هالیوودگیت: تصویری از رویای گسترش «امارت اسلامی» طالبان با سلاح آمریکایی
- نویسنده, محجوبه نوروزی
- شغل, بیبیسی
مستند «هالیوودگیت» سال اول بازگشت طالبان به قدرت را به تصویر کشیده و بینشی خندهدار ولی تاریکی را از حکومت طالبان به جهانیان ارائه میدهد.
این مستند ۹۱ دقیقهای که به زبانهای فارسی، پشتو و انگلیسی در هفتههای پس از تسخیر کابل توسط طالبان بین سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ فیلمبرداری شده، تا به حال در ۵۰ جشنواره جهان به نمایش درآمده است.
تبلیغ پیش از اکران فیلم در سینماهای بریتانیا شام دوشنبه ۱۲ اوت/آگوست صورت گرفت.
این فیلم مستند ساخته ابراهیم نشات، فیلمساز و روزنامهنگار مقیم برلین روز جمعه ۱۶ اوت/آگوست در بریتانیا اکران میشود.
ماموریت ۲۰ ساله غرب در افغانستان، به رهبری آمریکا و ناتو، دقیقا سه سال پیش در چنین روزی به پایان رسید و پرسونل نظامی آمریکا که گفته میشود دارای پیشرفتهترین ارتش تاریخ است، سراسیمه افغانستان را ترک کرد و مقدار عظیمی از تجهیزات و مهمات را در افغانستان بهجا گذاشت.
«هالیوودگیت» پیامدهای این خروج آشفته و تلاشهای طالبان برای استفاده از مقادیر عظیمی تسلیحات بجا مانده تنها در یک پایگاه نیروهای آمریکایی در حومه کابل را به تصویر کشیده است.
ابراهیم نشات ۳۴ ساله، که پیش از این با رسانههای مانند دویچه وله، الجزیره و صدای آمریکا کار کرده بود، پس از دیدن هرج و مرج در فرودگاه کابل و صحنههای دلخراش از تلاشهای مردم برای فرار از افغانستان در آگوست ۲۰۲۱، بلیتی به مقصد کابل خرید و در آنجا برای خود یک فیکسر پیدا کرد.
در آنجا یک سال مولوی امان الله منصور، فرمانده نیروی هوایی حکومت طالبان را دنبال کرد اما ستاره واقعی مستند نشات، پایگاه «هالیوودگیت» با تجهیزات نظامی پیشرفته اش بود که «نماد قدرت و نفوذ آمریکا در افغانستان» پنداشته میشد.
پایگاهی که شامل همه چیز بود، از جتهای جنگنده تاکتیکی و تفنگهای (M16) گرفته تا یک سالن بدنسازی کاملا مجهز و یخچالی پر از مشروبات الکلی گران قیمت.
«هالیوودگیت» یک فیلم غیرعادی است، نشات تنها در ابتدا و انتهای فیلم چند روایت بسیار کوتاه ارائه میکند و خبری از اکشن و مصاحبه نیست. برخی از صحنهها نگران کننده و برخی دیگر خندهدار اند، بویژه زمانی که مولوی امان الله منصور روی تردمیل راه میرود و دیگر زمانی که منصور و اتاقی پر از مشاوران بلند رتبه طالبان نمیتوانند ۶۷ را ضرب ۱۰۰ کنند.
اما ابراهیم نشات به بیبیسی گفت آنچه که او تلاش کرده در این فیلم به تصویر بکشد، خندهدار نه بلکه «عمیقا نگرانکننده» است.
او گفت: «این فیلم ذهنیت طالبان را نشان میدهد، با آنکه آنها ادعا میکنند که قصد ندارند امارت خود را گسترش دهند، اما بین خودشان فکر میکنند که رهبران کل جهان هستند و باید فتح دیگر جاها را نیز شروع کنند، چون این حق آنهاست و امیرشان امیر کل مسلمانان جهان است.»
او همچنین از دخالت غرب در افغانستان انتقاد کرد و گفت: «غرب از ابتدا حق چنین جنگی را نداشت و وضعیت کنونی افغانستان گواه آن است که غرب باید سیاست خارجی خود را با حمله به کشورهای دیگر تغییر دهد. ۲۰ سال جنگ فقط برای تاجگذاری طالبان بود، به آنها سلاح و توانایی استفاده از تبلیغات سبک هالیوودی را داد که سالها از آن علیه آنها (طالبان) استفاده می کرد.»
مقامات حکومت طالبان پیوسته تاکید دارند که اجازه نمیدهند از خاک افغانستان علیه هیچ کشوری استفاده شود و میگویند فعالیت آنها کاملا منحصر به جغرافیای افغانستان است.
منبع تصویر، Getty Images
«طالبان نمیتواند نماینده من به عنوان یک مسلمان باشد»
ابراهیم نشات که اصالتا از مصر و مسلمان است، میگوید که او این توانایی را در طالبان نمیبیند که رهبری من به عنوان یک مسلمان را به عهده داشته باشند.
او میافزاید: «من این فیلم را به همین دلیل ساختم تا به جهانیان نشان بدهم که طالبان قصد دارند امارت خود را گسترش دهند با آنکه در مذاکرات ادعا میکنند که آنها چنین نیتی ندارند.»
او میگوید که یکی از مقامهای بلندپایه طالبان به او گفت که منتظر روزی است که مصر را فتح کند.
