مسجد مشترک و ازدواجهای فرامذهبی؛ جایی که سنیها و شیعهها در کنار هم خوشحالند
- نویسنده, افتخار خان
- شغل, بیبیسی، پاکستان
در ناحیه مانسهره در ایالت خیبرپختونخوا پاکستان، روستایی است که پیوندهای محبت و همجواری قوی میان گروههای سنی و شیعه در آنجا برقرار است و همدلی میان آنها کم نظیر است.
وقتی کسی به این روستا وارد میشود، منار فولادی مسجد و بلندگوهای نصب شده روی سقف آن، اولین چیزی است که به چشم میآید.
این مسجد نمادی از اتحاد دو گروه بزرگ مذهبی اسلام، یعنی «سنی» و «شیعه» است، چرا که پیروان هر دو مذهب از این مسجد برای عبادت استفاده میکنند.
با شنیدن صدای اذان، یک گروه بلافاصله به مسجد میآید و پس از ۱۵ دقیقه، وقتی نماز خود را به پایان میرسانند، از مسجد خارج میشوند تا به گروه دیگر فرصت بدهند که نماز جمعه را به جا آورند.
سید مظهرعلی عباس، روحانی شیعه در منطقه پَیرا میگوید این رسم از بیش از یک قرن پیش ادامه دارد. در این مدت، ساختمان قدیمی مسجد نوسازی شده است، اما هیچ کس تلاشی برای تغییر این روند نکرده و نیازی هم به آن احساس نشده است.
بر اساس اسناد، این مسجد متعلق به شیعیان است، اما هزینههای برق و سایر مصارف آن به طور مشترک توسط پیروان هر دو مذهب پرداخت میشود. مسئول نگهداری مسجد، سید مظهرعلی عباس میگوید: «این مسجد به همان اندازه که متعلق به شیعههاست، متعلق به سنیها هم هست.»
در اینجا پیروان مذاهب سنی و شیعه طبق سنت و عقاید خود نماز میخوانند و اذانهایی که از این مسجد پخش میشوند، متفاوتند. یکبار اذان مطابق مذهب سنی و بار دیگر اذان شیعه پخش میشود. بر اساس یک توافق نانوشته، نوبت زمان اذان هر مذهب در این مسجد تقسیم شده است. اذانهای صبح، ظهر و عصر توسط شیعیان و برای ادای نماز مغرب و عشاء، اذان توسط سنیها پخش میشود.
در ماه رمضان سنیها طبق عقیده خود چند دقیقه زودتر از اهل تشیع افطار میکنند. هر دو اذان سنی و شیعه در ماه رمضان از بلندگوهای مسجد پخش میشوند.
اگر نمازگزاران یک گروه در نماز جمعه خود نتوانند شرکت کنند، در نماز جماعت گروه دیگر شرکت میکنند.
در روستای پیرا، مساجد دیگری هم هست، اما مسجد مرکزی و بزرگترین آنها همین مسجد است.
«اینجا مردم میدانند که مذهب یک موضوع شخصی است»
پنج هزار نفر جمعیت این روستا که از نظر مذهبی تفاوت دارند، با صلح و آرامش کنار یکدیگر زندگی میکنند. قبرستان شیعیان و سنیها هم مانند مسجدشان مشترک است.
بین پیروان هر دو مذهب ازدواجهایی هم صورت گرفته است.
محمد صدیق، سنی و همسرش شیعه است. او میگوید که با رضایت خود با یک دختر شیعه ازدواج کرده است، اما برای کسب رضایت خانواده دختر، مدت زیادی وقت صرف کرد. او میگوید دلیل این تأخیر ربطی به تفاوت مذهبی آنها نداشت، بلکه قانع کردن خانوادهها برای یک ازدواج عاشقانه در یک جامعه سنتی همیشه کار دشواری است.
او میگوید که نزدیک به ۱۸ سال از ازدواجش میگذرد و در این مدت او و همسرش بر اساس اصول و عقاید مذهبی خودشان عبادت کردهاند.
امجد حسین شاه ساکن دیگر این روستا میگوید: «در اینجا برخی خانوادهها هستند که والدینشان پیرو یک مذهب، اما فرزندانشان پیروز مذهب دیگر هستند.»
امجد حسین شاه میگوید: «اینجا مردم میدانند که مذهب یک موضوع شخصی است.»
