مرگ مومنان در اثر ازدحام جمعیت در هند - دلیل جذابیت گوروها و فرقهها چیست؟
منبع تصویر، Reuters
- نویسنده, جهناوی مول
- شغل, بیبیسی ماراتهی
داگوان دوی، زنی که در یک مراسم دینی شرکت کرده بود از روی تخت بیمارستان میگوید: «به محض اینکه روی زمین افتادم، حدود ۲۰ نفر افتادند روی من به نحوی که دیگر نمیتوانستم نفس بکشم. حتی دندههایم را هم شکستند.»
او یکی از ۲۰۰ هزار نفری بود که برای شرکت در یک «ساتسانگ» یا گردهمایی مذهبی هندوها گرد آمدند و این مراسم با فاجعه پایان یافت.
در این رویداد، ۱۲۱ نفر زیر دست و پا جان باختند که آن را به یکی از بدترین حوادث مشابه در مراسم دینی در هند تبدیل کرده است.
این جمعیت که اکثرا زن بودند برای شرکت در مراسم دعای مرد خداگونه، بهول بابا، در ناحیه هاتراس در شمال هند جمع شده بودند.
بابا که سابقا مامور پلیس بود، یکی از شخصیتهای مذهبی خودخوانده و متعددی است که در سالهای اخیر جامعه هند را به سوی خود جلب کردهاند.
خانم دوی میگوید: «من خوش عاقبت نبودم، اقبال خوبی ندارم چون اگر اینجا میآمدم و در پیشگاه خدای خودم جان میدادم، رستگار میشدم و به بهشت میرفتم.»
تعداد حاضران در این مراسم سه برابر تعداد پیشبینی شده توسط سازماندهندگان این مراسم عبادی بود و در پی آن پلیس تحقیقاتی را در مورد شماری از مراسم مشابه در سالهای اخیر آغاز کرده که بسیاری از آنها به فاجعه منجر شده است.
با وجود هرج و مرج در مراسم اخیر، پیروان بابا که تعدادشان به چند صد هزار نفر میرسد، مانند همیشه ایمان خود را حفظ کردهاند.
آجی سینگ، که مادرش در این حادثه جان باخته است، میگوید: «مگر میشود بابا را مسئول بدانیم؟»
او در توجیه نظرش میگوید: «هر اتفاقی که افتاد، پس از خروج بابا از محل برگزاری مراسم بود. او حتی به مردم گفته بود که به خانههای خود برگردند و ازدحام نکنند.»
بعد از این حادثه، بهول بابا در اطلاعیهای مراتب اندوه و تسلیت خود را بیان داشت و گفت: ایمان دارد که «کسانی که در قبال این واقعه مسئولیت دارند ایمن نخواهند ماند.»
پدیدهای جهانی
این اولین بار نیست که در یک جشن مذهبی فاجعهای رخ میدهد.
در سال ۲۰۱۸، یک قطار با جمعیتی که در حال تماشای مراسم دوسهرا، از جشنهای هندو بودند، برخورد کرد و ۶۱ نفر را کشت.
در سال ۲۰۱۳، در یک فستیوال دیگر هندوها در ایالت مادیا پرادش در مرکز هند، ۱۱۵ نفر کشته شدند.
پدیده های مشابه حتی در کشورهای توسعه یافته مانند بریتانیا و ایالات متحده نیز مشاهده شده است.
در سال گذشته، اجساد ۴۷ نفر از پیروان یک فرقه جدید مسیحی در کنیا کشف شد که به خاطر گرسنگی در اثر روزهداری جان داده بودند.
در این کشور تعداد زیادی کلیساهای خودخوانده و غیررسمی فعالیت دارند.
بهاویا سریواستاو، کارشناس امور مذهبی و بنیانگذار سازمان «جهان دین» میگوید: «مردم دوست دارند به معجزات یا قدرتهای ماوراء طبیعی اعتقاد داشته باشند و به همین دلیل است که فیلمهای مربوط به ابرقهرمانها محبوبیت پیدا میکنند.»
او میگوید که امروز خداگونههای خودخوانده با فالوئرهای زیاد در رسانههای اجتماعی، افرادی تاثیرگذار هستند به ویژه در جوامع مذهبی مانند هند.
سریواستاو میگوید: «در هند مردم به تجلی و تجسد خدایان مانند خداوند راما یا کریشنا و تناسخ در جسم انسان اعتقاد دارند و این اعتقاد رواج دارد که اگر یک انسان معمولی بتواند نوعی تاپاسیا – یا کنکاش روحی – را با موفقیت انجام دهد، ماهیتی الهی مییابد.»
او میگوید: «به همین دلیل است که حضور انسانهای خداگونه به نوعی پذیرفته میشود.»
منبع تصویر، Getty Images
دیپانکار گوپتا، جامعهشناس هندی، میگوید که محبوبیت این وجودهای مقدس به امکان اشتراک جمعی نیز مربوط میشود.
به گفته او:«هندوئیسم دارای مراسمی مانند عشای ربانی نیست که در آن مردم بتوانند در کنار هم عبادت کنند و آرامش بیابند. یک هندو به تنهایی در خانه خود عبادت میکند و به موکشا (رستگاری) دست مییابد.»
آقای گوپتا میافزاید: «درنتیجه پیروی از یک رهبر باعث میشود مردم احساس کنند که بخشی از چیزی بزرگتر هستند – بخشی از یک جامعه - و این احساس به آنها هویت هم میبخشد.»
