میکل آرتتا؛ بازیکن طرد شده چگونه یک سرمربی مقتدر شد؟

پپه رینا، دروازه بان سابق لیورپول و ناپولی، با لبخند خاطره‌ای از زمانی تعریف می‌کند که با میکل آرتتا در بارسلونا هم‌خوابگاهی بود: «من طبقه بالای تخت می‌خوابیدم و آرتتا پایین. چون خروپف می‌کردم و باعث اذیت بقیه می‌شدم، آنها هم ساق‌بند، کفش، دمپایی و هر چیزی دم دستشان بود، به طرف ما پرت می‌کردند.»

«اما چون من در بالا بودم همش می‌خورد به میکل! خلاصه که اشتراک تخت با من برای او به قیمت شب‌های زیاد بی‌خوابی و تقریباً رابطه ما تمام شد.»

رینا و آرتتا، به‌عنوان استعدادهای جوان اسپانیا، به ترتیب از آکادمی مادرید و سن سباستین در نوجوانی، به لاماسیا، آکادمی مشهور باشگاه بارسلونا، پیوستند که بازیکنانی چون لیونل مسی، ژاوی و آندرس اینیستا را تربیت کرده است.

رینا معتقد است در آن دوره بود که آرتتا بعضی از ویژگی‌های تبدیل شدن به یکی از خوش‌آتیه‌ترین مربیان اروپا را به دست آورد و امسال تیم جوان آرسنال را، برای اولین بار بعد از فصل ۱۷-۲۰۱۶، به دومی لیگ برتر رساند و دوباره راهی لیگ قهرمانان اروپا کرد.

رینا در گفت‌وگو با مستندی که بی‌بی‌سی درباره آرتتا ساخته، آن سال‌ها را سال‌های واقعاً سخت توصیف می‌کند: «ما بچه‌های سیزده، چهارده ساله بودیم. خیلی دلمان برای خانواده دلتنگ می‌شد. یادم می‌آید نامه‌هایی را که از خانواده بدستم می‌رسید می‌خواندم و همش اشک می‌ریختم.»

«شخصیت ما در آن دوره ساخته شد. انعطاف‌پذیری، ذهنیت قوی و اراده برای گرفتن جام یا رسیدن به اهداف، ویژگی‌هایی بود که برای ماندن در لاماسیا بایست آنها را تقویت می‌کردیم.»

«رویاها، کابوس‌ها و ترس‌هایمان را به اشتراک می‌گذاشتیم و مثل برادر از هم‌دیگر حمایت می‌کردیم.»

آرتتا علاوه بر قدرت ذهنی، فلسفه حفظ توپ، از‌خودگذشتگی و انعطاف‌پذیری در فوتبال باشگاهی امروزی را در بارسلونا فرا گرفت. پپ گواردیولا، سرمربی منچسترسیتی، و ژاوی، سرمربی فعلی بارسلونا، دیگر نمونه‌های موفق این آموزش‌ها هستند.

به گفته رینا، این اصلاً تصادفی نیست که هر سه آنها در خط هافبک بازی می‌کردند: «فکر می‌کنم آموزش بازیکنان این پست در بارسلونا بسیار قوی است و کاملاً طبیعی است که بازیکنان خط میانی بهتر از دیگران فوتبال را درک کنند.»

«فکر می‌کنم میکل اصلاً یک سرمربی به دنیا آمده است و هوشش در زمین به‌خوبی آن را نشان می‌داد.»

پاکو سیروللو، که مربی گواردیولا و آرتتا بود و یکی از استادان مکتب بارسلونا است، در سال ۱۹۹۴ توسط یوهان کرویف به عنوان مربی بدنساز تیم اصلی انتخاب شد. یک دهه بعد به‌عنوان رئیس روش‌شناسی این باشگاه ارتقاء یافت.

