کشته‌های پنهان جنگ اوکراین: آمار واقعی تلفات نیروهای روسیه چقدر است؟

بر اساس داده‌هایی که بی‌بی‌سی تحلیل و بررسی کرده است، با ورود جنگ اوکراین به چهارمین سال خود، تعداد کشته‌های تاییدشده نیروهایی که برای روسیه می‌جنگند، از ۹۵ هزار نفر فراتر رفته است.

بی‌بی‌سی روسی، رسانه مستقل مدیازونا و گروهی از داوطلبان، از فوریه ۲۰۲۲ در حال ثبت تعداد کشته‌ها هستند.

این فهرست نام کشته‌شدگانی را در بر می‌گیرد که با استناد به گزارش‌های رسمی، مطبوعات، شبکه‌های اجتماعی و نشان‌های یادبود و گورهای تازه، صحت آن‌ها را بررسی و تایید کرده‌ایم.

گمان می‌رود که آمار واقعی کشته‌شدگان بسیار بالاتر باشد، زیرا این ارقام شامل نیروهای شبه‌نظامی طرفدار روسیه در جمهوری‌های خودخوانده دونباس نمی‌شود. بی‌بی‌سی تخمین می‌زند که تعداد کشته‌های این گروه‌ها بین ۲۱۰۰۰ تا ۲۳۵۰۰ نفر باشد.

سربازان اجباری و بی‌تجربه

دانیل دودنیکوف، دانشجوی ۲۱ ساله تاریخ در دانشگاه ملی دونتسک، در رشته روابط بین‌الملل تحصیل می‌کرد و به شنا علاقه‌مند بود.

در نخستین روز حمله تمام‌عیار روسیه به اوکراین، در ۲۴ فوریه ۲۰۲۲، مقامات جمهوری خودخوانده دونتسک، دانیل را به اجبار به خط مقدم در منطقه خارکیف اعزام کردند.

یک ماه بعد، در ۲۵ مارس، دانیل در میدان نبرد ناپدید شد. از ۱۸ سربازی که در یگان او بودند، هیچ‌ کس بازنگشت؛ ۱۳ نفر کشته و ۵ نفر اسیر شدند. چهار ماه بعد، در جریان تبادل اسرا، سربازان جان‌به‌دربرده تایید کردند که دانیل یکی از ۱۳ سرباز کشته‌شده بوده است.

سرنوشت دانیل مشابه سرنوشت هزاران نفر از ساکنان جمهوری‌های خودخوانده دونتسک و لوهانسک است؛ جمهوری‌هایی که در سال ۲۰۱۴ با حمایت مسکو و به دست جدایی‌طلبان در مناطق عمدتا روس‌زبان شرق اوکراین شکل گرفتند.

با آغاز تهاجم روسیه در سال ۲۰۲۲، مردان غیرنظامی فراخوان عمومی شدند. این افراد، که اغلب آموزش کافی ندیده و تجهیزات مناسبی نداشتند، به ماموریت‌هایی تقریبا غیرممکن اعزام می‌شدند. در نتیجه شمار بسیار زیادی از آن‌ها کشته یا مفقود شدند و سرنوشت بسیاری تا ماه‌ها یا حتی سال‌ها نامعلوم باقی می‌ماند.

بررسی اعلامیه‌های درگذشت و گزارش‌های مفقودشدگان در مناطق درگیر نشان می‌دهد که اکثر تلفات شبه‌نظامیان دونباس در سال نخست جنگ رخ داده است. این آمار تقریبا برابر با مجموع کشته‌های تاییدشده ارتش روسیه در همان دوره، یعنی ۲۵۷۶۹ نفر است.

بسیاری از ساکنان مناطق اشغالی شرق اوکراین در روسیه بستگان یا دوستانی دارند، اما ارتباط چندانی با زندگی روزمره روسیه ندارند. همین مسئله باعث می‌شود که تلفات آن‌ها برای مردم عادی روسیه کمتر «به چشم بیاید».

