جام جهانی زنان؛ آمار و ارقام چه می‌گویند؟

نهمین دوره جام جهانی فوتبال زنان با قهرمانی تیم ملی اسپانیا به پایان رسید. این مسابقات از لحاظ برگزاری استانداردهای جدیدی ایجاد کرد و رکورد درآمدزایی و شمار تماشاگران را شکست. فوتبال زنان چگونه به موفقیت رسید؟

«فکر می‌کنم فراتر از انتظارات بودیم. این در حالیست که از همان آغاز انتظارات‌مان را هم خیلی دست بالا گرفتیم.»

با این جمع‌بندی، جیمز جانسون، رییس فدراسیون فوتبال استرالیا در گفت‌وگو با شبکه یک تلویزیون آلمان رضایت‌اش را از این دوره جام جهانی زنان، که به میزبانی کشورش و نیوزیلند برگزار شد، ابراز کرد.

جام جهانی فوتبال زنان در این دو کشور با استقبال گسترده هواداران روبرو شد. اين دوره از مسابقات، نخستین جام جهانی زنان بود که مرز دو میلیون تماشاگر را در استادیوم‌ها شکست.

ورزشگاه‌های سرشار از تماشاگر

۷۰۰ هزار نفر از تماشاگران در این میان مربوط به مسابقاتی بود که در چهار استادیوم نیوزیلند برگزار شد. رکورد قبلی متعلق به جام جهانی ۲۰۱۵ کانادا با ۱/۳۵ میلیون تماشاگر بود. هر چند باید اشاره کرد که تعداد تیم‌ها در جام جهانی امسال برای اولین بار از ۲۴ تیم در دو دوره پیشین (۲۰۱۵ کانادا و ۲۰۱۹ فرانسه) به ۳۲ تیم اضافه شده و تعداد بازی‌‌ها افزایش یافته بود، اما از لحاظ متوسط آمار تماشاگر در هر بازی این رقابت‌ها سومین دوره از جام جهانی زنان بود که از میانگین ۳۰ هزار نفر عبور کرد. پیش از این تنها در دو جام جهانی ۱۹۹۹ آمریکا و ۲۰۰۷ چین که هنوز رقابت‌ها ۱۶ تیمی بودند، میانگین تعداد تماشاگر در هر بازی بیش از ۳۷ هزار نفر بود.

در این دوره از جام جهانی سه بار رکورد بیشترین تماشاگر در هر بازی شکسته شد. یک بار در مسابقه افتتاحیه در نیوزیلند بین تیم میزبان مقابل نروژ، بعد آن در مرحله گروهی در بازی آمریکا در برابر پرتقال و در نهایت در دیدار مرحله یک‌هشتم نهایی اسپانیا مقابل سوییس جایی که «ایدن پارک» با ۴۳۲۱۷ تماشاگر پر شده بود.

همان پیش از آغاز رقابت‌ها هم برگزارکنندگان مجبور شدند بعضی از بازی‌ها را به خاطر تقاضای زیادی که برای خرید بلیت وجود داشت، به ورزشگاه المپیک سیدنی منتقل کنند.

با موفقیت تیم ملی زنان استرالیا معروف به «ماتیلداها» که به نیمه‌نهایی راه پیدا کردند، شور و اشتیاق هواداران استرالیایی بازی به بازی بیشتر می‌شد. کالاهای هواداری هم بسیار پرفروش بودند. تقریباً هر تماشاگری با یک لباس یا کالای هواداری به ورزشگاه می‌رفت. یکی از معروف‌ترین این اقلام کلاه پشمی طرفداران استرالیا بود که رویش کلمه «ماتیلداها» نوشته شده بود و خیلی زود تمام شد و دیگر هیچ جا گیر نمی‌آمد.

درآمد بی‌سابقه

فروش زیاد بلیت بازی‌های جام جهانی ۲۰۲۳ که همراه با فروش کالاهای هواداری درآمدهای روز مسابقه را تشکیل می‌دهند، در کنار فروش حقوق پخش مسابقات رکورد درآمدزایی در تاریخچه جام جهانی زنان را شکست. جانی اینفانتینو، رییس فیفا، جمعه گذشته در سیدنی گفت که این دوره از مسابقات ۵۷۰ میلیون دلار درآمد ایجاد کرده است: «حتی در رقابت‌های مردان هم مسابقات زیادی وجود ندارد که بتوانند بیش از نیم میلیارد دلار درآمدزایی کنند. این نشان می‌دهد که استراتژی‌مان بد نبوده، اما باید بهتر بشویم.»

