خشونت‌های تکان‌دهنده قومی؛ هراس از جنگ داخلی در ایالت مانیپور هند

هفته گذشته یک ژنرال سه ستاره ارتش هند درباره وضعیت شکننده در مانیپور، ایالت زادگاهش در شمال شرق هند هشدار داد که درگیر خشونتی ویرانگر شده است.

نیشیکانتا سینگ در توییتی نوشت که این ایالت دچار هرج و مرج شده و «حیات و ملک مردم در هر لحظه‌ای به دست هر کسی ممکن است نابود شود؛ درست مثل لیبی، لبنان،‌ نیجریه،‌ سوریه و…»

حدود دو ماه بعد از آغاز خشونت‌های قومی تکان‌دهنده در مانیپور، این ایالت دچار وضعیتی شده که بسیاری آن را در آستانه جنگ داخلی می‌بینند. درگیری‌ها میان اکثریت «میتی» مانیپور و قوم کوکی در این ایالت بیش از ۱۰۰ کشته و ۴۰۰ زخمی به جا گذاشته است.

حدود ۶۰ هزار نفر آواره شده‌اند و در ۳۵۰ اردوگاه مختلف پناه گرفته‌اند. نزدیک به ۴۰ هزار نیروی امنیتی -از ارتش، شبه نظامیان و پلیس- تلاش می‌کنند که درگیری‌های را پایان دهند. از زمان شعله‌ور شدن خشونت‌ها، تنها یک‌چهارم از ۴ هزار اسلحه‌ای که از تجهیزات پلیس به سرقت رفته، به صورت داوطلبانه بازگردانده شده است.

سطح بی‌اعتمادی میان گروه‌های درگیر به شدت بالا گرفته و دو طرف دعوا نیروهای امنیتی را به جانبداری متهم می‌کنند. بیش از ۲۰۰ کلیسا و ۱۷ معبد ویران شده یا آسیب دیده است. خانه وزرا و قانون‌گذاران ایالتی و محلی هدف حمله قرار گرفته و به آتش کشیده شده است.

زندگی عادی کاملا مختل شده است: منع آمد و شد شبانه در بیشتر مناطق ۱۶ گانه مانیپور ادامه دارد، مدارس تعطیل و خدمات اینترنتی تعلیق شده است. معترضان یکی از بزرگراه‌های اصلی را که برای حمل و نقل کالا از آن استفاده می‌شود،‌ مسدود کرده‌اند. قتل و آتش‌سوزی‌های عمدی پراکنده ادامه دارد و پیشنهاد دولت مرکزی هند برای تشکیل هیئت صلح با هدف برقراری آتش‌بس با واکنشی سرد روبرو شده است.

بینالاکشمی نپرام، از موسسه صلح زنان در شمال شرق هند می‌گوید «شاهد تاریک‌ترین دوره در تاریخ مانیپور هستیم. تنها طی دو روز [در آغاز درگیری‌ها] خانه‌ها به آتش کشیده شد و آدم‌ها شکنجه و سوزانده شدند. در تاریخ معاصر مانیپور چنین خشونت‌هایی سابقه نداشته است.»

هشت ایالت در منطقه دورافتاده و ناآرام شمال شرق هند، با جمعیتی حدود ۴۵ میلیون نفر، بیش از ۴۰۰ قوم و قبیله را در خود جا داده است. مذاکرات متعدد صلح برای میانجیگری بین گروه‌های مختلف منطقه سال‌هاست که نتیجه ملموسی نداشته است. مانیپور که با میانمار مرز مشترک دارد،‌ با خشونت‌های قومی ناآشنا نیست.

این ایالت با ۳۳ اقلیت قومی، به شدت متکثر و در عین حال بسیار ناهمگون است. حدود ۴۰ گروه شورشی در مانیپور فعال هستند. شورشیان میتی،‌ ناگا و کوکی درگیر خشونت‌های مسلحانه طولانی بوده‌اند و بارها نیروهای امنیتی هند را در اعتراض به مجموعه قوانین جنجالی ضد شورش هدف قرار داد‌ه‌اند. این مقررات که با عنوان «قانون اختیارات ویژه نیروهای مسلح» شناخته می‌شود به نیروهای امنیتی قدرت بازرسی و توقیف می‌دهد. شبه نظامیان میتی، ناگا و کوکی هم‌زمان با یکدیگر هم بر سر اختلافات ارضی در جنگ بوده‌اند.

اکثریت میتی‌ها حدود بیش از نیمی از جمعیت ۳/۳ میلیونی مانیپور را تشکیل می‌دهند. حدود ۴۳ درصد از جمعیت ایالت از اقلیت‌های کوکی و ناگا هستند؛ قبیله‌هایی قدرتمند که در تپه‌زارهای کم‌ارتفاع زندگی می‌کنند. اغلب میتی‌ها پیرو آیین هندو هستند در حالی که دین اکثر کوکی‌ها مسیحیت است.