مجرمان در میدان نبرد

بخش قابل توجهی از تلفات روسیه را زندانیانی تشکیل می‌دهند که از پشت میله‌های زندان به میدان جنگ فرستاده شده‌اند.

ایلدوس سادیکوف در ۵۹ سالگی به اتهام دزدیدن یک کیف در ایستگاه راه‌آهن مسکو دستگیر شد. این چهارمین بار بود که به زندان می‌افتاد و در مجموع ۱۶ سال از عمرش را به دلیل محکومیت‌های مختلف کیفری پشت میله‌های زندان گذرانده بود.

او که در تابستان ۲۰۲۴ پس از اسارت به عنوان اسیر جنگی در اختیار نیروهای اوکراینی بود، گفت: «به من گفتند: «اگر نمی‌خواهی دوباره به زندان برگردی، این قرارداد را امضا کن». اطمینان دادند که با توجه به سنم، به خط مقدم اعزام نمی‌شوم و فقط وظایف پشتیبانی را به عهده خواهم داشت. من هم قبول کردم.»

پس از تبادل اسرا، او را به روسیه بازگرداندند اما بار دیگر به خط مقدم فرستاده شد. سادیکوف در فوریه ۲۰۲۵ در میدان نبرد کشته شد.

پایگاه داده بی‌بی‌سی روسی درباره تلفات جنگ، تاکنون نام ۱۶۱۷۱ زندانی محکوم را ثبت کرده که از اردوگاه‌های کار اجباری برای جنگ جذب و اعزام شده‌اند. این رقم تنها شامل مواردی است که سوابق کیفری آن‌ها را از طریق منابع عمومی تایید کرده‌ایم. شمار واقعی زندانیان کشته‌شده احتمالا بسیار بیشتر است.

با تحلیل اسناد فاش‌شده از گروه نظامی خصوصی واگنر، می‌توان برآورد کرد که تعداد زندانیان کشته شده ممکن است تا یک‌‌سوم تلفات نظامی روسیه در سه سال جنگ باشد. بسیاری از این افراد سال‌ها در زندان به‌ سر برده و عملا از جامعه جدا بوده‌اند.

جنگی که کمتر کسی آن را می‌بیند

گلناز شرف‌الدینوا، مدیر موسسه روسیه در کینگز کالج لندن، می‌گوید: «این تلفات بیشترین تاثیر را بر بخش‌هایی از جامعه روسیه می‌گذارد که از نظر آموزشی، مالی یا سیاسی امکانات کمتری دارند.»

«گویا کرملین عمدا این وضعیت را طوری طراحی کرده که اقشار مرفه جامعه از جنگ دور بمانند. از همین رو اولویت با جذب زندانیان و مزدوران خارجی است.»

او ادامه می‌دهد: «در شهرهای کوچک، مردم بسیار بیشتر از وسعت تلفات آگاه‌اند. جنگ بیش از همه به گروه‌هایی ضربه زده که نه توان اعتراض و نه حتی امکان بیان آزادانه نظراتشان را دارند. گفت‌وگوها اغلب به محافل خصوصی محدود شده است.»

طبق نظرسنجی پروژه تحقیقاتی «کرونیکل» در سپتامبر ۲۰۲۴، تنها ۳۰ درصد از روس‌ها به‌طور مستقیم با جنگ درگیر بوده‌اند، چه از طریق شرکت خودشان در جنگ و چه به دلیل حضور بستگانشان در میدان نبرد. این پژوهش که به ابتکار الکسی مینایلو، سیاستمدار مخالف روس، انجام شده، نشان می‌دهد که در مقابل، نزدیک به ۸۰ درصد از اوکراینی‌ها کسی را می‌شناسند که در جنگ کشته یا زخمی شده است.

