دوراهی اسرائیل در برابر جنگ سوریه: تعامل با بشار اسد یا حمایت از مخالفان اسلامگرا؟

همزمان با افزایش تنش‌ها در سوریه، اسرائیل مجدداً مواضع اعلام نشده خود را درباره حمایت یا مخالفت با حکومت بشار اسد بازبینی کرده است.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، دو نشست برای بررسی اوضاع در حال تحول سوریه برگزار کرده و ارتش نیز نیروهای خود را در وضعیت آماده‌باش کامل درآورده است. این اقدامات به دلیل نگرانی از وقوع حوادث امنیتی احتمالی در بلندی‌های جولان صورت گرفته است. بلندی‌های جولان منطقه‌ای تحت اشغال اسرائیل در جنوب غربی سوریه است.

اسرائیل از ابتدای جنگ داخلی سوریه نقش فعالی داشته و از سال ۲۰۱۵ حملات هوایی متعددی را علیه اهدافی که ادعا می‌کند با ایران و حزب‌الله در سوریه و لبنان مرتبط هستند، انجام داده است.

قبل از این، اسرائیل به صورت پنهانی از گروه‌های مخالف که در مرز اسرائیل و سوریه با ارتش سوریه می‌جنگیدند، حمایت می‌کرد. این حمایت‌ها شامل کمک‌های پزشکی، تأمین مواد غذایی، آموزش نظامی و ارائه تسلیحات بود که بعدها رسانه‌ها و مقامات اسرائیلی آن را افشا کردند.

پیشروی سریع نیروهای مخالف در سوریه، به رهبری هیئت تحریر شام، و تصرف مناطق حساس به دست آنها، اسرائیل را با یک دوراهی سیاسی مواجه کرده است: آیا اسرائیل باید از پیشرفت‌های مخالفان که با ایران و حزب‌الله می‌جنگند و با منافع اسرائیل همسو هستند، حمایت کند یا ادامه حکومت سوریه را ترجیح دهد که اگرچه به ایران اجازه حفظ حضور در سوریه را می‌دهد، اما دهه‌هاست که تهدید مستقیمی برای اسرائیل نبوده است.

«تهدیدی رو به افزایش برای اسرائیل»

حنان گفن، فرمانده پیشین واحد ۸۲۰۰ اطلاعات نظامی اسرائیل، در گفتگو با بی‌بی‌سی گفت اوضاع سوریه «روز به روز برای اسرائیل خطرناک‌تر می‌شود».

گفن سوریه را «بستری مناسب» برای فعالیت‌های حزب‌الله توصیف می‌کند و می‌افزاید که این گروه در آنجا کارخانه‌هایی برای تولید تسلیحات پیشرفته مانند موشک‌ها و پهپادها راه‌اندازی کرده است.

او در توضیح می‌گوید ضعف حکومت اسد، به‌همراه ناتوانی نسبی ایران در کنترل کامل آن، «وضعیت سیاسی سوریه را برای اسرائیل خطرناک‌تر از سناریوی تصرف دمشق توسط گروه‌های مخالف کرده است».

این کارشناس نظامی اسرائیلی می‌گوید که در میان نهادهای امنیتی اسرائیل، نگرانی‌های فزاینده‌ای درباره کاهش نفوذ و اقتدار اسد در برابر مداخلات منطقه‌ای و بین‌المللی وجود دارد. او همچنین به نگرانی‌های اسرائیل از احتمال به قدرت رسیدن گروه‌های افراطی در سوریه اشاره کرد.

به گفته گفن اسرائیل ممکن است با تهدیدات جدیدی از سوی گروه‌هایی مانند هیئت تحریر شام، که توسط آمریکا و چندین کشور دیگر به عنوان سازمان تروریستی شناخته شده، و ایدئولوژی‌های افراطی آنها روبرو شود.

گفن می‌گوید: «حضور این گروه‌ها در مناطق مرزی می‌تواند در آینده تهدید جدی‌تری برای اسرائیل ایجاد کند.»

هیئت تحریر شام در سال ۲۰۱۱ با نام جبهه نصرت به عنوان شاخه‌ای از القاعده تأسیس شد.

ابوبکر بغدادی، رهبر پیشین گروه خودخوانده دولت اسلامی، نیز در شکل‌گیری این گروه نقش داشت.

این گروه به عنوان یکی از کارآمدترین و خطرناک‌ترین گروه‌های مخالف حکومت اسد شناخته می‌شود.

«شیطان آشنا»

پروفسور ایال زیسر، کارشناس مسائل سوریه و نایب رئیس دانشگاه تل‌آویو، شکست اخیر ارتش سوریه در شمال آن کشور را نقطه عطفی راهبردی توصیف می‌کند.

زیسر در مصاحبه با بی‌بی‌سی می‌گوید که اسرائیل از زمان روی کار آمدن اسد در سال ۲۰۰۰ به حکومت او عادت کرده بود، زیرا این حکومت همواره آرامش مرزهای مشترک با اسرائیل را حفظ کرده است.