او می‌گوید: «فلسفه ما در آکادمی، از‌خودگذشتگی و اولویت به هم‌تیمی است. البته بعضی از بازیکنان آن را نپذیرفتند و موفق نشدند. اما عده‌ای هم فهمیدند این به معنای فدا کردن خود نیست، بلکه تنظیم بازی مطابق با نیازهای هم‌تیمی‌هایشان است.»

«این همان کاری است که آرتتا و گواردیولا انجام می‌دادند و همه بازیکنان از پاس‌های این دو راضی بودند.»

«آرتتا هم مثل پپ، بسیار از خودگذشته بود و برای دیگران بازی می‌کرد. او ذاتاً علاقه‌ دارد در خدمت تیم باشد و به دیگران کمک کند تا پیشرفت کنند.»

«امروز هم با بازیکنانش همین‌طور است. در تمرین، تنها اولویت بازیکنان همکاری با یکدیگر است و آرتتا تلاش می‌کند محیطی ایجاد کند که در آن خلاقیت رشد کند.»

موفقیت آرتتا به عنوان بازیکن و مربی مایه غرور مردمان سن سباستین؛ شهر ساحلی منطقه باسک و زادگاه اوست. جایی که در کودکی و نوجوانی در باشگاه اف‌سی آنتیگوکو بازی می‌کرد.

با ورود به ساختمان کوچک این باشگاه، بلافاصله متوجه خواهید شد چرا این باشگاه نقش مهمی در زندگی حرفه‌ای، نه فقط آرتتا، بلکه بسیاری از دیگر بازیکنان برتر داشته است.

یک دیوار را، پیراهن‌های قاب‌شده بیست نفر از ۳۵ جوان آنتیگوکو، که در لیگ برتر اسپانیا بازی کرده‌اند، پوشانده شده است و روی دیوار دیگر را، عکس‌ها و یادگاری‌های از دو پسر طلایی این تیم: میکل آرتتا و ژابی آلونسو.

روبرتو مونتیل، مربی سابق این باشگاه که حالا نایب رئیس است، به یاد می‌آورد: «ما تورنمنت‌های زیادی را با میکل و ژابی شرکت کردیم. تیمی داشتیم فوق‌العاده‌.»

مونتیل، که بیش از دو دهه بر پرورش جوانان آنتیگوکو نظارت داشته است، معتقد است آرتتا با بقیه فرق می‌کرد: «با آن جثه ریزاندام، بازی‌اش کیفیت خیلی خوبی داشت. نوعی شبیه مسی بود. اگر فیلم‌های نوجوانی مسی را تماشا کنید، شباهت‌های زیادی بین آنها می‌بینید.»

«میکل توانایی بازی‌خوانی بالاتری نسبت به بقیه داشت. انگار که مسابقه را از بالا تماشا می‌کند. چنین بازیکنانی خاص هستند. چیزهایی را در زمین می‌بینند که دیگران فقط می‌توانند از بالا و در جایگاه ببینند.»

«او توجهم را جلب کرد، زیرا وقت صحبت‌های تاکتیکی قبل از بازی‌ها، مثل بقیه بچه‌ها نبود که حواسشان پرت شود، با هم صحبت کنند یا شوخی کنند... در عوض، بسیار حواسش جمع بود و دائما با من از سیستم تیم‌های مقابل صحبت می‌کرد.»

آرتتا، با وجود توانایی‌های بسیارش، هرگز نتوانست جایگاهی در تیم اصلی بارسلونا پیدا کند و پشت سر استعدادهایی چون ژاوی، اینیستا و گواردیولای پا‌به‌سن گذاشته ماند.

در اواسط فصل ۰۱-۲۰۰۰، بارسا او را قرضی به پاری‌سن‌ژرمن فرستاد تا در تیمی با ستاره‌های مطرح چون رونالدینیو، جی‌جی اوکوچا و نیکلاس آنلکا بازی کند.

هجده ماه بعد و پس از درخشش در بازی جام یوفا، مقابل رنجرز، به این تیم بزرگ اسکاتلندی پیوست، جایی که خیلی زود شخصیت نترس خود را بازیافت.

