کوبا خود را برای دوران پس از مادورو آماده می‌کند

بعد از ونزوئلا، هیچ کشوری در قاره آمریکا به اندازه کوبا تحت تاثیر تحولات کاراکاس قرار نگرفته است.

از سال ۱۹۹۹ و دیدار هوگو چاوز جوان با فیدل کاستروی سالخورده در فرودگاه هاوانا، دو کشور چشم‌انداز سیاسی مشترکی مبتنی بر سوسیالیسم دولتی داشته‌اند.

سال‌ها این پیوند دوجانبه عمیق‌تر شد؛ نفت خام ونزوئلا به این جزیره کمونیستی می‌رفت و در مقابل، پزشکان و کادر درمان کوبایی راهی ونزوئلا می‌شدند.

پس از مرگ آن دو نفر، نوبت بهنیکولاس مادورو رسید؛ فردی که در کوبا آموزش دیده و تحت هدایت آن کشور قرار داشت و آقای چاوز او را شخصا به عنوان جانشین خود برگزیده بود. انتخابی که بخشی از دلیل آن، مقبولیت مادورو نزد برادران کاسترو بود. آقای مادورو برای انقلاب کوبا همان اندازه نماد تداوم بود که برای انقلاب ونزوئلا.

اکنون او نیز دیگر بر مسند قدرت در کاراکاس نیست و به زور توسط یگان نخبه دلتای ایالات متحده برکنار شده است. در غیاب او، چشم‌انداز پیش روی کوبا تیره و ناامیدکننده به نظر می‌رسد.

دولت کوبا این حمله را به‌طور قاطع غیرقانونی خواند و محکوم کرد و در پی کشته شدن ۳۲ شهروند کوبایی در عملیات نظامی ایالات متحده، دو روز عزای عمومی اعلام کرد.

مرگ آن‌ها حقیقتی کلیدی را برملا کرد که مدت‌ها درباره نفوذ کوبا بر ریاست جمهوری و ارتش ونزوئلا بر همه عیان بود: تیم حفاظتی آقای مادورو تقریبا به طور کامل از محافظان کوبایی تشکیل شده بود. علاوه بر این، اتباع کوبایی هم در پست‌های متعددی در سرویس‌های اطلاعاتی و ارتش ونزوئلا نیز حضور دارند.

کوبا سال‌ها حضور نیروهای نظامی و امنیتی خود در ونزوئلا را انکار می‌کرد، اما زندانیان سیاسی آزادشده بارها گفته‌اند که در دوران بازداشت، افرادی با لهجه کوبایی از آن‌ها بازجویی کرده‌اند.

افزون بر این، با وجود اظهارات علنی و پایان‌ناپذیر درباره همبستگی میان دو کشور، در عمل چنین به نظر می‌رسد که نفوذ پنهان کوبا در دولت ونزوئلا به دودستگی انجامیده است؛ در یک سو وزیران نزدیک به کوبا حضور دارند و در سوی دیگر کسانی که باور دارند رابطه‌ای که در دوران آقای چاوز و اقای کاسترو شکل گرفت، امروز به شکلی اساسی توازن خود را از دست داده است.

در اصل، آن جناح معتقد است ونزوئلا این روزها در ازای نفتی که به کوبا می‌فرستد، تقریبا چیزی عایدش نمی‌شود.

گمان می‌رود ونزوئلا روزانه حدود ۳۵ هزار بشکه نفت به کوبا ارسال کند؛ رقمی که دیگر شرکای اصلی انرژی این جزیره، از جمله روسیه و مکزیک، فاصله زیادی با آن دارند.

سیاست دولت آقای ترامپ در توقیف نفتکش‌های تحریم‌شده ونزوئلا از هم‌اکنون بحران سوخت و برق در کوبا را وخیم‌تر کرده و این احتمال وجود دارد که این وضعیت خیلی زود به مرحله‌ای بسیار حاد برسد.

حتی در بهترین حالت هم، آینده این جزیره کارائیبی بحران‌زده، بدون آقای مادورو بر کرسی قدرت در کاراکاس، تیره و پیچیده به نظر می‌رسد؛ آن هم در حالی که کوبا از پیش درگیر بدترین بحران اقتصادی خود از زمان جنگ سرد بوده است.

ماه‌هاست خاموشی‌های پیاپی سراسر جزیره را دربر گرفته و زندگی روزمره کوبایی‌ها را به‌شدت تحت فشار گذاشته است؛ هفته‌ها بی‌برقی، خراب شدن غذا در یخچال‌ها، از کار افتادن پنکه‌ها و کولرها، هجوم پشه‌ها در گرما و انباشته شدن زباله‌هایی که جمع‌آوری نمی‌شوند.

در هفته‌های اخیر، شیوع گسترده بیماری‌هایی که از طریق پشه منتقل می‌شوند، شمار زیادی از مردم در سراسر جزیره را به تب دنگی و چیکونگونیا مبتلا کرده است. نظام بهداشت و درمان کوبا که زمانی مایه افتخار و نگینی بر تارک انقلاب بود، اکنون برای مقابله با این وضعیت با دشواری روبه‌روست.

