چرا بریتانیا الان موضوع به رسمیت شناختن فلسطین را مطرح کرد؟

تصمیم کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، برای به رسمیت شناختن کشور مستقل فلسطین، تغییری اساسی در سیاست خارجی بریتانیا محسوب می‌شود.

استارمر اعلام کرد اگر اسرائیل «گام‌هایی موثر برای پایان دادن به فاجعه انسانی در غزه، پذیرش آتش‌بس و پایبندی به صلحی بادوام و بلندمدت که چشم‌انداز راه حل دو کشور را احیا کند» بردارد، بریتانیا آماده است به رسمیت شناختن کشور فلسطین را به تعویق بیندازد.

اسرائیل بلافاصله اظهارات او را رد کرد و با این واکنش، نویسندگان سخنرانی‌های استارمر باید از همین الان مشغول آماده‌سازی متن سخنرانی او در مجمع عمومی سازمان ملل در ماه سپتامبر شوند. به گفته یکی از مقام‌های ارشد دولت بریتانیا، تصمیم لندن برای به رسمیت شناختن فلسطین اکنون «غیرقابل بازگشت» به نظر می‌رسد.

استارمر انتظار ندارد که تغییر سیاست بریتانیا به این زودی‌ها به تشکیل کشور مستقل فلسطین منجر شود، چرا که از دید بسیاری از اسرائیلی‌ها، هیچ‌گاه زمان مناسبی برای چنین اقدامی نیست، اما به گفته منابع دیپلماتیک، هدف از این تصمیم تقویت جریان‌های میانه‌رو در هر دو طرف اسرائیلی و فلسطینی است. بریتانیا امیدوار است با این اقدام بتواند دو طرف را دوباره به این باور برساند که صلح همچنان دست‌یافتنی است.

این کار آسان نخواهد بود؛ نه فقط به خاطر حمله مرگبار حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ که در آن حدود ۱۲۰۰ نفر، از جمله صدها غیرنظامی اسرائیلی، کشته شدند و تعدادی نیز به گروگان گرفته شدند، و پاسخ انتقام‌جویانه اسرائیل در پی آن که تاکنون ده‌ها هزار غیرنظامی را کشته و غزه را به ویرانه بدل کرده است.

بلکه این دلیل هم مطرح است که تاکنون هر تلاشی برای برقراری صلح شکست خورده است. سال‌ها مذاکره برای صلح در دهه ۱۹۹۰ به خونریزی انجامید و هر تلاشی که پس از آن برای احیای مذاکرات صورت گرفته، ناکام مانده است.

اندکی پس از پایان سخنان کی‌یر استارمر در دفتر نخست‌وزیری بریتانیا، اسرائیل اظهارات او را رد کرد و در همان شب، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، بیانیه‌ای شدیداللحن و تند در شبکه‌های اجتماعی منتشر کرد.

او نوشت: «استارمر با پاداش دادن به تروریسم وحشیانه حماس، در واقع قربانیان را مجازات می‌کند. کشوری جهادی در مرز اسرائیل امروز، فردا تهدیدی برای بریتانیا خواهد بود.»

او افزود: «مماشات با تروریست‌های جهادی همیشه به شکست می‌انجامد. شما هم با همین سرنوشت روبه‌رو خواهید شد. این اتفاق هرگز رخ نخواهد داد.»

نتانیاهو انکار می‌کند که اسرائیل مسئول گرسنگی و فاجعه انسانی در غزه است. پذیرش شروط بریتانیا برای تعویق در به رسمیت شناختن فلسطین به معنای فروپاشی دولت ائتلافی اوست، زیرا او وابسته به حمایت گروه‌های ملی‌گرای افراطی است که خواهان الحاق سرزمین‌های اشغالی و اخراج فلسطینیان هستند، نه اعطای استقلال به آنها.

اما در نهایت اختیار نتانیاهو دست آنها نیست. مسیر سیاسی خود او، بر پایه مخالفت با راه حل دو کشوری شکل گرفته است؛ ایده‌ای که صلح را از طریق تشکیل کشور مستقل فلسطین در کنار اسرائیل ممکن می‌داند. او چند هفته پیش گفت تشکیل کشور فلسطینی «سکوی پرتابی» برای حملات بیشتری مانند ۷ اکتبر برای نابودی اسرائیل خواهد بود.

نتانیاهو به حمایت قاطع دولت آمریکا چشم دوخته است. از نگاه واشنگتن، به رسمیت شناختن فلسطین در این زمان، پاداشی به حماس محسوب می‌شود.

دونالد ترامپ در راه بازگشت از تعطیلات گلف در اسکاتلند به خبرنگاران گفت که از تصمیم بریتانیا حمایت نمی‌کند.

مسئله استقلال و حاکمیت فلسطین ممکن است به عاملی دیگر در تشدید شکاف روابط میان بریتانیا و آمریکا تبدیل شود.

تا همین چند هفته پیش، استارمر هنوز قانع نشده بود که زمان مناسب برای به رسمیت شناختن فلسطین فرا رسیده باشد، اما تصاویر دردناک کودکان فلسطینی در غزه که از گرسنگی جان می‌دادند، پس از این همه ویرانی و کشتار، آخرین تیر ترکش بود.

