بدون تردید، پایان حکومت خودکامه در کوبا می‌تواند سود بزرگی برای ایالات متحده داشته باشد».

۲. بحران نفتی کوبا

برآورد می‌شود کوبا روزانه به حدود ۱۱۰ هزار بشکه نفت نیاز دارد و و تولید داخلی خود این کشور تقریبا ۴۰ هزار بشکه است؛ بنابراین تا حد زیادی به نفتی وابسته است که از خارج دریافت می‌کند.

در دوران اوج روابط دو کشور در زمان هوگو چاوز و فیدل کاسترو در اوایل دهه ۲۰۰۰، این جزیره روزانه حدود ۱۰۰ هزار بشکه نفت از ونزوئلا دریافت می‌کرد.

اما وضعیت اکنون بسیار متفاوت است.

طبق داده‌های شرکت بلژیکی کپلر که فایننشال تایمز منتشر کرده، کوبا از آغاز سال ۲۰۲۶ تاکنون فقط یک محموله نفت از مکزیک دریافت کرده است؛ ۸۴ هزار بشکه که به طور میانگین کمتر از ۳ هزار بشکه در روز می‌شود.

کمبود نفت همچنین با این واقعیت تشدید شده که پس از به دست گرفتن کنترل نفت ونزوئلا از سوی دونالد ترامپ، ارسال هرگونه محموله نفتی از این کشور آمریکای جنوبی به کوبا متوقف شده است.

رئیس‌جمهور ایالات متحده گفته بود: «دیگر نه نفتی در کار خواهد بود و نه پولی برای کوبا.»

حتی با وجود کاهش تدریجی حجم محموله‌ها در سال‌های اخیر، نفت ونزوئلا همچنان برای این جزیره نقشی حیاتی داشته است.

به گزارش میامی هرالد و به نقل از ناظران صنعت و یک مقام ارشد آمریکایی، دولت کوبا نفت ونزوئلا را نه فقط برای تامین بخشی از مصرف داخلی، بلکه برای فروش مجدد و تامین ارز خارجی به کار می‌گرفت؛ اقدامی که در شرایط تحریم‌های آمریکا برای این کشور به شدت دشوار است.

در بحران فعلی کمبود نفت، مکزیک به اصلی‌ترین امید کوبا تبدیل شده و برآورد می‌شود که در سال ۲۰۲۵ به طور متوسط روزانه حدود ۱۲ هزار بشکه نفت به این کشور فرستاده باشد.

اما اقدام تازه آقای ترامپ دقیقا قرار است همین مسیر تامین نفت را هدف قرار دهد.

ویل گرانت می‌گوید: «هدف ظاهرا این است که به مکزیک هشدار داده شود جای ونزوئلا را به‌عنوان تامین‌کننده اصلی انرژی کوبا نگیرد.»

ریکاردو تورس، اقتصاددان، به بی‌بی‌سی موندو گفت حتی با وجود نفت مکزیک نیز شبکه برق و سیستم حمل‌ونقل کوبا در معرض خطر فلج کامل قرار دارد.

او افزود اگر ارسال نفت از مکزیک متوقف شود، این خطر به مراتب بیشتر خواهد شد.

رئیس‌جمهور کوبا در واکنش به فرمان اجرایی دونالد ترامپ گفت: «ترامپ با بهانه‌ای دروغین و بی‌اساس، می‌خواهد با اعمال تعرفه علیه کشورهایی که آزادانه با کوبا نفت معامله می‌کنند، اقتصاد این کشور را فلج کند.»

او افزود این اقدام «ماهیت فاشیستی، جنایتکار و نسل‌کش گروهی را نشان می‌دهد که منافع مردم آمریکا را برای اهداف کاملا شخصی گروگان گرفته‌اند.»

برونو رودریگز، وزیر امور خارجه کوبا، این فرمان را «مرحله تازه‌ای از تشدید فشار آمریکا علیه کوبا» توصیف کرد و گفت ادعاهایی که دونالد ترامپ برای معرفی کوبا به عنوان تهدید مطرح می‌کند، بر پایه دروغ است.

او می‌افزاید: «آمریکا با تهدید و فشار تلاش می‌کند کشورهای دیگر را به همراهی با سیاست محاصره علیه کوبا وادار کند؛ سیاستی که در سراسر جهان محکوم شده است. و اگر کشورها نپذیرند، آنها را به اعمال تعرفه‌های خودسرانه و سوءاستفاده‌گرانه تهدید می‌کند؛ اقدامی که آشکارا همه اصول تجارت آزاد را زیر پا می‌گذارد.»

