از «رقابت با چین» تا «باز کردن در قفس»؛ همه وعده‌های پزشکیان و جلیلی

وجه مشترک وعده‌های سعید جلیلی «استفاده از ظرفیت‌های داخلی» با اتکا به «اقتصاد مقاومتی» است که شیوه مطلوب رهبر جمهوری اسلامی ایران در اداره اقتصادی ایران است. این رویکرد انقلابی با نگاه بی‌نیازی از «خارج» و بی‌اهمیت جلوه دادن تحریم‌ها، در زمان مسئولیت آقای جلیلی در مذاکرات هسته‌ای هم کاملا مشهود بود و در آن زمان نتیجه ملموسی جز وضع تحریم‌های بیشتر علیه ایران نداشت.

مسعود پزشکیان منتقد وضع موجود و سیاست‌های دولت ابراهیم رئیسی است و می‌گوید برای بهبود وضع اقتصادی باید برای رفع تحریم‌های بین‌المللی تلاش کرد. او لازمه این کار را کاهش تنش‌های بین‌المللی و تعامل سازنده با جهان می‌داند، هرچند که تعیین سیاست‌های کلی در این زمینه بر عهده رهبر جمهوری اسلامی ایران است. آقای پزشکیان می‌گوید با اقتصاد دولتی موافق نیست، از اقتصاد و تجارت آزاد دفاع می‌کند و اقتصاد آزاد را مبتنی بر فعالیت تجار و تولیدکنندگان می‌داند.

جلیلی: با چین می‌توان در زمینه پوشاک رقابت کرد

جلیلی که با شعار «یک جهان فرصت، یک ایران جهش» وارد رقابت‌های انتخاباتی شده، در مناظره‌ها و سخنرانی‌هایش بر افزایش تولید داخلی و توان صادرات تاکید کرده و دو اولویت اصلی خود را «ارزآوری و اشتغال» خوانده است؛ وعده‌ای تکراری که تقریبا در همه دوره‌ها مطرح می‌شود اما تحقق آن با مشکلات فراوانی روبرو بوده است.

او گفته است که رشد اقتصادی هشت درصدی را به عنوان بخشی از اهداف تعیین‌شده در برنامه توسعه هفتم، محقق خواهد کرد، وعده‌ای که با ابراز تردید کارشناسان و رقیب او روبرو شده است.

آقای جلیلی وعده ساخت ۱۰ پالایشگاه جدید را داده و تامین مالی آن را از طریق «منابع مالی زیادی که در دست مردم است» امکان‌پذیر دانسته است. او گفته در این صورت «نه تنها نیاز نیست نفت بفروشیم بلکه باید نفت هم بخریم».

دولت ابراهیم رئیسی و دولت‌های قبل از او هم وعده مشابهی داده بودند که اجرای آن تا حد زیادی بی‌نتیجه ماند یا به دلیل تحریم‌ها با موانع جدی روبرو شد.

سعید جلیلی معتقد است که «روستا‌ها می‌توانند سلول جهش کشور باشند» و گفته «با چین می‌توان در زمینه پوشاک رقابت کرد. روستا‌ها می‌توانند این کار را انجام دهند، ولی باید برای این کار برنامه داشت.» به نظر نمی‌آید او برنامه خاصی برای این کار ارائه کرده باشد.

سعید جلیلی خواهان حمایت از ریال در مقابل دلار برای تقویت قدرت پول ملی است و گفته «ما باید سازوکاری داشته باشیم برای حاکمیت ریال». در دولت‌های گذشته هم موضوع حذف دلار مطرح شده بود، اما همچنان سایه دلار بر بازار اقتصاد ایران سنگینی می‌کند.

او مدعی است که با اجرای سیاست‌های اقتصاد مقاومتی و کاهش وابستگی به واردات، می‌توان با تورم مقابله کرد و وضعیت اقتصادی و معیشتی را بهبود بخشید. بسیاری از کارشناسان اقتصادی نسبت به تحقق چنین وعده‌هایی بدون ارائه جزئیات برنامه‌ای برای اجرای آنها بدبین هستند و به تجربه‌ دولت‌های گذشته به عنوان شاهدی بر شکست وعده‌های شعاری در اقتصاد اشاره می‌کنند.

سعید جلیلی گفته است که باید «تیراژ تولید خودرو» افزایش یابد و از اینکه ایران خودرو و سایپا هر کدام به صورت جداگانه چند پلتفرم دارند انتقاد کرده است.