ارزیابی میزان حمایت واقعی از جنگ در روسیه آسان نیست، زیرا بسیاری از مردم از بیان صریح نظر خود واهمه دارند. اما پژوهشی که به سفارش پروژه «پروپا» و با پشتیبانی دانشگاه هلسینکی انجام شده، نشان می‌دهد که ۴۳ درصد از روس‌های شرکت‌کننده در نظرسنجی آشکارا از این تهاجم حمایت کرده‌اند.

ویکتور واخشتاین، جامعه‌شناس برجسته روس، می‌پرسد: «اگر افراد بیشتری شخصا کشته‌شدگان جنگ را می‌شناختند، آیا نگرش عمومی نسبت به جنگ تغییر می‌کرد؟» و بلافاصله پاسخ می‌دهد: «بدون شک.»

شمارش کشته‌ها

تلفات واقعی روسیه تقریبا به‌طور قطع بسیار بیشتر از آن چیزی است که داده‌های منابع آزاد نشان می‌دهد. تحلیل‌گران نظامی که با آن‌ها گفتگو کرده‌ایم برآورد می‌کنند که تحقیقات بی‌بی‌سی احتمالا تنها بین ۴۵ تا ۶۵ درصد از مجموع تلفات را پوشش می‌دهد.

علاوه بر این، اجساد بسیاری از کشته‌شدگان در ماه‌های اخیر احتمالا همچنان در میدان نبرد باقی مانده‌اند، چرا که انتقال آن‌ها مستلزم آن است که سربازان زنده خود را در معرض خطر حملات پهپادی قرار دهند.

بر اساس این تخمین‌ها، شمار واقعی تلفات ارتش روسیه ممکن است بین ۱۴۶۱۹۴ تا ۲۱۱۱۶۹ نفر باشد. اگر آمار تخمینی تلفات نیروهای جمهوری خلق دونتسک و جمهوری خلق لوهانسک نیز در نظر گرفته شود، مجموع کشته‌شدگان نیروهای هم‌سو با روسیه احتمالا بین ۱۶۷۱۹۴ تا ۲۳۴۶۶۹ نفر خواهد بود.

آخرین باری که روسیه به طور رسمی تلفات نظامی خود را اعلام کرد، سپتامبر ۲۰۲۲ بود و در آن زمان شمار کشته‌ها را کمتر از ۶ هزار نفر اعلام کرد.

آخرین به‌روزرسانی آمار تلفات اوکراین در دسامبر ۲۰۲۴ انجام شد و رئیس‌جمهور ولودیمیر زلنسکی، مرگ ۴۳ هزار سرباز و افسر اوکراینی را تایید کرد. اما تحلیلگران غربی بر این باورند که این رقم کمتر از مقدار واقعی است.

وب‌سایت «جانباختگان اوکراین» که داده‌های مربوط به کشته‌شدگان را از منابع آزاد گردآوری می‌کند، تاکنون بیش از ۷۰۴۰۰ نام از سربازان اوکراینی را ثبت کرده است. بررسی تصادفی ۴۰۰ مورد از این فهرست، صحت آن را تأیید می‌کند.

فهرست تلفات اوکراین احتمالا کامل‌تر از فهرست مشابه روسیه است، زیرا احکام ریاست‌جمهوری اوکراین برای اعطای نشان‌های افتخار به کشته‌شدگان همچنان به‌ صورت عمومی منتشر می‌شود، درحالی‌ که این اطلاعات در روسیه محرمانه است.

با نزدیک شدن به چهارمین سال جنگ، توجه جهانی به تلاش‌های دولت جدید آمریکا برای پیشبرد مذاکرات صلح معطوف شده است. ما همچنان اوضاع را در قبرستان‌های نظامی روسیه و یادمان‌های جنگی زیر نظر داریم و آگهی‌های درگذشت را که از سپتامبر سال گذشته افزایش چشمگیری یافته‌اند، تجزیه ‌و تحلیل می‌کنیم.