۳. نقش مکزیک

طبق آمار بانک مکزیک، از آغاز ریاست‌جمهوری کلودیا شینباوم، صادرات نفت این کشور به کوبا به شکل چشمگیری افزایش یافته است.

داده‌های شرکت کپلر نشان می‌دهد مکزیک در سال ۲۰۲۵ به طور میانگین روزانه حدود ۱۲ هزار بشکه نفت به کوبا ارسال کرده است.

به گفته خانم شینباوم، این محموله‌ها با هدفی انسان‌دوستانه ارسال می‌شود تا کار بیمارستان‌ها و سایر خدمات حیاتی در کوبا متوقف نشود.

او اخیرا در کنفرانس خبری صبحگاهی خود، در واکنش به تصمیم دونالد ترامپ، بار دیگر بر همین موضع تاکید کرد.

خانم شینباوم هشدار داد تعرفه‌های آقای ترامپ علیه کشورهایی که به کوبا نفت عرضه می‌کنند می‌تواند به بحران انسانی گسترده‌ای منجر شود و تاکید کرد مکزیک برای جلوگیری از این وضعیت به دنبال گزینه‌های جایگزین خواهد بود.

او در عین حال تاکید کرد که نمی‌خواهد مکزیک را در معرض تعرفه‌های سنگین‌تر قرار دهد و به همین دلیل به وزیر خارجه خود دستور داد با دولت آمریکا تماس بگیرد تا دامنه و ابعاد این فرمان اجرایی روشن شود.

خانم شینباوم تاکید کرد که نفت ارسالی به کوبا کمتر از ۱ درصد از کل تولید نفت مکزیک است.

۴. اقتصاد در آستانه فروپاشی

مردم کوبا ماه‌هاست تبعات کمبود سوخت را تحمل می‌کنند؛ از خاموشی‌های طولانی‌ مدت و صف‌های چند ساعته برای بنزین گرفته تا هزینه‌های بسیار بالا برای حمل‌ونقل و غذا و انبوه زباله‌هایی که در خیابان‌ها جمع نمی‌شود.

عمر اورلنی، اقتصاددان و مدیر پیشین مرکز مطالعات اقتصاد کوبا در دانشگاه هاوانا، به بی‌بی‌سی موندو می‌گوید: «در بسیاری از مناطق کشور، خاموشی‌ها بیش از ۲۰ ساعت در روز ادامه دارند؛ یعنی مردم در شبانه‌روز فقط ۴ ساعت برق دارند و با شرایطی بسیار دشوار روبه‌رو هستند».

با تصمیم جدید دونالد ترامپ، کوبا ممکن است وارد بحرانی انسانی شود که در تاریخ این کشور بی‌سابقه است.

وزیر خارجه کوبا نیز اذعان کرده است که «محاصره کامل سوخت‌رسانی به کشور» می‌تواند مردم را در «شرایطی بسیار سخت و طاقت‌فرسا» قرار دهد.

کوبا سال‌هاست در رکودی عمیق گرفتار شده است؛ نه توان پرداخت بدهی‌های متعدد خود را دارد و نه می‌تواند منابع مالی خارجی جذب کند. تولید رو به کاهش است و دولت حتی در تامین غذا و کالاهای اساسی برای مردم نیز ناتوان مانده است.

بر اساس تازه‌ترین داده‌های دولت، تولید صنعتی کوبا در سال ۲۰۲۴ به پایین‌ترین سطح خود در ۴ دهه گذشته رسیده است.

بخش کشاورزی نیز به دلیل ناکارآمدی مدیریت دولتی و کمبود کود و سوخت، در وخیم‌ترین شرایط به سر می‌برد.

گردشگری بین‌المللی، که یکی از مهم‌ترین منابع ارز خارجی برای کوبا است، سال ۲۰۲۵ را با کمتر از ۲ میلیون بازدیدکننده به پایان رساند؛ رقمی که به جز دوران همه‌گیری، بدترین آمار در بیش از ۲۰ سال گذشته محسوب می‌شود.

در کنار همه این بحران‌ها، کمبود شدید دارو در حالی ادامه دارد که همزمان بیماری‌های دنگی، زیکا و چیکونگونیا در کشور شیوع پیدا کرده و مواد غذایی یارانه‌ای نیز به کمترین حد رسیده است.

به گفته رئیس‌جمهور میگل دیاس‌کانل، «این صرفا یک بحران تازه نیست»، بلکه «نتیجه انباشته شدن ناهمترازی‌ها، مشکلات، دشواری‌ها و اشتباهات داخلی است که با فشار یک محاصره خارجی بسیار تهاجمی تشدید شده است».