در آخرین بازی فصل ۳-۲۰۰۲، رنجرز با دانفرملین اتلتیک بازی داشت و رقیب بزرگش، سلتیک با کیلمارناک. این دو از نظر امتیاز و تفاضل گل برابر بودند و رنجرز فقط با یک گل‌زده بیشتر نسبت به سلتیک برتری داشت.

تا دقیقه ۹۲ رنجرز ۵-۱ و سلتیک ۴-۰ برابر حریفانشان پیش بودند. رقابت به قدری نزدیک بود که یک هلیکوپتر بالای سر دو ورزشگاه در انتظار بود تا جام را به ورزشگاهی ببرد که تیم قهرمان در آن بازی می‌کند.

در دقایق پایانی، رنجرز یک ضربه پنالتی به دست آورد تا قهرمانی و کسب سه‌گانه داخلی را قطعی کند. رنجرز سرشار از بازیکنان باتجربه بود، اما آرتتا ۲۱ ساله برای ضربه پنالتی توپ را برداشت.

رونالد دی بوئر، ملی پوش باسابقه هلندی و هم تیمی آرتتا در رنجرز، که دوازده سال از او بزرگتر بود، می‌گوید: «به‌سختی می‌توانستم تماشا کنم، پشتم به نقطه پنالتی بود، زیرا می‌دانستم چقدر مهم است.»

«فکر می‌کنم بری فرگوسن پنالتی‌زن اول ما بود، اما میکل توپ را برداشت و با آرامش تمام یک پنالتی عالی را به ثمر رساند. بدون شک مسئولیت بزرگی بود و برخلاف انتظار همه به‌خوبی از عهده آن برآمد.»

«می‌دانستیم بازیکن بزرگی است، اما قبول مسئولیت در این سن و در چنین بازی مهم و لحظه‌ حساسی از مسابقه بسیار تاثیرگذار بود. او قهرمان ما بود.»

اگر در رنجرز آرتتا برای اولین بار فرماندهی تیم را برعهده گرفت، در اورتون بود که به رهبر تیم تبدیل شد.

هم‌تیمی او در اورتون، آلن استابز، می‌گوید: «زمانی که میکل آمد، می‌خواستیم تیمی پویاتر باشیم و او در این راه بسیار تأثیرگذار بود. هم می‌دانست چگونه باید انفرادی بازی کند و هم چگونه در خدمت تیم باشد.»

«در چندین مورد، نیمه اول را می‌باختیم یا مساوی می‌شدیم و او در رختکن بدون ترس نظرش را می‌گفت که باید شجاع‌تر باشیم و بازی خود را دیکته کنیم.»

«در آن زمان، سرمربی ما دیوید مویز، رویکردش افزایش قدرت دفاعی و استفاده از ضدحملات بود. اما فکر می‌کنم اگر به میکل بود، علاوه بر حفظ قدرت دفاعی، ترجیح می‌داد بازی را با نتایج پرگل ببریم تا اینکه بخواهیم تنها با یک گل پیروز شویم.»

«واقع‌بین اگر باشیم، در آن زمان تیمی نبودیم که بازی خود را دیکته کنیم. اما استدلال میکل همیشه این بود که چرا بیشتر تلاش نکنیم.»

در روز آخر نقل و انتقالات سال ۲۰۱۱، آرتتا به آرسنال پیوست که در آن زمان سرمربی‌اش آرسن ونگر بود. از آن زمان بود که آرتتا برای اولین بار به فکر جاه‌طلبی خود و سرمربی شدن افتاد.

در دوره مربیگری اتحادیه فوتبال ولز در دراگون پارک نیوپورت شرکت کرد که شهرت بسیاری بین بازیکنان بازنشسته دارد. مارسل دسایی و روبرتو مارتینز از جمله مربیانی هستند که در این دوره شرکت کرده‌اند. اما دوره سال ۲۰۱۶ بسیار ویژه‌ و پرستاره بود.