نشات با فیلمبرداری از اولین هفتههای بازگشت طالبان به قدرت، نشان میدهد که چگونه طالبان از بقایای نیروهای بینالمللی و دولت فروپاشیده افغانستان برای ساخت نیروی هوایی خود استفاده میکنند. چگونه شورشها را در بدخشان و پنجشیر سرکوب میکنند و چگونه خیال تسخیر بخشهای از تاجیکستان را در سر میپرورانند.
اما او چگونه موفق شده است از چنین صحنههای حساس را فیلمبرداری کند؟
نشات میگوید: «فکر میکنم این نتیجه حضور طولانیمدت من در افغانستان است و زیبایی کار سینما هم همین است؛ هر چه بیشتر در یک جا بمانید، به همان اندازه بیشتر میتوانید فیلم بگیرید. ما حدود ۲۲۰ ساعت فیلم گرفتیم و منتظر ماندیم تا آنها حضور دوربین را فراموش کنند و این چنین لحظاتی در جلو دوربین اتفاق بیفتد.»
چیزی دیگری که در این فیلم اتفاق میافتد تعمیر بدون تاخیر هواپیماهای جنگی و تجهیزات نظامی بجا مانده از نیروهای آمریکایی است که به قول وزارت دفاع آمریکا ۷.۱۲ میلیارد دلار ارزش دارد.
اما ابراهیم نشات تاکید میکند که حجم مهماتی که آمریکا در افغانستان به جا گذاشته «به مراتب بیشتر از این است» و حتی خود طالبان هم نمیدانند که به چه مقدار مهمات و هواپیماهای جنگی را از نیروهای آمریکایی به ارث برده اند.
کاترین پانگونیس، نویسنده بریتانیایی که بر خاورمیانه و مناطق مدیترانه و تعاملات شرق و غرب متمرکز است، پس از تماشای این مستند در تبلیغات قبل از اکران فیلم در بریتانیا، در مورد حجم این مهمات و احتمال استفاده نادرست از آنها ابراز «نگرانی عمیق» کرد.
خانم پانگونیس گفت که از دیدن این فیلم کاملا شگفتزده شده است.
او افزود: «فیلم لحظات بسیار محرمانهای را به تصویر میکشد، سرگرم کننده و در حین حال عمیقا نگران کننده است. عمیقا نگرانکننده!
او گفت که این بینظمی و بیمسئولیتی نیروهای آمریکایی در جریان خروج را نشان میدهد.
خانم پانگونیس افزود: «در شروع فیلم شما این همه مهمات، هواپیماها و سلاحها را میبینید که گفته میشود که قابل استفاده نیستند، اما در جریان فیلم میبینیم که طالبان آنها را تعمیر میکنند و این واقعا ترسناک است.»
نشات میگوید طالبان اکنون به یک رژیم نظامی مبدل شده است و سازمان اطلاعاتی خود را دارد. او میگوید این نهاد خبرنگاران را زیر نظر دارد و از او خواسته بود تا فیلم را به آنها نشان بدهد اما او همان روز به فرودگاه رفت و افغانستان را ترک کرد.
نشات میگوید: «فکر نمیکنم برگشت به افغانستان برای من امن باشد، حتی اگر طالبان به عنوان یک رژیم با من کاری نداشته باشد، برخی از اشخاصی در این گروه وجود دارند که با تهیه این فیلم مخالف بودند.»
ابراهیم نشات در این فیلم نشان میدهد که طالبان پس از کشف تجهیزات نظامی در پایگاههای متروکه تلاش میکنند با استفاده از مهندسان هوانوردی حکومت پیشین، آنها را تعمیر کنند. اما این تنها حجم مهمات و بازسازی آنها نیست که مایه نگرانی تماشاگران شده است.
او می افزاید: «پیام اصلی فیلم این است که جنگ سبب جنگ میشود، و شما هرگز نمیتوانید با یک اسلحه با یک ایدئولوژی مبارزه کنید، و زمانی که با افراطگرایی با اسلحه میجنگید، افراطگرایی در نهایت بزرگتر میشود و طالبان فقط یک نمونه از آن است.»
مهرگان، از تماشاگران این فیلم که اصالتا از ایران است و اکنون در لندن زندگی میکند، نگران برخی از سناریوهای احتمالی دیگر است.
او میگوید که در خبرها خوانده بود که آمریکاییها مقادیر زیادی مهمات و هواپیماهای جنگی را در افغانستان جا گذاشتهاند اما دیدن آنها در مستند «هالیوودگیت» دور از انتظار بود و او را «شوکه» کرد.
او افزود: «آنچه ذهن من را درگیر خود کرده، این است که شاید ایران و روسیه بخواهند این تجهیزات را از طالبان بخرند، و اکنون که طالبان مشکلات مالی دارند، ممکن است با استفاده از این روش برای خود پول دربیاروند.»
مستند «هالیوودگیت» پرسشهای زیادی را در ذهن تماشاگران ایجاد کرده است و آنچه شمار زیادی از آنها از خود میپرسند این است که هدف ماموریت ۲۰ ساله آمریکا و ناتو در افغانستان چی بود؟
چرا آمریکاییها اینگونه برآشفته و بیبرنامه از افغانستان بیرون شدند؟ و مهمتر از همه طالبان با این همه مهمات و تجهیزات بجا مانده از نیروهای آمریکایی چه خواهند کرد؟