البته با توجه به هزینه‌های بالای این مسابقات و سرمایه‌گذاری فیفا برای تبدیل آن به بزرگ‌ترین جام جهانی زنان تاریخ، سود زیادی برای فیفا باقی نماند، اما زیان هم نداد. رییس سوییسی فیفا گفت: «برخی می‌گویند که هزینه این مسابقات بیش از حد بود و این که ما به اندازه کافی درآمد نداشته‌ایم و باید آن را با یارانه جبران کنیم.» اما آن طور که او در ادامه توضیح داد درآمدها با مخارج سربه‌سر شده و فیفا متحمل ضرر و زیانی نشده است.

فاصله با جام جهانی مردان

اما فاصله درآمدزایی جام جهانی زنان با جام جهانی فوتبال مردان همچنان قابل توجه است. درآمد فیفا از جام جهانی ۲۰۲۲ قطر ۷/۵ میلیارد دلار بود. دلیل اصلی آن را باید در تفاوت فاحش دو منبع درآمدی فروش حقوق اسپانسرینگ و حقوق پخش تلویزیونی که با یکدیگر ارتباط مستقیم هم دارند، جست‌وجو کرد.

اسپانسرها و رسانه‌ها هنوز حاضر نیستند به میزان فوتبال مردان برای بسته‌های حقوقی فوتبال زنان بپردازند. پیش‌بینی کارشناسان اقتصادی البته این است که این روند هم با روند پیشرفت فوتبال زنان تغییر خواهد کرد.

اما سود اصلی فیفا در این جام جهانی زنان سود مالی نبود، بلکه منفعتی بود که فیفا با برگزاری مسابقاتی باشکوه بعد از تمام جنجال‌های جام جهانی مردان در قطر برای آوازه و وجهه‌اش به دست آورد.

به جای اینکه مثل جام جهانی پارسال قطر از فیفا به خاطر نقض حقوق بشر و ممنوعیت استفاده از پرچم‌های رنگین کمان برای دفاع از حقوق اقلیت‌های جنسی و برخورد نیروهای امنیتی کشور میزبان با طرفداران ایرانی فعال در جنبش زن، زندگی، آزادی انتقاد شود، چهار هفته تمام برابری جنسیتی و شور و شوق تازه‌ای در فوتبال زنان به نمایش گذشته و جشن گرفته شد.

«حق با فیفا بود»

اینفانتینو با توجه به این موفقیت و این آمار از افزایش تعداد تیم‌های جام جهانی زنان هم دفاع کرد و این دوره از مسابقات را «بزرگ‌ترین و بهترین» جام جهانی زنان خواند. فیفا در ژوییه ۲۰۱۹ به افزایش تعداد تیم‌های جام جهانی زنان از ۲۴ به ۳۲ رای داده بود.

رییس فیفا در سیدنی طعنه‌آمیزانه گفت: «متاسفم، اما باز هم حق با فیفا بود! خاطرم هست که منتقدین همیشگی می‌گفتند که این تعداد تیم برای جام جهانی زنان جواب نمی‌دهد چون سطح تیم‌ها بسیار متفاوت است. اینکه شاهد نتایجی مثل پانزده بر صفر در جام جهانی خواهیم بود و این برای فوتبال زنان و وجهه‌اش بد می‌شود.»

واقعاً هم چنین نتایجی در جام جهانی زنان استرالیا و نیوزیلند رخ نداد. به جز سه پیروزی هلند مقابل ویتنام (۰-۷)، آلمان در برابر مراکش (۰-۶) و نروژ مقابل فیلیپین (۰-۶) بقیه بازی‌ها نزدیک و سطح تیم‌ها نسبتاً برابر بود. نکته جالب در این دوره از جام جهانی زنان شگفتی‌سازی تیم‌های کوچک‌تری مثل جاماییکا، مراکش و آفریقای جنوبی بود که به مرحله دوم راه پیدا کردند.