در حوزه مسکن او وعده اعطای تسهیلات و اختصاص زمین برای توسعه ساخت‌ و ساز مسکن، برطرف کردن نقایص طرح مسکن مهر، تهیه برنامه جامع برای تولید مسکن، خانه‌دار کردن مردم با واگذاری زمین‌های دولتی به تعاونی‌های مسکن و ساخت حداقل یک میلیون مسکن در سال را داده است.

آقای جلیلی همچنین گفته است که سیستان و بلوچستان باید «به نوار و قطب اقتصادی در جنوب شرق ایران تبدیل شود» و معتقد است با احیای «فرصت‌های بی‌نظیری» که در این استان وجود دارد، «نه تنها مردم استان بلکه کل کشور از آن بهره خواهند برد».

یکی از شعارهای دیگر تبلیغاتی آقای جلیلی لزوم ایجاد شفافیت اقتصادی با ایجاد بانک‌های اطلاعاتی مالی است تا از این طریق از فساد مالی جلوگیری شود.

وعده پزشکیان در دوری از «اقتصاد دستوری»

محور برنامه‌ها و وعده‌های اقتصادی آقای پزشکیان تولید و تجارت آزاد و دوری از اقتصاد دستوری و دولتی است. او وعده داده است که با به‌کار گرفتن متخصص‌ترین افراد، در اقتصاد ایران ثبات برقرار کند و از سر گرفتن ارتباطات مالی بین‌المللی را برای ایران ممکن سازد. او دقیقا مشخص نکرده است که با وجود تحریم‌ها چگونه این کار را خواهد کرد.

آقای پزشکیان وعده داده است که ثبات و رونق را به بازار بورس برمی‌گرداند و کسری بودجه دولت را از بورس تامین نخواهد کرد. او درباره چگونگی اجرای این وعده گفته است «همین که دولت قوانین را تغییر ندهد و مداخله نکند، ثبات را به بورس خواهد برد».

او می‌گوید برای رسیدن به رشد اقتصادی هشت درصدی، «۲۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری سالانه» لازم است که دستیابی به آن «بدون باز کردن مرزها و ایجاد ارتباط با دولت‌های منطقه» غیر ممکن خواهد بود.

او گفته ارزش پول ملی را با برنامه‌های کارشناسی‌شده کنترل خواهد کرد و «با قفس کشیدن دور ایران» و ادامه تحریم‌ها پول ملی را نابود نمی‌کند. او بر این باور است که به‌ جز ارز دارو و کالاهای اساسی، ارائه ارز «با هر قیمتی به هر کسی» باعث ایجاد رانت می‌شود.

آقای پزشکیان قبلا گفته بود که «یارانه ۴۵ هزار تومانی کمر اقتصاد کشور را خرد کرده است» اما در آخرین مناظره ریاست جمهوری این حرف را تکذیب کرد. او گفت که یارانه‌ها باید به طور عادلانه و هدفمند به دهک‌های پایین جامعه اختصاص یابد.

او می‌گوید سقف معافیت مالیاتی حقوق‌بگیران و کسبه را افزایش می‌دهد، اما درباره منابع مالی این کار جزئیاتی ارائه نکرده است.

یکی از مهم‌ترین نقاط تاکید آقای پزشکیان اجرای برنامه هفتم توسعه بوده که از سال ۱۴۰۳ آغاز می‌شود. او معتقد است این برنامه به طور ویژه بر بهبود معیشت مردم تمرکز دارد.

در حوزه مسکن و شهرسازی، مسعود پزشکیان می‌گوید با ساخت مسکن دولتی مخالفت کرده و بر این باور است که دولت نباید به‌ طور مستقیم در ساخت مسکن مداخله کند. او معتقد است که برنامه‌های دولتی مانند طرح مسکن مهر و ساخت یک میلیون واحد مسکونی در سال قابل اجرا نیستند و به جای این نوع برنامه‌ها، باید به ایجاد محیط مناسب برای سرمایه‌گذاری در ساخت مسکن و ارائه تسهیلات لازم به بخش خصوصی توجه کرد.

او هم وعده شفافیت در امور اقتصادی و مبارزه با فساد را داده و گفته علیه مافیای اقتصادی و دلالان اقدام خواهد کرد.

«پاسخ فرهنگی» جلیلی به حجاب و فیلترینگ

او می‌گوید حجاب «لباس حضور اجتماعی زن است تا حریم خانواده حفظ و تقویت شود».

آقای جلیلی از «دیده نشدن نقش زنان خانه‌دار» در جامعه انتقاد کرده و گفته است زنان خانه‌دار «با ایجاد محیط امن و آرام در خانه، جوانانی تربیت کرده‌اند که موجب پیشرفت کشور شده و از سویی مانع آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد، خودکشی و افسردگی شده‌اند.»