سید مظهرعلی عباس، روحانی شیعه مسجد میگوید: «خانوادههای زیادی هستند که زن خانواده سنی است، اما شوهرش شیعه است. در بعضی خانوادهها، شوهر سنی است و زن شیعه است. در برخی خانوادهها هم یک برادر سنی است و برادر دیگر شیعه است. در شماری از موارد، پدر سنی است و فرزند شیعه است.»
به گفته او خطبه عقد بر اساس مذهب دختر خوانده میشود.
«در انتخابات به دلیل مذهبی حمایت یا مخالفت نکردهایم»
در عید قربان، بسیاری از خانوادههای سنی و شیعه در اینجا با هم و به طور مشترک گوسفند یا بز برای ذبح میخرند و قربانی میکنند.
در این روستا، سنیها بیشتر پیرو فرقه بَریلوی هستند. سید سجاد حسین کاظمی، خطیب اهل سنت میگوید که وقتی آنها مراسم میلاد محمد، پیامبر اسلام را برگزار میکنند، پیروان شیعه هم در آن شرکت میکنند. همچنین در ماه محرم، سنیها به مراسم عزاداری شیعیان میروند و همبستگی خود را نشان میدهند.
علاوه بر این، ساکنان این روستا در شادیها و غمهای یکدیگر شریک هستند. در روزی که من برای تهیه این گزارش به آنجا رفتم، رهبران محلی در حال برگزاری انتخابات برای رئیس «کمیته زکات» بودند. در چند سال گذشته، یک سنی، رئیس این کمیته بود، اما این بار یک شیعه، به عنوان مسئول آن انتخاب شد.
سید مظهرعلی عباس میگوید که شماری از خانوادههای آنها در این انتخابات از فرد سنی که قبلاً رئیس کمیته بود، حمایت کردند، اما شمار رای دیگران بیشتر بود. او میگوید: «ما هیچگاه در انتخابات به دلیل مذهب از کسی حمایت یا با او مخالفت نکردهایم، بلکه همیشه فردی را انتخاب میکنیم که به نظر ما شایسته خدمت و فایده برای جامعه باشد.»
اما این سنت و رفتار همیشه به همین شکل نبوده است. نزدیک به۲۰ سال پیش در انتخابات محلی یا انتخابات نمایندگان، تلاشهایی برای ایجاد تفرقه و نفرت میان پیروان دو مذهب صورت گرفت.
پَیرا نه تنها نام این روستا نیست، بلکه نام شورای منطقه هم است که شامل ۱۱ روستاست و تنها در این روستا، شیعیان سکونت دارند. سید منیر شاه که شیعه است و در این انتخابات برای عضویت در شورای منطقه شرکت کرده بود، میگوید: «در این انتخابات تلاشهایی برای مخالفت و جانبداری بر اساس مذهب صورت گرفت، اما بعداً تلاش افرادی که میخواستند باعث اختلاف میان دو گروه شوند، شکست خورد.»
سید منیر شاه معتقد است که همین مسجد مشترک عامل اصلی اتحاد بین مردم روستاست.
این مسجد چگونه ساخته شد؟
نزدیک به ۱۰۰ سال پیش، بیشتر ساکنان روستای پیرا سنی بودند و علاقه زیادی به تصوف داشتند. آنها به عنوان نسل سید شاهمحمد صغیر، بنیانگذار این روستا شناخته میشوند.
سبطین بخاری، محقق و تاریخنگار محلی میگوید که نسلهای بعدی سید شاه محمد صغیر در دهه ۱۹۲۰ به سمت مذهب شیعه گرایش پیدا کردند و امروز این خانوادهها همگی شیعه هستند. اما به جز این خانوادهها، سایر مردم در اعتقادات خود باقی ماندند و فعالیتهای مسجد همچنان طبق روال گذشته ادامه یافته است.
در دهه ۱۹۷۰ میلادی رهبران محلی شیعه پیشنهاد بازسازی مسجد را دادند و مولوی گلاب شاه، خطیب سنی مسجد، با همین شرط اجازه داد که مسجد همچنان برای هر دو گروه مورد استفاده قرار گیرد.
هزینههای بازسازی مسجد توسط شیعیان پرداخت شد، بنابراین اکنون این مسجد به طور رسمی متعلق به آنهاست، اما عملاً هیچ تفاوتی دیده نمیشود، چرا که این مسجد اکنون قلب یک جامعه متحد است.
