چرا ممنوعیت صادرات برنج هند می‌تواند بحران جهانی غذا ایجاد کند؟

وقتی هند صادرات یک ماده غذایی اصلی را که برای رژیم غذایی میلیاردها نفر در سراسر جهان ضروری است ممنوع می‌کند، چه اتفاقی می‌افتد؟

در ۲۰ ژوئیه، هند در تلاشی برای تعدیل افزایش قیمت‌ها در داخل این کشور، صادرات برنج سفید غیر باسماتی را ممنوع کرد.

به دنبال آن گزارش‌ها و ویدیوهایی از خرید افراد هراسان از کمبود احتمالی برنج و خالی شدن قفسه‌های برنج در فروشگاه‌های مواد غذایی هندی در ایالات متحده و کانادا منتشر شد. اقدامی که باعث افزایش قیمت‌های این ماده غذایی شد.

هزاران نوع برنج وجود دارد که کشت و مصرف می شود، اما چهار گروه اصلی در سطح جهانی تجارت می شود.

برنج باریک دانه بلند ایندیکا بخش عمده ای از تجارت جهانی را تشکیل می دهد، در حالی که بقیه از برنج معطر مانند باسماتی تشکیل شده است. ژاپنی‌ها از برنج دانه کوتاه که برای سوشی و ریزوتو استفاده می شود و برنج چسبناک که برای شیرینی به کار می‌رود، استفاده می‌کنند.

هند بزرگترین صادرکننده برنج در جهان است و حدود چهل درصد از تجارت جهانی غلات را به خود اختصاص داده است. تایلند، ویتنام، پاکستان و ایالات متحده دیگر صادرکنندگان عمده برنج هستند.

چین، فیلیپین و نیجریه از جمله خریداران عمده برنج هستند.

همچنین «خریداران نوسانی» مانند اندونزی و بنگلادش وجود دارند که در صورت کمبود عرضه داخلی، واردات را افزایش می‌دهند.

مصرف برنج در آفریقا زیاد است و در حال رشد است. در کشورهایی مانند کوبا و پاناما برنج منبع اصلی انرژی است.

هند در سال گذشته، ۲۲ میلیون تن برنج به ۱۴۰ کشور جهان صادر کرد. از این میزان، شش میلیون تن آن برنج سفید نسبتا ارزان‌تر ایندیکا بود.

برآورد تجارت جهانی برنج در این مدت زمانی ۵۶ میلیون تن بود.

حدود ۷۰ درصد تجارت جهانی برنج را برنج سفید ایندیکا تشکیل می‌دهد.

اما حالا هند صادرات خود را متوقف کرده است. این علاوه بر ممنوعیت صادرات برنج شکسته در سال گذشته توسط این کشور و عوارض ۲۰ درصدی برای صادرات برنج غیر باسماتی در این کشور بوده است.

جای تعجب نیست که ممنوعیت صادرات برنج غیر باسماتی از سوی هند در ماه ژوئیه نگرانی‌هایی را در مورد قیمت‌های جهانی برنج ایجاد کرده است.

پی‌یراولیویه گورینشاس، اقتصاددان ارشد صندوق بین‌المللی پول معتقد است که این ممنوعیت قیمت‌ها را افزایش می‌دهد و قیمت جهانی غلات ممکن است تا ۱۵ درصد در سال جاری افزایش یابد.

شرلی مصطفی، تحلیلگر بازار برنج در سازمان خواربار و کشاورزی سازمان ملل متحد (فائو) گفت که ممنوعیت صادرات هند در زمان مناسبی انجام نشده است.

به عنوان مثال، قیمت جهانی برنج از اوایل سال ۲۰۲۲ با افزایش ۱۴ درصدی از ژوئن گذشته به طور پیوسته در حال افزایش بوده است.

و با توجه به اینکه تا رسیدن محصول تازه به بازارها هنوز حدود سه ماه باقی مانده، عرضه تحت فشار است.

آب و هوای نامساعد در جنوب آسیا، باران‌های موسمی در هند و سیل در پاکستان بر منابع تاثیر گذاشته است. همچنین هزینه‌های کشت برنج به دلیل افزایش قیمت کودها افزایش یافته است.

کاهش ارزش ارز منجر به افزایش هزینه‌های واردات برای بسیاری از کشورها شده است، در حالی که تورم بالا هزینه‌های استقراض برای تجارت را افزایش داده است.

خانم مصطفی می‌گوید: « ما در شرایطی هستیم که میزان واردکنندگان محدود هستند. باید دید که آیا این خریداران در موقعیتی هستند که با افزایش بیشتر قیمت‌ها کنار بیایند.»

