گنبد فولادی؛ جنگ ایران و اسرائیل چه درسهایی برای ترکیه دارد؟
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, خشایار جنیدی
- شغل, خبرنگار اعزامی بیبیسی به ترکیه
ضربات شدید به پدافند هوایی و شبکه راداری ایران در ابتدای جنگ اخیر با اسرائیل، بحثهای گستردهای را در میان تحلیلگران دفاعی و سیاستگذاران منطقهای به دنبال داشته است.
به دنبال حملات اسرائیل که منجر به از دست رفتن تسلط نیروهای مسلح ایران بر حریم هوایی بخش مهمی از کشور و کشته شدن چندین فرمانده ارشد نظامی این کشور شد، بازیگران منطقهای – از جمله ترکیه – در حال بازنگری در راهبردهای نظامی خود همزمان با ارزیابی مجدد از توان بازدارندگی جمهوری اسلامی هستند.
در حالی که تهران و دیگر شهرهای ایران طی جنگ دوازده روزه زیر بمباران سنگین نیروی هوایی اسرائیل قرار گرفتند، شماری از تحلیلگران نظامی تأکید میکنند که با وجود در اختیار داشتن موشکهای بالستیک و پهپادهای پیشرفته، ناکامی نظامی جمهوری اسلامی یک واقعیت قدیمی را دوباره اثبات کرد: «برتری هوایی تعیینکنندهترین عامل در جنگهای مدرن است.»
ایران سالها روی ایجاد شبکهای از نیروهای نیابتی در منطقه و توسعه موشکهای بالستیک و پهپادها بهعنوان ابزار بازدارنده سرمایهگذاری کرده بود ولی بدون دفاع هوایی موثر نتوانست از حملات اسرائیل جلوگیری کند.
به گفته آردا مولوداوغلو، تحلیلگر دفاعی در آنکارا، این جنگ نشان داد که بدون نیروی هوایی مؤثر و سامانه پدافند هوایی کارآمد، این نوع تاکتیکها در یک جنگ متعارف کارایی ندارند.
آقای مولوداوغلو در گفتوگو با بیبیسی گفت: «ایران توانست با برخی موشکهایش از سد پدافند اسرائیل عبور کند که نشان از توان هجومی آن دارد، اما نتوانست از حریم هوایی خود دفاع کند.»
آقای مولوداوغلو گفت: «این فقط یک شکست نظامی نبود؛ یک فروپاشی راهبردی بود.»
منبع تصویر، Getty Images
درسهای آموختهشده: گنبد فولادی ترکیه
در پی حملات هوایی شدید اسرائیل به ایران، بعضی از هواداران دولت ترکیه در شبکههای اجتماعی این موضوع را مطرح کردند که بعد از ایران نوبت ترکیه خواهد بود.
رجب طیب اردوغان، رییس جمهوری ترکیه در پاسخ به نگرانیها گفت: «ما بازدارندگی خود را به سطحی خواهیم رساند که نهتنها هیچکس به فکر حمله به ما نیفتد، بلکه حتی جرأت اندیشیدن به آن را هم نداشته باشد.»
ترکیه سالهاست در حال توسعه شبکه بومی پدافند هوایی خود با نام «گنبد فولادی» است و دولتمردان ترکیه فروپاشی پدافند هوایی ایران را تاییدی برای راهکار دفاع هوایی خود تلقی کردهاند.
گنبد فولادی ترکیه یک پروژه بومی بلندپروازانه برای ایجاد یک سپر چندلایه و یکپارچه در برابر تهدیدات هوایی، از جمله موشکهای بالستیک، پهپادها و جتهای جنگنده است.
سامانه گنبد فولادی با هدف کاهش وابستگی به ناتو و تقویت بازدارندگی مستقل ترکیه طراحی شده است.
آنکارا در دهههای گذشته به دلیل بیثباتیهای منطقهای و عدم دسترسی به سامانههای غربی، به سمت خودکفایی دفاعی حرکت کرده، اکنون بر توسعه رادارهای هشدار زودهنگام، سامانههای فرماندهی و موشکهای رهگیر بومی تمرکز کرده است.
آردا مولوداوغلو گفت: «ما سالها تلاش کردیم این سامانهها را از متحدانمان تهیه کنیم، اما به دلایل سیاسی و اقتصادی موفق نشدیم. اکنون با حمایت صنعت دفاعی داخلی، ترکیه موفق به توسعه رادارها، سامانههای فرماندهی و موشکهای رهگیر شده است. جنگ ایران تنها اراده ما را برای تکمیل پروژه گنبد فولادی تقویت کرد.»
پیامدهای منطقهای جنگ برای ایران
بازتاب نتیجه جنگ ایران و اسرائیل در دیپلماسی منطقهای و موضعگیریهای دفاعی کشورهای همسایه، بهویژه اعراب خلیج فارس، آشکار خواهد شد.
بعضی از این کشورها که گاه با تهدید نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی و موشکهای ایران مواجه بودند، اکنون ممکن است در ارزیابی قدرت واقعی تهران تجدیدنظر کنند.
مولوداوغلو پیشبینی کرد که کاهش هیمنه ایران ممکن است محاسبات دیپلماتیک در سراسر خاورمیانه را تغییر دهد.
آقای مولوداوغلو گفت: «کشورهایی که پیشتر ایران را یک قدرت مسلط میدیدند، اکنون آن را ضعیفتر تصور میکنند.»
سال گذشته با فروپاشی حکومت بشار اسد، ایران یک رقابت استراتژیک طولانی مدت با ترکیه بر سر تسلط بر سوریه را به آنکارا واگذار کرد.
حال به نظر می رسد که به رغم ضربات شدید وارد شده بر هیمنه نظامی و دیپلماتیک جمهوری اسلامی، ترکیه به دنبال بهرهبرداری از این موقعیت بر سر یکی دیگر از رقابتهای منطقه ای خود با ایران بر سر ایجاد دالان زنگزور در جنوب ارمنستان به نفع جمهوری آذربایجان باشد.
برقراری دالانی که مورد حمایت ترکیه و مخالفت ایران بود، در نتیجه حملات اسرائیل، ممکن است بیش از هر زمان دیگری به واقعیت نزدیک شده باشد.