وفاداری در این شرایط عنصر کلیدی است.
باودیپ کانگ، روزنامهنگار و نویسنده کتاب «داستانهای باباهای پیشرو در هند» میگوید: «اگر در مورد صلاحیت یک گورو پرسشی مطرح کنید، از زمره پیروان او خارج میشوید و هنگامی که الوهیت آنها را پذیرفتید، از شما انتظار می رود که گورو را بالاتر از خانواده، دوستان و عزیزان خود بدانید.»
مردان خداگونه پدیده جدیدی نیستند.
اوشو راجنیش از طرفداران متعددی در سراسر جهان برخوردار بود و ساتیا سایبابا حامیان برجسته متعددی از جمله در میان سیاستمداران و فرماندهان ارشد نظامی داشت.
اینگونه نزدیکی به مراکز قدرت و درخشش مانند یک ستاره محبوب در این رهبران دینی حس شکست ناپذیری را ایجاد میکند. به همین دلیل، بعضی از مردان خداگونه با اتهامات کیفری مانند قتل و تجاوز جنسی مواجه بودهاند.
نیتیاناندا، یک خداگونه که از سال ۲۰۱۹ به اتهام تجاوز جنسی متواری است، کشوری آرمانی به نام ایالات متحده کایلاسا ایجاد کرد.
منبع تصویر، Reuters
چرا گوروها و فرقههای دینی برای مردم جذابیت دارند؟
در هند حتی پس از وقوع فاجعههایی مانند مرگ به خاطرازدحام جمعیت یا اتهامات جنایی علیه خداگونههای مورد احترام، پیروان همچنان به حمایت از آنها ادامه داده و به آنها وفادار میمانند.
این رهبران خداگونه برای انواع مشکلات، چه رهایی موقت از مشکلات زندگی روزمره باشد چه یاس و چه علاج بیماری، راه حل و درمانهای معجزهآسا ارائه میدهند.
به عبارت دیگر، آنها برای هر نوع مشکلی «راه حلهای سریع» و ارزانقیمت دارند.
سریواستاو میگوید: «در دنیای پس ازجهانی شدن، مردم دنیا با جنگ ومشکلات اقتصاد متعدد دست به گریبان بودهاند و این حوادث مواقعی است که مردم معمولا بیشتر به یاد خدا میافتند تا دولتها.»
او میافزاید: «ممکن است مردم احساس تنهایی کنند و به احساس تعلق به یک گروه نیاز داشته باشند و از این رو، گوروهای مدرن شهری با فرقههای جدید ظهور میکنند و بعضی از آنها پیروانی در سراسر جهان مییابند.»
و این گرایش فقط در میان افراد تهیدست و بیسواد مشاهده نشده است.
دیپانکار گوپتا، جامعهشناس، استدلال میکند که در جریان یک گذار اقتصادی، ترس از بیثباتی مالی منجر به اضطراب و احساس عدم اطمینان میشود و این احساس مردم را تشویق میکند به دنبال خدایان باشند.
او میگوید: «در دهه ۱۹۸۰ و دوره ریاست جمهوری رونالد ریگان، ایالات متحده شاهد افزایش مبلغان دینی تلویزیونی بود که محبوبیت بسیاری یافتند و این زمانی بود که ایالات متحده در حال گذر به دوران نئولیبرالیسم بود.»
بسیاری از رهبران دینی و خدایان خودخوانده در کشورهای در حال توسعه در مورد شیوه زندگی، شفا یا درمان هم توصیههایی دارند. آنها ادعا میکنند که از قدرت فوق انسانی یا عرفان برخوردارند.
برخی از آنها به مسایل اجتماعی میپردازند - از نابرابری گرفته تا اعتیاد به الکل و جنگلزدایی – و هر کدام جذابیت خاص خود را دارد.
محبوبیت در میان زنان
هاریش وانخده، استاد دانشگاه جواهر لعل نهرو در دهلی و کارشناس سکولاریسم، نظریه سیاسی و عدالت اجتماعی میگوید: «زنان به ویژه آسیبپذیر هستند و رهبران دینی به طور خاص آنها را هدف قرار میدهند.»
او معتقد است که «در حالیکه مردان از نظر اجتماعی و سیاسی تسلط دارند، این زنان هند هستند که مسئولیت حفظ آداب و سنن را بر عهده میگیرند.»
بهاویا سریواستاو میگوید: «در شمال هند که ساختار اجتماعی به شدت پدرسالار است، این گرایش بیشتر به چشم میخورد هرچند در بخشهای جنوبی هم مشاهده میشود.»
او میافزاید: «برخی از زنان در مراسم عمومی دینی شرکت میکنند، زیرا شرکت آنها باعث میشود احساس رهایی یا برابری با مردان کنند.»
در اکثر خانواده ها در هند، مردان به طور سنتی به کار بیرون خانه میپردازند و زنان هستند که خانه را اداره میکنند.
آقای سریواستاو میگوید: «این باعث میشود زنها بیشتر مستعد پذیرش چنین چیزهایی باشند و این گرایش در همه گروههای آسیبپذیر دیگر مشاهده میشود.»
این پدیده منحصر به هند نیست.
گزارش اخیر موسسه پیو ریسرچ، که یک نهاد تحقیقاتی در باره دین است، نشان داده است که درصد جمعیت جهان که به هیچ دینی وابستگی ندارند در حال کاهش است.