هند ذخایر چشمگیر ۴۱ میلیون تن برنج را که بیش از سه برابر میزان مورد نیازش است در انبارهای عمومی ذخیره استراتژیک و سیستم توزیع عمومی خود دارد. این میزان به بیش از ۷۰۰ میلیون فقیر امکان دسترسی به غذای ارزان قیمت را می‌دهد.

در طول سال گذشته، هند با تورم مداوم مواد غذایی دست و پنجه نرم کرده است.

قیمت برنج داخلی از اکتبر گذشته بیش از ۳۰ درصد افزایش یافته است که منجر به افزایش فشار سیاسی بر دولت قبل از انتخابات عمومی سال آینده شده است. همچنین افزایش هزینه‌های زندگی دولت را در زمان برگزاری انتخابات ایالتی در ماه‌های آینده، با چالش مواجه می‌کند.

جوزف گلابر از موسسه تحقیقات بین‌المللی سیاست غذایی (ایفپری) گفت: «من گمان می‌کنم که اقدام برای ممنوعیت صادرات برنج غیر باسماتی تا حد زیادی اقدامی احتیاطی است و امیدوارم موقتی باشد.»

دویندر شارما، کارشناس سیاست کشاورزی در هند، می‌گوید که دولت در تلاش است تا از کسری تولید پیش‌بینی‌شده جلو بزند، زیرا مناطق کشت برنج در جنوب هم در معرض خطر خشکسالی قرار دارند، زیرا پدیده آب و هوای ال نینو در اواخر امسال فرا می‌رسد.

بسیاری بر این باورند که هند باید از ممنوعیت صادرات برنج اجتناب کند زیرا این ممنوعیت برای امنیت جهانی مضر است.

بیش از نیمی از واردات برنج حدود ۴۲ کشور از هند تامین می‌شود و در بسیاری از کشورهای آفریقایی، سهم بازار هند در واردات برنج از ۸۰ درصد فراتر می‌رود.

در کشورهای پرمصرف آسیا از جمله بنگلادش، بوتان، کامبوج، اندونزی، تایلند و سریلانکا سهم مصرف برنج در کل کالری دریافتی در روز از ۴۰ درصد تا ۶۷ درصد متغیر است.

خانم مصطفی می‌گوید: «این ممنوعیت‌ها بیشتر به افراد آسیب پذیر صدمه می‌زند زیرا آنها سهم بیشتری از درآمد خود را صرف خرید مواد غذایی می‌کنند. افزایش قیمت ها می‌تواند آنها را مجبور کند که مقدار مواد غذایی مصرفی خود را کاهش دهند یا به جایگزین‌هایی که از نظر تغذیه‌ای مناسب نیستند روی آورند یا هزینه‌های سایر نیازهای اساسی مانند مسکن و غذا را کاهش دهند.»

(هرچند که هند با وجود ممنوعیتی که اعمال کرده اجازه می دهد بر اساس امنیت غذایی برخی از محموله های دولتی به برخی کشورها ارسال شود.)

ممنوعیت صادرات مواد غذایی چیز تازه‌ای نیست. به گزارش موسسه تحقیقات بین المللی سیاست غذایی، از زمان تهاجم روسیه به اوکراین در سال گذشته، تعداد کشورهایی که محدودیت‌های صادراتی بر مواد غذایی اعمال کرده‌اند از سه کشور به ۱۶ کشور رسیده است.

اندونزی صادرات روغن نخل را ممنوع کرد، آرژانتین صادرات گوشت گاو و ترکیه و قرقیزستان طیف وسیعی از محصولات غلات را ممنوع کردند.

در طول چهار هفته اول همه‌گیری کرونا هم حدود ۲۱ کشور محدودیت‌های صادراتی را برای طیف وسیعی از محصولات اعمال کردند.

اما کارشناسان می‌گویند ممنوعیت صادرات برنج هند خطرات بیشتری را به همراه دارد.

آشوک گولاتی و رایا داس از شورای تحقیقات روابط بین‌الملل اقتصادی هند (ایکریر) که مستقر در دهلی است، هشدار می‌دهند ممنوعیت صادرات برنج هند «مطمئناً باعث افزایش قیمت جهانی برنج سفید خواهد شد» و « بر امنیت غذایی بسیاری از کشورهای آفریقایی تأثیر منفی خواهد گذاشت.»

آنها بر این باورند که هند برای تبدیل شدن به «رهبری مسئول در کشورهای عضو گروه بیست» باید از چنین ممنوعیت‌های ناگهانی اجتناب کند. آنها می‌گویند: «آسیب بزرگتر برای هند این است که این کشور به عنوان یک تامین کننده بسیار غیر قابل تکیه برنج تلقی خواهد شد.»