او معتقد است بسیاری از هزینه‌هایی که به اسم مقابله با آسیب های اجتماعی یا در جهت پرورش جوانان صرف شده نتیجه‌ای نداشته، در حالی که «این همه مادران توانسته‌اند این نتایج خوب را به ارمغان بیاورند و باید این هزینه اینجا انجام شود که ما برای آن برنامه داریم.»

آقای جلیلی می‌گوید حجاب و فیلترینگ، پاسخ فرهنگی دارد نه امنیتی، اما درباره جزئیات پاسخ فرهنگی توضیحی نمی‌دهد.

او درباره اعتراض‌های سال ۱۴۰۱ بعد از کشته شدن مهسا (ژینا) امینی گفت: «جای سوال دارد که چرا برخی مقامات کشورهای اروپایی نسبت به کشتار زنان در فلسطین توجهی ندارند ولی برای یک خانم در ایران اشک تمساح می‌ریزند؟»

او معتقد است «سکو‌های خارجی» اینترنتی که در حال حاضر فیلتر هستند، در صورتی می‌توانند فعال شوند که «بیایند و مسئولیت بپذیرند».

آقای جلیلی به همه خانواده‌های ایرانی وعده «۳ روز سفر رایگان» در سال داده است، با این توضیح که دولت با پول مردم تعداد زیادی محل اقامت گردشگری ساخته که به گفته او مردم باید از آن استفاده کنند.

آقای جلیلی طرحی هم برای سبد غذایی خانوارها ارائه داده که در آن «سیزده قلم کالا جهت تامین حدود ۲۵۰۰ کیلو کالری انرژی در روز تعریف شده که از جمله آن‌ها نان، برنج، گوشت سفید، گوشت قرمز، تخم مرغ، لبنیات، ماکارونی، روغن، شکر، میوه و سبزی است». اطلاعات چندانی درباره تامین منابع مالی چنین طرحی منتشر نشده است. آقای جلیلی دو سال پیش طرح مشابهی را به دولت ابراهیم رئیسی ارائه کرده بود که اجرا نشد.

اظهارات آقای جلیلی درباره مسائل فرهنگی با ابهام و کلی‌گویی همراه بوده است. او می‌گوید نباید دایره فرهنگ را کوچک «مثل شمال تهران» دید و معتقد است که ایران «مالامال از ظرفیت‌های فرهنگی» است.

حمایت پزشکیان از قطع اینترنت در زمان اعتراض‌ها

اصلاح نظام سلامت، بهبود کیفیت خدمات پزشکی و کاهش هزینه‌های درمانی از جمله وعده‌هایی است که پزشکیان در کنار بهبود شرایط آموزشی و افزایش کیفیت مدارس و دانشگاه‌ها مطرح کرده است.

او گفته «تمام تلاش خود را برای اصلاح نظام ناکارآمد فیلترینگ به کار می‌بندم تا هزاران کسب‌وکار فعال در فضای مجازی که میلیون‌ها ایرانی در آن مشغول به کار هستند را به چرخه‌ اقتصاد باز گردانم.» با توجه به میزان اختیارات رئیس جمهوری در این حوزه، آقای پزشکیان توضیح نداده که چگونه این کار را خواهد کرد.

البته او حق حاکمیت برای قطع اینترنت در زمان اعتراض‌ها و اعتصاب‌ها را به رسمیت شناخته است.

این نامزد ریاست جمهوری می‌گوید زنان باید بتوانند در تمام عرصه‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی نقش فعال و برابر ایفا کنند. او درباره برخورد با کسانی که حجاب اجباری را رعایت نمی‌کنند، گفته است: «ما که نتوانستیم تا این سن آنها را هدایت کنیم و هزینه زیادی برای مراکز دینی و مذهبی کردیم، با این روش‌ها می‌توانیم درست‌شان کنیم؟»

آقای پزشکیان می‌گوید مردم باید حق اعتراض داشته باشند و دولت باید به صدای آن‌ها گوش دهد. او در آبان ۱۴۰۱ گفته بود «راه حل شنیدن اعتراضات و جلوگیری از تبدیل اعتراض به اغتشاش برخورد عادلانه و صادقانه با مردم است».

«افزایش سهم کمک دولت در تامین هزینه های درمانی» و «جلوگیری از افزایش بدهی دولت به صندوق‌های بازنشستگی و پرداخت بدهی‌های دولت به صندوق‌ها و سازمان‌های بازنشستگی» از جمله وعده‌های آقای پزشکیان است.

او همچنین می‌گوید به مسائل محیط‌ زیستی توجه ویژه‌ای دارد و وعده اجرای برنامه‌های جامع حفاظت از محیط زیست و توسعه پایدار را داده است.