درگیری‌های قبلی قومی -و مذهبی- در مانیپور جان صدها نفر را گرفته است. دیرین سادوکپام، سردبیر نشریه «فرانتیر مانیپور» می‌گوید «این بار درگیری‌ها کاملا ریشه در قومیت دارد، نه مذهب.»

جرقه خشونت‌های گسترده ماه مه به خاطر اختلاف بر سر سیاست‌های ضد تبعیض زده شده و کوکی‌ها علیه تقاضای میتی‌ها که به دنبال جایگاه حقوقی برای قبیله خود بودند،‌ اعتراض کردند. اما این موضوع به تنهایی وضعیت در حال انفجار خشونت‌های قومی را در مانیپور توضیح نمی‌دهد.

تنش‌های نهفته در منطقه ریشه در تاثیرات متقابل عوامل مختلفی دارد؛ از جمله شورش‌های متمادی، جنگ جنجالی اخیر علیه مواد مخدر، مهاجرت غیرقانونی از کشور جنگ‌زده میانمار، دعوای زمین و نبود فرصت‌های شغلی که باعث می‌شود جوانان به عضویت در گروه‌های شورشی رو بیاورند.

ناظران می‌گویند اتهام دست داشتن سیاستمداران در تجارت مواد مخدر طی چندین دهه گذشته و ارتباط مقام‌های ایالتی با شبه‌نظامیان هم بر این خشونت‌ها دامن می‌زند.

دولت ایالتی مانیپور به رهبری حزب بهارتیا جاناتا و سروزیری «ان بیرن سینگ» که از میتی‌هاست،‌ کارزاری جنجالی علیه مواد مخدر به راه انداخته و کشت خشخاش را هدف قرار داده است. این دولت ادعا می‌کند که از سال ۲۰۱۷ بیش از ۷هزار هکتار از مزارع خشخاش را نابود کرده که بیشتر آنها در مناطق کوکی نشین واقع شده است. (مانیپور با بحران اعتیاد به مواد مخدر دست و پنجه نرم می‌کند و یکی از چهار استان هم‌مرز با میانمار، دومین تولیدکننده بزرگ تریاک در جهان است.)

کارزار آقای سینگ باعث اختلاف میان بخشی از قوم کوکی و دولت محلی شده است. او هشدار داده است که روستاهای کشت خشخاش -که غالبا در بخش کوکی‌هاست- از کمک‌های رفاهی دولت محروم می‌شوند.

او چندی پیش در مصاحبه‌ای تلویزیونی گفت که دولتش با تمام قدرت مقابل «گروهی از کوکی‌ها که برای کشت خشخاش و تجارت مواد مخدر به مناطق و جنگل‌های حفاظت‌شده دست‌اندازی می‌کنند» می‌ایستد. چند روز بعد کوکی‌ها اعتراض‌های گسترده‌ای را علیه «هدف گرفتن گزینشی» این قوم از سوی دولت ایالتی برگزار کردند. دولت آقای سینگ گروه‌های شورشی‌ کوکی را به تحریک افراد این قبیله متهم کرد.

مسئله زمین هم در مانیپور بسیار حساس است. حدود ۶۰ درصد جمعیت این ایالت تنها در ۱۰ درصد زمین‌های آن در دره ایمفال زندگی می‌کنند. میتی‌ها از این مسئله شاکی‌اند که افراد این قبیله و دیگرانی که عضو قبیله خاصی نیستند، اجازه خرید زمین و سکونت در مناطق تپه‌ای را ندارند. آنها همچنین خواهان جلوگیری از ورود بدون محدودیت «خارجی‌ها» هستند؛ کسانی که از کشورهای همسایه مانند بنگلادش و میانمار به قصد زندگی وارد مانیپور می‌شوند و به گفته میتی‌ها تعدادشان در چند سال گذشته به شدت افزایش یافته است.

سنت کوکی‌ها برای کوچ گسترده به مناطق مختلف باعث ایجاد روستاهای جدیدی شده و به بحران زمین دانم زده است. یکی از دلایل این موضوع این است که در میان کوکی‌ها مالکیت زمین‌های روستا بعد از مرگ دهخدا تنها به پسر ارشد او می‌رسد و به همین دلیل مردان دیگر برای یافتن محلی برای زندگی خانواده‌شان به مناطق دیگر کوچ می‌کنند.

خانم نپرام می‌گوید «این بی‌اعتمادی بین مردم با مسلح شدن گروه‌ها همراه شده. به جای تلاش برای پایان دادن به درگیری،‌ دهلی طی ده‌ها سال گروه‌های کوچک قومی را [برای مبارزه با شورشیان] مسلح کرده و آموزش داده است. علاوه بر آن قاچاقچیان سلاح، مواد مخدر و انسان هم در روند مسلح کردن گروه‌ها نقش داشته‌اند.»