پیشرفت فوتبال زنان

دلیل اصلی استقبال بیشتر از این دوره جام جهانی زنان در استرالیا و نیوزیلند و موفقیت اقتصادی آن در واقع همین افزایش سطح فنی فوتبال زنان و نزدیک‌تر شدن تیم‌ها به یکدیگر است. حذف زودهنگام قدرت‌های همیشگی فوتبال زنان مثل آلمان و آمریکا و برزیل از نگاه برخی کارشناسان تاییدی است بر توسعه بسیار خوب فوتبال زنان در سایر کشورها.

به اعتقاد آنان زیرساخت‌ها و تمرینات فوتبال زنان در جهان حرفه‌ای‌سازی شده است و به همین دلیل رقابت ورزشی در این دوره از رقابت‌ها نزدیک‌تر بود. افزایش سطح فنی بازی‌ها باعث جذابیت بیشتر نزد تماشاگران فوتبال شده است. تنوع تاکتیکی و تعداد زیاد شوت‌های از راه دور از ویژگی‌های فوتبال مدرن زنان محسوب می‌شود.

در حالی که فوتبال زنان در گذشته تنها در تعداد معدودی از کشورها از جمله در شمال اروپا، آمریکا، استرالیا، ژاپن و برزیل پیشرفته بود، حالا در جنوب اروپا و آسیا و آفریقا و آمریکای جنوبی هم پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته است.

توسعه فوتبال زنان در اسپانیا در سال‌های گذشته با وجود یک لیگ پرتماشاچی و جذاب زنان، در نهایت با قهرمانی در جام جهانی به نتیجه رسید. حالا اسپانیا در کنار آلمان تنها کشوری است که هم در مردان و هم در زنان قهرمان جام جهانی شده است.

البته این را هم باید در نظر داشت که در بسیاری از کشورها شرایط هنوز مطلوب نیست. برای همین موفقیت تیم‌های جاماییکا، آفریقای جنوبی و نیجریه با وجود بحران‌های فدراسیون‌هایشان قابل توجه است. تیم ملی زنان جاماییکا فقط به لطف یک کارزار تامین ملی جمعی و جمع‌آوری پول توانست هزینه شرکت در جام جهانی را جور کند. در آفریقای جنوبی و نیجریه هم بازیکنان حتی تهدید به اعتصاب کردند چون دستمزدها و پاداش‌هایشان به طور منظم پرداخت نمی‌شود.

حرفه‌ای‌سازی و جوایز نقدی برابر

جوایز نقدی پرداختی به تیم‌ها نیز در این دوره از جام جهانی زنان چند برابر شد و به ۱۱۰ میلیون دلار رسید که البته هنوز با ۴۴۰ میلیون دلاری که در جام جهانی مردان ۲۰۲۲ قطر به عنوان جوایز نقدی پرداخت شد، فاصله نسبتاً زیادی دارد. اینفانتینو در ماه مارس اعلام کرده بود که پاداش‌های نقدی در جام جهانی ۲۰۲۷ زنان با جوایز نقدی جام جهانی مردان برابر خواهد شد.

علاوه بر افزایش جوایز نقدی، سایر شرایط برای تیم‌ها نیز در جام جهانی زنان استرالیا و نیوزیلند بسیار بهتر شده بود. تیم‌های زنان هم حالا از همان امکانات مردان مثل امکان درجه یک سفر، زمین‌های تمرین مجهز فوق‌العاده و اقامت‌گاه‌های لوکس‌ بهره می‌برند.

این که با تیم‌های ملی زنان انگلیس و اسپانیا دو تیمی به دیدار نهایی جام جهانی راه پیدا کردند که در سال‌های گذشته بیشترین سرمایه‌گذاری را در حرفه‌ای‌سازی فوتبال زنان انجام داده‌اند، دور از انتظار نبود.

هر دو کشور در سال‌های گذشته به ویژه در فوتبال پایه زنان و حرفه‌ای لیگ‌های خود سرمایه‌گذاری‌های قابل ملاحظه‌ای انجام دادند و برنامه‌های بلندمدتی را دنبال کردند تا به موازات پیشرفت فوتبال زنان در باشکوه‌ترین جام جهانی زنان تاریخ به ثمر برسد.