نگاه جلیلی به کشورهای غیر غربی

سعید جلیلی در حوزه سیاست خارجی همان شعاری را می‌دهد که در زمان ریاست مذاکرات هسته‌ای می‌داد. او می‌گوید سیاست خارجی باید «از فرصت‌ها حداکثر استفاده را بکند و تهدیدها را به حداقل برساند». کارنامه او در آن زمان این انتقاد را در پی داشت که «فرصت‌ها را تبدیل به تهدید کرده است».

نگاه او به کشورهای غیر غربی است و می‌گوید «دنیا را نباید در ۳ یا ۴ کشور خلاصه کنیم که بیشترین اختلاف را با ما دارند.»

آقای جلیلی همواره از مخالفان سرسخت برجام و مذاکره با قدرت‌های جهانی درباره برنامه هسته‌ای ایران بوده است. او معتقد است که نباید سرنوشت ایران «معطل برجام» باقی بماند و می‌گوید آمریکا به فروش بالای نفت ایران اذعان کرده است. به رغم افزایش صادرات نفت، ایران در حال حاضر به دلیل تحریم‌ها آن را با محدودیت‌های زیاد و با قیمت پایین‌تر از بازار، به چین می‌فروشد.

آقای جلیلی می‌گوید «جمهوری اسلامی» در مسائلی مانند برجام و اف‌ای‌تی‌اف «طلبکار» است، اما توضیح نداده است که چگونه این «طلب» را مطالبه خواهد کرد. اف‌ای‌تی‌اف یا «گروه ویژه اقدام مالی» نهادی برای مقابله با پولشویی و تامین مالی تروریسم است که ایران را در لیست سیاه خود قرار داده است.

سعید جلیلی در مناظره‌ها و گفت‌وگوهایش تا حد زیادی تلاش کرد موضوع سیاست خارجی را با اقتصاد گره بزند و گفت «هر سفارتخانه باید به عنوان یک سکوی صادرات عمل کند و برای کشور ارزآوری داشته باشد و خواهان «جانمایی اقتصاد کشور در زنجیره جهانی» شد.

آقای جلیلی معتقد است که حمله ۷ اکتبر حماس به اسرائيل «برای ما تولید اقتدار» کرده و حمله پهپادی و موشکی ایران به اسرائیل «در دفاع از حق و امنیت جمهوری اسلامی» صورت گرفت و «موفق شد».

پزشکیان و «کساد کردن بازار کاسبان تحریم»

پزشکیان در حوزه سیاست خارجی، خواهان کاهش تنش‌های بین‌المللی، بازگرداندن دیپلماسی فعال و تعامل سازنده با جهان شده است. رقبای اصولگرایش می‌گویند او می‌خواهد راه دولت حسن روحانی را ادامه دهد که از نظر آنها شکست خورده بود.

آقای پزشکیان می‌گوید هدفش خروج ایران از فهرست سیاه اف‌ای‌تی‌آف و عادی‌سازی روابط بانکی ایران با جهان است.

او که محمد جواد ظریف، وزیر خارجه پیشین و مسئول مذاکرات منجر به توافق هسته‌ای را به عنوان مشاور سیاست خارجی خود معرفی کرده، از طرفداران احیای برجام «با پشتوانه مردمی» برای رفع تحریم‌ها است. او می‌گوید در این صورت «کار و کاسبی کاسبان تحریم کساد خواهد شد».

او بارها شرایط فعلی در ایران را به دلیل محدودیت‌ها در روابط خارجی به «زندگی در قفس» تشبیه کرده و گفته سیاست خارجی او «ایجاد پیوندهای متعدد و منافع مشترک با همه کشورهای جهان در راستای رشد اقتصادی و توسعه ایران» است.

او می‌گوید برای متوقف کردن روند مهاجرت جوانان و ایجاد زمینه بازگشت آنان به کشور تلاش خواهد کرد.

آقای پزشکیان همچنین وعده داده است که در رابطه با شرق و غرب توازن ایجاد کند.

این نامزد ریاست جمهوری بیش از هر چیز سیاست خارجی خود را با بهبود شرایط اقتصادی مردم از طریق تعامل و ارتباط بیشتر و بازتر با جهان تعریف کرده است، هر چند که حوزه اختیارات ریاست جمهوری در این زمینه محدود است و خطوط اصلی سیاست خارجی و مذاکرات هسته‌ای، و برنامه‌های نظامی و موشکی را که دلایل اصلی تحریم‌ها علیه ایران هستند، رهبر جمهوری اسلامی ایران مشخص می‌کند.