چه راهبردی پشت تلاش برای حذف رهبران ارشد ایران قرار دارد؟

ایالات متحده و اسرائیل گفته‌اند که بر بخش‌هایی از ایران برتری هوایی دارند، به‌ گونه‌ای که جنگنده‌هایشان می‌توانند به ‌دلخواه اهداف مورد نظرشان را هدف قرار دهند.

آن‌ها همچنین نوعی برتری اطلاعاتی را به نمایش گذاشته‌اند؛ برتری‌ که به آن‌ها امکان داده است چندین مقام را شناسایی کرده و هدف قرار دهند.

اما راهبرد پشت این اقدام چیست؟ یکی از پاسخ‌ها تمرکز بر ایجاد سردرگمی است.

نخستین گام در این کارزار، حمله‌ای که مجتمع محل اقامت علی خامنه‌ای را هدف قرار داد، نبود، بلکه اقدامات هکرهای فرماندهی سایبری آمریکا و فرماندهی فضایی و همتایان اسرائیلی آن‌ها بود.

به گفته مقام‌های نظامی آمریکا، آن‌ها توان ایران را برای درک آنچه در حال وقوع بود از کار انداختند و مانع از ارتباط‌گیری و واکنش نشان دادن ایران شدند.

با استفاده از این برتری، رهبران ارشد در چندین نقطه هدف قرار گرفتند. این مقام‌ها طی ماه‌ها توسط سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و موساد، در میان دیگر نهادها، ردیابی شده بودند.

این اقدام به احتمال زیاد از طریق نفوذ فنی طولانی‌مدت در سامانه‌های ارتباطی ایران و نیز جاسوسان انسانی در داخل کشور انجام شده بود؛ شبکه‌هایی که اغلب توسط موساد هدایت می‌شدند.

نتایج شگفت‌آور بود. رئیس ستاد کل نیروهای مسلح، وزیر دفاع و فرمانده سپاه پاسداران از جمله کشته‌شدگان بودند.

گمان می‌رود اسرائیل رهبری این حملات را بر عهده داشته است.

ایالات متحده گفت که در موج‌های نخست حملات، مراکز فرماندهی و کنترل ایران، پایگاه‌های موشک‌های بالستیک و نیز زیرساخت‌های اطلاعاتی را هدف قرار داده است.

دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، روز دوشنبه در یک نشست خبری گفت که هدف آشکار این اقدام «مبهوت و سردرگم کردن» ایرانی‌ها بوده است.

هدف آمریکا و اسرائیل فلج کردن ایران بود.

با این حال، گفته می‌شود ایران از پیش برای هدف قرار گرفتن رهبری خود آماده شده بود و به مقام‌ها گفته شده بود در صورت کشته شدن، چندین جانشین تعیین کنند (و هویت آن‌ها را محرمانه نگه دارند).

آگاهی از این خطر، این واقعیت را شگفت‌آورتر می‌کند که برخی از ارشدترین افراد در حاکمیت ایران صبح شنبه گرد هم آمده بودند؛ امری که امکان کشته شدن شمار زیادی از آن‌ها را فراهم کرد.

پس این کشته شدن‌ها چه معنایی برای روند جنگ دارد؟

در کوتاه‌مدت ممکن است گردآوری یک پاسخ برای ایران دشوارتر شود. سردرگمی ناشی از این هدف‌گیری از نظر نظامی مزایایی دارد، اما می‌تواند خطراتی نیز به همراه داشته باشد.

مشخص نیست که شلیک‌های موشکی و پهپادی که به سراسر خاورمیانه ارسال می‌شود، نتیجه سیاستی از پیش تعیین‌شده است که اکنون به‌ طور خودکار اجرا می‌شود، یا این‌که فرماندهان محلی به ابتکار خود عمل می‌کنند، یا این‌که فردی در مرکز از طریق زنجیره فرماندهی فعال دستور صادر می‌کند.

پرسش بعدی این است که آیا حذف این تعداد از رهبران، محاسبات ایران را درباره ادامه جنگ یا یافتن راهی برای خروج از آن به ‌طور بنیادین تغییر خواهد داد یا نه.

یک ارزیابی اطلاعاتی سیا که درست پیش از آغاز جنگ تکمیل شده بود، پیش‌بینی کرده بود که حذف رهبر ممکن است به در دست گرفتن کنترل بیشتر توسط تندروهای سپاه پاسداران بینجامد.

هر رهبر جدیدی باید محاسبه کند که بقای نظام با ادامه جنگ تضمین می‌شود یا در مقابل، با گفت‌وگو و عملا تن دادن به خواسته‌های آمریکا.

اما اگر کشته شدن‌ها ادامه یابد، رسیدن به هرگونه تصمیم یا مذاکره دشوارتر خواهد شد.

ایالات متحده ممکن است مایل باشد فردی مانند دلسی رودریگز را ببیند که پس از نیکولاس مادورو در ونزوئلا قدرت را در دست گرفت و گفته می‌شود با آمریکا همکاری می‌کند. اما مشخص نیست که چنین فردی در ایران نیز وجود دارد یا می‌تواند کشور را رهبری کند.

و بنابراین پرسش آخر و حتی مهم‌تر این است که آیا این کشته شدن‌ها، احتمال تغییر نظام را افزایش می‌دهد؟

تاریخ نشان می‌دهد که برای تغییر رژیم، صرفا اتکا به قدرت هوایی به ندرت کافی است و آمریکا هیچ تمایلی برای اعزام نیروی زمینی نشان نداده است.

ممکن است امید داشته باشد که حذف نیروهای امنیتی و اطلاعاتی به موفقیت یک خیزش مردمی کمک کند. آن هم پس از آن‌که معترضان در ژانویه سرکوب شدند.

دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا بار دیگر خواستار چنین خیزشی شد و حتی به اعضای نیروهای امنیتی که سلاح‌های خود را زمین بگذارند، وعده مصونیت داد. اما نظام به ‌شدت ریشه‌دار است و هر کاری بتواند برای حفظ قدرت انجام خواهد داد.

در حالی که آینده رهبری نامشخص است، به نظر می‌رسد اولویت اسرائیل و آمریکا وارد کردن بیشترین آسیب ممکن به نظام باشد.

اگر این امر به تغییر منجر شود، ممکن است از سوی مردم ایران مورد استقبال قرار گیرد. اما هزینه‌ها و خطرات آن بر دوش همان مردم خواهد بود.