با پایان توافق غلات اوکراین از طرف روسیه، چه بر سر قیمت مواد‌ غذایی آمده است؟

پس از اینکه روسیه نپذیرفت صادرات توافق غلات با اوکراین را تمدید کند، قیمت گندم در جهان به‌شدت افزایش پیدا کرده است.

بر‌طبق این توافق کشتی‌ها می‌توانستند برای صادرات میلیون‌ها تن غله به سراسر جهان از دریای سیاه عبور کنند.

توافق غلات اوکراین چه بود؟

وقتی در فوریه ۲۰۲۲ روسیه به اوکراین حمله کرد، نیروی دریایی این کشور بندر‌های دریای سیاه را محاصره کرد و مانع صدور بیش از ۲۰ میلیون تن غله شد.

این اقدام روسیه باعث افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها در جهان و بروز کمبود غلات در خاور‌میانه و آفریقا شد که میزان فراوانی از غلات خود را از اوکراین وارد می‌کنند.

در ژوئیه ۲۰۲۲، با میانجیگری ترکیه و سازمان ملل متحد قراردادی میان روسیه و اوکراین بسته شد که به کشتی‌های باری اجازه عبور از مسیری را می‌داد که ۳۱۰ مایل دریایی طول و ۳ مایل دریایی عرض داشت.

این مسیر رفت‌و‌برگشت دریایی از بنادر اودسا، چورنومورسک و پیودینیه (یوژنی سابق) در اوکراین بود.

طبق این توافق نیرو‌های روسیه اجازه داشتند کشتی‌ها را در تنگه بسفر و پیش از ورود به دریای سیاه بازرسی کنند تا هیچ سلاح و مهماتی در آنها نباشد.

به گفته سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل متحد (فائو) پس از این قرارداد حدود ۳۳ میلیون تن غلات از اوکراین صادر شد و در نتیجه قیمت مواد ‌غذایی در جهان حدود ۲۰٪ کاهش پیدا کرد.

غلات اوکراین به کجا صادر می‌شد؟

بنا به گزارش مرکز هماهنگی مشترک سازمان ملل متحد، پارسال ۵۷ درصد از مواد‌ غذایی صادراتی اوکراین به کشور‌های در حال توسعه و ۴۳ درصد به کشور‌های توسعه‌یافته صادر شده است.

اصلی‌ترین دریافت‌کنندگان این غلات چین، اسپانیا، ترکیه و ایتالیا بوده‌اند.

روسیه گفته است یکی از دلایل فسخ توافق غلات اوکراین عدم تعهد این کشور به ارسال بیشتر غلات به کشور‌های فقیر‌تر بوده است.

هرچند سازمان ملل می‌گوید اوکراین ۷۲۵ هزار تن غلات برنامه جهانی غذای سازمان ملل را تامین کرده است که به عنوان کمک‌های انسان‌دوستانه به افغانستان، جیبوتی، کنیا، سومالی، سودان و یمن فرستاده شد.

اتحادیه اروپا می‌گوید پارسال اوکراین بیش از ۸۰ درصد از غلات برنامه جهانی غذای سازمان ملل را تامین کرده است؛ در حالی که این میزان پیش از جنگ حدود ۵۰ درصد بوده است.

لیندا توماس گرینفیلد، نماینده ایالات متحده آمریکا در سازمان ملل متحد، اقدام روسیه برای پایان توافق غلات اوکراین را «بی‌رحمانه» توصیف کرده است.

برآورد می‌شود که حالا بیش از ۵۰ میلیون انسان در سومالی، کنیا، اتیوپی و سودان به دلیل خشک‌سالی‌های پیاپی در سال‌های اخیر، به کمک‌های غذایی نیاز فوری داشته باشند.

پس از پایان توافق غلات اوکراین قیمت مواد‌ غذایی چه تغییری کرده است؟

توافق غلات در روز ۱۷ ژوئیه به پایان رسید.

از آن زمان، روسیه در حملات متعدد به بنادر اوکراین حدود ۶۰ هزار تن غلات را نابود کرده است.

وزیر دفاع روسیه همچنین گفته است از این پس همه کشتی‌های باری عازم اوکراین در دریای سیاه اهداف نظامی تلقی می‌شوند.

اوکراین از بزرگترین تامین‌کنندگان غلات مانند آفتابگردان، ذرت، جو و گندم در جهان است.

پایان توافق غلات اثر شدیدی بر بازار‌های بین‌المللی مواد غذایی گذاشته و قیمت گندم در بازار‌های اروپا و آمریکا به‌شدت بالا رفته است.

چرا روسیه از تجدید توافق غلات خودداری کرد؟

وقتی سازمان ملل میانجی این توافق شد به روسیه گفت که این توافق به افزایش صادرات غلات و کود شیمیایی روسیه هم کمک خواهد کرد.

کشور‌های غربی محصولات کشاورزی روسیه را تحریم نکرده‌اند. روسیه، اما، می‌گوید تحریم‌های گسترده فعلی باعث شده است که شرکت‌های کشتی‌رانی، بانک‌های بین‌المللی و بیمه‌گذاران از همکاری با تولید‌کنندگان محصولات این کشور خودداری کنند.

روسیه درخواست کرده بود که بانک کشاورزی دولتی این کشور دوباره به سوئیفت (جامعه جهانی ارتباطات مالی بین بانکی) بپیوندد.

از ژوئن سال ۲۰۲۲ تمام بانک‌های روسیه از پیوند با سوئیفت منع شده‌اند.

سازمان ملل به روسیه پیشنهاد داد تا یک شرکت تابعه بانک کشاورزی ایجاد کند تا بتواند از سوئیفت استفاده کند، اما روسیه این طرح را رد کرد.

طرح‌های پیشنهادی دیگر، مثل فرایند پرداخت برای غذا و کود از طریق بانک آمریکایی چند‌ملیتی جی‌پی مورگان چیس یا از مسیر بانک واردات و صادرات آفریقایی هم شکست خورد.

روسیه می‌گوید اگر شرایط پیشنهادی این کشور را بپذیرند به توافق باز‌خواهد گشت.

آیا اوکراین می‌تواند غلات خود را از راه دیگری صادر کند؟

انجمن غلات اوکراین قصد دارد غلات را از مسیر اروپا و بندر‌های رودخانه دانوب صادر کند، هر‌چند غلات کمتری می‌توان از این مسیر صادر کرد و هزینه و زمان بیشتری می‌برد.

اتحادیه اروپا، اوایل سال ۲۰۲۲، طرحی برای توزیع غلات اوکراین در صورت عدم امکان ارسال از طریق دریای سیاه تنظیم کرد.

در این طرح قرار بود که غلات را از مرز اوکراین با لهستان صادر و به بنادر دریای بالتیک یا به بندر کنستانتسا در رومانی منتقل کنند.

البته راه‌آهن اوکراین، از نظر فاصله ریل‌ها، با راه‌آهن سایر کشور‌های اروپایی فرق دارد، به همین دلیل هر واگن غلات باید در مرز به واگن دیگری منتقل شود.

علاوه بر این، شبکه راه‌آهن در شرق اروپا حتی توان انتقال حجم اندک غلاتی را هم که پیشتر اوکراین از مسیر زمینی صادر می‌کرد، ندارد.