هم دوره او، ریچارد ویلیامز، نامی کمتر شناخته شده و رئیس فعلی پرورش بازیکن فدراسیون فوتبال ولز، می‌گوید: «هم دوره‌های میکل، تیری آنری، سول کمپبل و فردی لیونبرگ بودند و او حتی در کنار چنین ستارگانی، برجسته و متمایز بود.»

ویلیامز می‌گوید: «آنچه در مورد میکل متوجه شدم، شفافیت او در مورد هر کاری بود که می‌خواست انجام دهد. تکلیفش در مورد نحوه بازی تیم‌هایش و چگونکی رسیدن به آن، روشن بود.»

«او یک مربی کمال‌گرا است و فکر می‌کنم احتمالاً دلیل آن حضور در آکادمی در لاماسیا و البته همکاری با پپ باشد.»

پس از بازنشستگی آرتتا در سال ۲۰۱۶ در تیم آرسنال، به مدت سه سال دستیار گواردیولا بود. دوره‌ای که رینا آنرا معادل کارشناسی ارشد از هاروارد می‌داند.

داستان‌های بسیاری از جلسات فنی آخر شب آنها در منچستر روایت شده است. این دو بارها نشان داده‌اند که رابطه بسیار خوب و نزدیکی با هم دارند.

آرتتا در سال ۲۰۱۹ سرمربی آرسنال شد و شانس این را یافت تا در اولین فصل سرمربی‌گری خود، منچسترسیتی گواردیولا را در مسیر قهرمانی جام حذفی شکست دهد. اما پس از آن با چالش‌های مختلفی روبرو شد.

پس از کسب مجدد رتبه هشتم در آن فصل، آرسنال سه بازی اول خود در فصل ۲-۲۰۲۱ را باخت و در انتهای جدول قرار گرفت. یک نظرسنجی آنلاین از طرفداران آرسنال در آن زمان نشان داد که ۷۷ درصد خواهان جدایی او بودند.

اما آرتتا، شاید با تکیه بر انعطاف‌پذیری فراگرفته در لاماسیا، به اصول فوتبالی خود پایبند بود و بازیکنان پرهزینه‌ای چون پی‌یر امریک اوبامیانگ و مسعود اوزیل را کنار گذاشت و تیمی جوان و هجومی، پر از خلاقیت و با هدف جمعی ساخت.

«توپچی‌ها» به دنبال از دست دادن سهمیه لیگ قهرمانان اروپا، با سرعتی حیرت‌انگیز از همان ابتدا و در بیشتر فصل ۳-۲۰۲۲ پیشتاز لیگ برتر بودند. اما در نهایت سرعت آنها برای حفظ صدر جدول کافی نبود و منچسترسیتی با استفاده از لغزش آنها در هفته‌های پایانی، صدر جدول را از آنها گرفت و در نهایت قهرمان شد.

توجه هواداران آرسنال در حال حاضر معطوف به فصل بعد و فراتر از آن است و منتظرند تا آرتتا چه آینده‌ای برای آنها شکل می‌دهد.

فیصل خان، مجری یکی از کانال‌های یوتیوب آرسنال، می‌گوید: «با هر شادی و شعاری او زندگی می‌کند و نفس می‌کشد.»

«می‌دانیم که به عنوان بازیکن سابق آرسنال، این تشویق‌ها چه معنایی برای او دارند. ما رقابت خواهیم کرد و مطمئنم که برای سال‌های آینده تیم بهتری خواهیم داشت. امیدوارم در راس کار باشد و خیلی هیجان دارم ببینیم سرانجام او چه خواهد شد.»

رینا نیز با این نظر موافق و معتقد است همبازی سابقش تمام ویژگی‌های لازم برای موفقیت در سطح بالا را دارد: «برای موفقیت، باید خودتان را آماده کنید و در انتخاب کسی که به شما مشاوره و آموزش می‌دهد، هوشمند باشید.»

«میکل یکی از مربیان محبوب من است. اگر بتوانم، از توانایی‌های او چیزهای زیادی یاد خواهم گرفت، زیرا یکی از بهترین‌ها خواهد شد.»