جنگ و جانشینی، دو بحران همزمان

سال‌ها بود که تحلیل‌گران اوضاع سیاسی ایران بزنگاه جانشینی را به عنوان یک لحظه‌ سرنوشت‌ساز در جمهوری اسلامی بیان می‌کردند. آن‌ها اغلب بحران جانشینی را به عنوان لحظه‌ای ارزیابی می‌کردند که پس از آن جمهوری اسلامی دیگر نظام پیشین نخواهد بودTحتی اگر تلاش کند شکل و شمایل خود را حفظ کند.

حالا لحظه‌ جانشینی با یک بحران دیگر همزمان شده، با جنگی که از سخت‌ترین ضربه به جمهوری اسلامی یعنی از میان رفتن رهبر آن شروع شد. این آغاز تلاقی دو بحران بود، جنگ و جانشینی.

از نگاه تحلیل‌گران اوضاع ایران این تلاقی بی‌دلیل نیست. به نظر می‌رسد هدف دو دولت متحد در حملات، آمریکا و اسراییل، همین بوده باشد: ایجاد شرایط جنگی که در آن جمهوری اسلامی پس از حذف رهبرش نتواند سازوکار معمول خود را ادامه دهد. آیا آن‌ها به این هدف خود خواهند رسید؟ پاسخ به این سوال دشوار است اما از شواهد پیداست که رسیدن به این هدف بستگی به شدت و طول عملیاتی دارد که تا همین حالا توانسته بخش مهمی از توان امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی و چهره‌های کارساز آن را از میان بردارد.

آیا آمریکا و اسراییل با این حد از شدت و وسعت به حملات خود ادامه خواهند داد؟ هنوز مشخص نیست. جنگ‌ها ممکن است فراتر از اهداف اولیه بازیگران آن بروند.

در ابتدا به نظر می‌رسید دونالد ترامپ به تغییر رفتار جمهوری اسلامی راضی باشد اما پس از حمله ایران به سفارت آمریکا در عربستان او گفته این حمله را تلافی خواهد کرد. با این حال، هنوز هم به رغم گفته‌های متفاوت و گاه ضد و نقیض دونالد ترامپ، به نظر نمی‌رسد او امکان کنار آمدن با شماری از سران جمهوری اسلامی را منتفی بداند مشروط به آن که به خواست‌های آمریکا تن دهند.

از سوی دیگر، بنیامین نتانیاهو مردم ایران را ترغیب می‌کند از آنچه که فرصت استثنایی می‌نامد، استفاده کنند و رژیم اسلامی را براندازند.

دونالد ترامپ در شروع حملات به مردم ایران پیام داد که «در پناهگاه بمانند و زمانی که آمریکا و اسراییل جنگ را تمام کنند حکومت را به چنگ آورند» حال آنکه نتانیاهو از مردم ایران خواسته در روزهایی که جنگ در جریان است به گفته او «سرنوشت خود را در دست بگیرند.»

این اظهارات حاکی از آن است که نتانیاهو ممکن است با سناریویی که گاه در گفته‌های دونالد ترامپ دیده می‌شود موافق نباشد. تفاوت میان نتانیاهو و دولت آمریکا وقتی بیشتر آشکار می‌شود که به گفته‌های بعضی از اعضای تیم دونالد ترامپ توجه کنیم. پیتر هگست، وزیر دفاع آمریکا، در تازه‌ترین اظهاراتش گفت جنگ با ایران برای برقرای دمکراسی نیست و جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهور آمریکا، هم نسبت به جنگ‌های طولانی مرتب هشدار داده، جنگ‌هایی که در میان طرفداران آقای ترامپ مخالفت جدی می‌انگیزد.

اگر سران نظامی اسلامی این تفاوت‌ها را به خوبی رصد کنند مایه تعجب نخواهد بود چرا که ممکن است در سرنوشت جنگ و سرنوشت آنان موثر واقع شود.

چنانچه رییس‌جمهوری آمریکا به دلایل مختلف، از نشانه‌هایی از تمایل ایران برای ختم جنگ تا فشار متحدان عرب خود در منطقه‌، به این نتیجه برسد که زمان آن رسیده تا عملیات علیه ایران را خاتمه دهد به احتمال زیاد چنین خواهد کرد. او نشان داده به جنگ‌های کوتاه‌مدت و زود بازده تمایل دارد، نتیجه‌ای که ممکن است برای بنجامین نتانیاهو خوشایند نباشد.