در دفتر نخست‌وزیری و وزارت خارجه بریتانیا، و همچنین در حزب کارگر و به طور گسترده‌تر در بریتانیا، موضع‌گیری‌ها در قبال وضعیت فلسطین و اسرائیل سخت‌تر و جدی‌تر شده است.

​​تصمیم بریتانیا برای همراهی با فرانسه در به رسمیت شناختن کشور فلسطین، نشانه‌ای دیگر از انزوای روزافزون دیپلماتیک اسرائیل است. دو متحد کلیدی اسرائیل در غرب – بریتانیا و فرانسه – که هر دو عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل‌ متحدند، تلاش اسرائیل برای جلوگیری از این به رسمیت شناختن را در آستانه نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک در ماه سپتامبر نادیده گرفته‌اند.

در نیویورک، درست پس از سخنان استارمر، دیوید لمی، وزیر امور خارجه بریتانیا، هنگام اعلام تصمیم کشورش برای به رسمیت شناختن دولت فلسطین و حمایت از راه حل دو کشور در نشست سازمان ملل، با تشویق پرشور حضار روبرو شد.

او این ادعا را رد کرد که استقلال فلسطین می‌تواند تهدیدی مرگبار برای اسرائیل باشد.

«میان حمایت از امنیت اسرائیل و حمایت از تشکیل کشور فلسطینی هیچ تضادی وجود ندارد. در واقع، عکس این مسئله درست است.»

«بگذارید روشن بگویم: تصمیم دولت نتانیاهو برای نپذیرفتن و رد راه حل دو کشوری، نه‌تنها از نظر اخلاقی اشتباه است، بلکه از منظر راهبردی نیز غلط است.»

یک مقام بریتانیایی گفت هنگام سخنرانی لمی، فضا در سالن به شدت پرهیجان بود؛ به ویژه زمانی که اعلام کرد تصمیم بریتانیا «با سنگینی دست تاریخ بر دوش ما» گرفته شده است.

لمی سپس به نقش استعماری بریتانیا در فلسطین اشاره کرد؛ نقشی که به شکلی عمیق با ریشه‌های درگیری میان یهودیان و اعراب بر سر سرزمینی که زمانی تحت سلطه بریتانیا بود، در هم تنیده است.

بریتانیا در سال ۱۹۱۷ بیت‌المقدس را از امپراتوری عثمانی گرفت و تا سال ۱۹۴۸ اداره فلسطین را در دست داشت. اما سرانجام در حالی که از شدت درگیری‌ها میان اعراب و یهودیان به ستوه آمده بود و دیگر راه حلی برای مدیریت جنگی تمام‌عیار نداشت، مسئولیت را به سازمان ملل واگذار کرد و از فلسطین خارج شد. بلافاصله پس از خروج بریتانیا، دیوید بن گوریون، اولین نخست‌وزیر اسرائیل، اعلام استقلال کرد و اسرائیل توانست حمله نظامی کشورهای عرب را دفع کند.

دیوید لمی در سازمان ملل یادآور شد که چگونه آرتور بالفور، وزیر خارجه وقت بریتانیا، در سال ۱۹۱۷ نامه‌ای تایپ‌شده را امضا کرد که در آن وعده داده بود بریتانیا «با نظر مساعد به ایجاد وطن ملی برای یهودیان در فلسطین خواهد نگریست.»

اما در این سند که به «اعلامیه بالفور» معروف است، تصریح شده بود که «هیچ اقدامی نباید حقوق مدنی و مذهبی جوامع غیر یهودی در فلسطین را نقض کند». اگرچه در متن آن مستقیما از واژه اعراب استفاده نشده بود، اما منظور اصلی آن‌ها بودند.

لمی گفت بریتانیا می‌تواند به نقشی که در پایه‌گذاری اسرائیل ایفا کرده افتخار کند، اما افزود وعده‌ای که به فلسطینیان داده شد، هرگز عملی نشد و این «یک بی‌عدالتی تاریخی است که همچنان ادامه دارد».

بریتانیا با وعده‌های متناقض خود، به تشدید و شکل‌گیری این منازعه دامن زد. اگر کسی بتواند صد سال به گذشته و به فلسطین دهه ۱۹۲۰ سفر کند، تنش‌ها و خشونت‌ها را به شکلی ناامیدکننده آشنا خواهد یافت.

بریتانیا برای پایان دادن به رنج‌های غزه، برقراری صلح در خاورمیانه و جبران بی‌عدالتی تاریخی‌ که لمی از آن سخن گفت، به احیای راه حل دو کشوری امید بسته است.

نشستی که لمی در آن سخن گفت، به ریاست فرانسه و عربستان سعودی برگزار شد و منجر به تدوین سندی هفت‌صفحه‌ای شد که مسیری برای احیای راه حل دو کشوری ترسیم می‌کند؛ در این سند، حماس و حملات ۷ اکتبر این گروه نیز از سوی کشورهای عربی محکوم شده‌اند.