این وضعیت خوشایند نیست، اما برای اغلب مردم کوبا به بخشی از زندگی روزانه تبدیل شده است.

این که دلسی رودریگز، رئیس جمهور موقت ونزوئلا ممکن است جریان نفت کشورش به سوی کوبا را متوقف کند، کوبایی‌ها را به‌شدت نگران می‌کند؛ به‌ویژه اگر او پس از یورش آمریکا به سلف خود، بخواهد برای آرام کردن دولت آقای ترامپ و جلوگیری از گسترش خشونت، دست به چنین اقدامی بزند.

آقای ترامپ اصرار دارد که اکنون این واشنگتن است که در ونزوئلا حرف آخر را می‌زند.

هرچند وزیر خارجه او، مارکو روبیو، این اظهارات را تا حدی تعدیل کرد، اما تردیدی نیست که دولت آقای ترامپ اکنون از خانم رودریگز، به عنوان رئیس‌جمهور موقت، انتظار اطاعت بی‌چون‌وچرا دارد.

آقای ترامپ تهدید کرد اگر او «سر به راه نباشد»، با پیامدهای بیشتری روبه‌رو خواهد شد؛ پیامدهایی که ممکن است حتی بدتر هم باشند.

چنین ادبیاتی، در کنار خود عملیات آمریکا در ونزوئلا، منتقدان واشنگتن را بهت‌زده و خشمگین کرده است؛ منتقدانی که آن را نمونه‌ای بی‌سابقه از امپریالیسم و مداخله‌جویی کاخ سفید در آمریکای لاتین پس از جنگ سرد می‌دانند.

منتقدان می‌گویند برکناری آقای مادورو از قدرت عملا مصداق آدم‌ربایی بوده و به همین دلیل، پرونده او باید در دادگاه احتمالی نیویورک مختومه شود.

همان‌طور که انتظار می‌رود، آقای ترامپ نسبت به چنین انتقادهایی بی‌اعتنا به نظر می‌رسد و هشدار داده است که در صورت لزوم ممکن است همین اقدام را علیه رئیس‌جمهور کلمبیا هم انجام دهد.

او این شرایط تازه و نگران‌کننده در آمریکای لاتین را «دکترین دونرو» نامیده است؛ واژه‌ای ابداعی که از ترکیب نام «دونالد» ترامپ و دکترین «مونرو» ساخته شده و به اصل سیاست خارجی استعمارگرایانه قرن نوزدهم اشاره دارد؛ همان اصلی که قدرت‌های اروپایی را از مداخله در حوزه نفوذ آمریکا در نیم‌کره غربی برحذر می‌داشت.

به عبارت دیگر، آمریکای لاتین «حیاط خلوت» ایالات متحده تلقی می‌شود و واشنگتن خود را دارای حقی سلب‌ناشدنی برای تعیین آنچه در این منطقه رخ می‌دهد می‌داند. آقای روبیو نیز دقیقا همین تعبیر، «حیاط خلوت»، را به کار برد؛ آن هم زمانی که در برنامه‌های گفت‌وگوی سیاسی یکشنبه‌های آمریکا، اقدامات واشنگتن علیه ونزوئلا را توجیه می‌کرد.

آقای روبیو همچنان یکی از چهره‌های تاثیرگذار در تحولات آینده کوباست؛ در حالی که تحریم‌های آمریکا، با وجود گذشت بیش از شش دهه، نتوانسته‌اند به حاکمیت برادران کاسترو یا پروژه سیاسی آن‌ها پایان دهند.

آقای روبیو، سیاستمداری آمریکایی-کوبایی، سناتور پیشین فلوریدا و فرزند دو تبعیدی کوبایی، بیش از هر چیز می‌خواهد نقش اصلی یا دست‌کم نقش پشت پرده را در پایان دادن به شصت سال حاکمیت کمونیستی در سرزمین مادری والدینش ایفا کند.

او معتقد است برکنار کردن آقای مادورو و تحمیل شروط سخت بر دولتی مطیع‌تر به رهبری خانم رودریگز در کاراکاس، کلید اصلی رسیدن به هدفی است که برای کوبا در نظر دارد.

کوبا پیش‌تر هم روزهای سختی را پشت سر گذاشته و دولت این کشور در برابر تازه‌ترین مداخله نظامی آمریکا در منطقه، همچنان سرسختانه ایستاده است.

آقای میگل دیاز کانل، رئیس‌جمهور کوبا، گفت ۳۲ «رزمنده شجاع کوبایی» که در ونزوئلا جان باختند، به پاس «مقابله با تروریست‌هایی با یونیفورم‌های امپریالیستی» مورد تجلیل قرار خواهند گرفت.

آقای ترامپ، سوار بر هواپیمای ایر فورس وان ریاست جمهوری، با لحنی تند واکنش نشان داد و گفت: «کوبا آماده سقوط است.»