او می‌گوید: «این آرامش از دید اسرائیل مطلوب بود، زیرا پس از حملات هوایی اسرائیل، واکنش و تلافی نظامی از سوی دولت سوریه مشاهده نمی‌شد.»

برخی تحلیلگران اسرائیلی ادامه حکومت اسد را گزینه مطلوب‌تر می‌دانند و از او به عنوان «شیطان آشنا» یاد می‌کنند.

آنها معتقدند که تداوم حکومت اسد ثبات منطقه‌ای را تأمین می‌کند. با این حال، برخی دیگر استدلال می‌کنند که حمایت از مخالفان ممکن است برای اسرائیل سودمندتر باشد، به ویژه از نظر تضعیف نفوذ ایران و حزب‌الله.

«بی‌ثباتی در سوریه بهتر از حکومت اسد»

در پاسخ به این سؤال که اسرائیل چگونه با این وضعیت پیچیده برخورد خواهد کرد، گفن می‌گوید: «من بی‌ثباتی در سوریه را به ادامه حکومتی که دیگر کارآیی ندارد، ترجیح می‌دهم.»

او تأکید می‌کند که اسرائیل قادر است خود را با هر شرایط جدیدی که در سوریه به وجود آید، تطبیق دهد.

به نظر می‌رسید جنگ در سوریه طی چهار سال گذشته عملاً پایان یافته بود.

تا به امروز، حکومت اسد در شهرهای اصلی کشور عمدتاً بدون رقیب بود، هرچند برخی مناطق دیگر سوریه همچنان خارج از کنترل مستقیم او قرار داشتند.

گفن اشاره می‌کند که جنگ داخلی سوریه ممکن است مدتی طولانی ادامه یابد، که این امر به اسرائیل فرصت می‌دهد تا اوضاع را با دقت ارزیابی کرده و راهبردهای جایگزین را تدوین کند.

گفن در پایان نتیجه‌گیری می‌کند که اگرچه پیشروی مخالفان در سوریه ممکن است برای اسرائیل خطرناک باشد، اما در نهایت آنها می‌توانند متحد بهتری نسبت به حکومتی باشند که اجازه می‌دهد سوریه به عنوان مسیر اصلی انتقال تسلیحات از ایران به حزب‌الله عمل کند.

«حمایت از مخالفان گزینه مناسبی نیست»

اگرچه اسرائیل در گذشته از برخی گروه‌های مخالف حمایت کرده است، زیسر بر این باور است که «حمایت مستقیم از مخالفان در شرایط کنونی گزینه مناسبی نیست»، به ویژه در شمال سوریه که گروه‌های مسلح با ترکیه - کشوری که روابط تنش‌آلودی با اسرائیل دارد - در ارتباط هستند.

زیسر همچنین خاطرنشان می‌کند که اگرچه اسرائیل در حال حاضر از سوریه حمایت مستقیم نمی‌کند، اما همچنان می‌تواند با نفوذ ایران مقابله کند، مانند ممانعت از فرود هواپیماها در سوریه یا جلوگیری از تردد شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران از طریق عراق.

او همچنین بر اهمیت روسیه به عنوان متحد کلیدی دیگر اسد تأکید می‌کند.

زیسر هشدار می‌دهد که آشوب ناشی از بازگشت داعش می‌تواند تهدید جدی‌تری برای اسرائیل و حکومت سوریه ایجاد کند.

برای پیروزی بر گروه‌های اسلامگرا در گذشته، اسد نمی‌توانست تنها به ارتش سربازان وظیفه ضعیف و کم‌انگیزه کشور تکیه کند. این ارتش به شدت تحلیل رفت و اغلب قادر به حفظ مواضع خود در برابر حملات شورشیان نبود.

در نتیجه، اسد به شدت به نیروی هوایی روسیه و کمک‌های نظامی ایران در میدان نبرد متکی شد - که عمدتاً از طریق شبه‌نظامیان مورد حمایت تهران از جمله حزب‌الله انجام می‌شد.

زیسر می‌گوید که بعید است اسرائیل جنگ تمام‌عیاری را در سوریه با حمایت از هر یک از طرفین درگیری آغاز کند، اما به انجام عملیات محدود علیه اهداف نظامی مرتبط با ایران ادامه خواهد داد.

گفت‌وگوهای داخلی در اسرائیل پیرامون آینده اسد، نمونه‌ای از یک دوراهی ژئوپلیتیکی بزرگ‌تر است: آیا اسرائیل باید ثبات را در اولویت قرار دهد، حتی اگر مستلزم تعامل با حکومتی مانند اسد باشد؟ یا باید از نیروهای مخالف که خواهان تغییر وضعیت موجود هستند حمایت کند، هرچند این اقدام ممکن است بی‌ثباتی بیشتری به همراه داشته باشد.

با توجه به تحولات مداوم در سوریه، اسرائیل باید با دقت این شرایط پیچیده را مدیریت کند و بین منافع راهبردی بلند مدت خود و نگرانی‌های امنیتی فوری ناشی از تغییرات در صحنه سوریه تعادل برقرار کند.