تازه این تمام ماجرا نیست. دعوایی بر سر مالکیت دو تپه در ایالت مانیپور بین میتی‌ها و کوکی‌ها در جریان است. میتی‌ها این تپه‌ها را مقدس می‌دانند اما کوکی‌ها می‌گویند زمین‌های دامنه این تپه‌ها سرزمین اجدادی آنها است که با خطر غصب شدن روبرو است.

باگات اوینام از دانشگاه جواهر لعل نهرو می‌گوید «در پنج سال گذشته خشم و خصومت بین دو قبیله روز به روز بیشتر شده. بخشی از به عادات و اعتقادات بومی و سنتی آنها مربوط می‌شود و بخشی دیگر به موضوع دست‌اندازی به زمین‌های یکدیگر.»

انتقادها از نارندرا مودی‌،‌ نخست وزیر هند به دلیل سکوت عمدی در برابر خشونت‌ها بالا گرفته است. بسیاری از وزرا و قانون‌گذاران ایالتی از حزب حاکم بی‌جی‌پی به دهلی رفته‌اند تا برای حل و فصل و مدیریت بحران برنامه‌هایی ارائه دهند.

کوکی‌ها از دولت مرکزی می‌خواهند که مستقیما وارد عمل شود و به دنبال دولتی جدا برای قوم خود در ایالات مانیپور هستند؛ خواسته‌ای که می‌تواند مخالفت قبیله ناگا را به دنبال داشته باشد که خود خواسته‌ای مشابه دارند. مری هائوکیپ از قبیله کوکی‌ها و عضو مجمع رهبران قبایل بومی می‌گوید «بگذارید در آرامش در سرزمین‌هایمان و با خانواده‌مان زندگی کنیم. بگذارید خودمان بر خودمان حکمرانی کنیم. بعد از همه این ماجراها، این تعریف ما از صلح است.»

ده نماینده از مجموع ۶۰ نماینده منتخب در مجلس ایالتی مانیپور و سه وزیر از کابینه ۱۰ نفره آقای سینگ از قوم کوکی هستند. کایبی چونگلوی،‌ روزنامه‌نگار کوکی می‌گوید «بعضی ارتباطات سیاسی و دولتی میان دو قبیله وجود دارد. با این حال اختلاف و بیزاری روزافزون آنها باعث جدای بیشتر دو گروه شده است.»

بی‌اعتمادی شکاف عمیقی ایجاد کرده و قانون‌گذاران و وزرای حزب حاکم که نمایندگان هر دو قوم در میان آنها هستند، از یافتن بستری برای تفاهم ناتوان شده‌اند. الکس جامکوتانگ، از روستاییان قبیله کوکی که برادرش را در خشونت‌ها از دست داده به بی‌بی‌سی هندی گفت «این تنها یک جنگ داخلی نیست بلکه نبردی در داخل حکومت هم هست.»

سوبیر بهائومیک، نویسنده کتاب «آتشبار متقابل شورشیان: شمال شرق هند» می‌گوید اعطای خودگردانی به قبایل می‌تواند راهی برای فرونشاندن بحران باشد. او به عنوان نمونه ایالت شمال شرقی تریپورا را مثال می‌زند که یک‌سوم جمعیت آن قبایلی هستند و در مجموع بر دو سوم زمین‌های ایالت در قالب «شورای خودگردان منطقه‌ای» حکمرانی می‌کنند.

خانم نپرام از جمله کسانی است که به دنبال تشکیل یک کمیته حقیقت و آشتی است که شامل هیئت‌هایی برای بازسازی خانه‌های سوخته و دادن غرامت به خانواده‌های داغ‌دیده باشد. کسانی هم هستند که نگرانند اگر ابتکاری جدی برای «گفت‌وگوهای بین مذهبی و بین قومی» ارائه نشود، مانیپور در یک جنگ داخلی تمام عیار فرو خواهد رفت. آقای بهائومیک می‌گوید «هیچ تلاشی برای این کار صورت نگرفته است.»

تردیدی نیست که صلح همواره در ایالت مانیپور شکننده بوده است. به گفته آقای سادوکپام بیشتر از توافق‌های صلح در سال‌های اخیر در روندی طبیعی به دست نیامده است:‌ «این چیزی است که ما به عنوان صلح تحمیلی در منطقه‌ای به شدت مسلح‌شده می‌شناسیم.» در حال حاضر نوری در انتهای تونل به چشم نمی‌خورد، چون به نظر می‌آید که هر دو طرف در تدارک یک رویارویی طولانی هستند. مردم منطقه درگیری‌های اوایل دهه ۹۰ میلادی میان ناگاها و کوکی‌ها را به خاطر دارند که حدود یک سال طول کشید.

یکی از مقام‌های ارشد منطقه ایمفال که نخواست نامش فاش شود، می‌گوید «فکر نمی‌کنم به این زودی‌ها تمام شود. آنقدر ادامه پیدا می‌کند تا دو طرف خسته و فرسوده شوند یا یک طرف بر دیگری چیره شود.»