شکاف‌های عمیق در آستانه نشست مهم اقلیمی سازمان ملل

از همین حالا نشانه‌های شکاف عمیقی به چشم می‌خورد که ممکن است مانع پیشرفت در نشست مهم اقلیمی سازمان ملل موسوم به کاپ۲۸ شود.

قبل از برگزاری رسمی این نشست در روز ۳۰ نوامبر در دبی، بیش از ۷۰ وزیر محیط زیست و ۱۰۰ هیات ملی در ابوظبی مشغول دیده بوده‌اند.

بسیاری از نمایندگان تردید دارند که نشستی به میزبانی یک کشور متکی بر استخراج و صادرات نفت - امارات متحده عربی - بتواند جهان را به سوی آینده‌ای کم‌کربن سوق دهد.

امسال می‌رود که داغ‌ترین سال ثبت شده از زمان ثبت رکوردها باشد و همین موضوع بیش از هر چیز موید نیاز به عمل فوری است.

سلطان الجابر، رئیس کنفرانس کاپ۲۸ به چالش‌هایی که با آن روبرو است اذعان کرد.

او روز سه‌شنبه در یک سخنرانی گفت: «باید بر سر مشترکات به توافق برسیم، مطمئن شویم که به اجماع می‌رسیم و اختلافات را حل کنیم.»

اما الجابر خود چهره‌ای است که باعث شکاف شده.

او رئیس «ادنوک»، شرکت نفت دولتی امارات متحده عربی و یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت در جهان است.

طبق گزارش سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، ادنوک در سال ۲۰۲۱ روزانه ۲.۷ میلیون بشکه نفت تولید کرده است.

گرتا تونبرگ انتصاب او را «کاملا مضحک» توصیف کرد و گفت که این انتصاب کل تلاش اقلیمی سازمان ملل را زیر سوال می‌برد.

او اخیرا در یک راهپیمایی در لندن به من گفت کنفرانس‌های سازمان ملل «قرار نیست به کاهش چشمگیر تصاعد دی اکسید کربن منجر شود... اگر این طور بود مدیر یک شرکت نفتی به عنوان رئیس کنفرانس انتخاب نمی‌شد.»

عجیب نیست که آقای الجابر نظر خیلی متفاوتی دارد.

او می‌گوید تغییر اقلیم تنها در صورتی حل می‌شود که نفت و گاز بخشی از بحث باشد و استدلال می‌کند که تجربه‌اش در این صنعت او را به فردی ایده‌آل برای جلو بردن اقدامات در این زمینه تبدیل می‌کند.

آقای الجابر این هفته در ابوظبی به شدت تلاش کرد تا هرگونه تردید در مورد اینکه اهداف بلندی را گفتگوهای اصلی کنفرانس دنبال خواهد کرد برطرف کند.

او مجددا تاکید کرد که هدف کلیدی این نشست ماندن در مسیری با هدف محدود کردن افزایش دما به ۱.۵ درجه سانتیگراد بالاتر از دوران ماقبل صنعتی است. دانشمندان می‌گویند که تحقق این هدف فرصت خوبی برای پرهیز از بدترین آثار گرمایش به دست می‌دهد.

آقای الجابر پذیرفت که دستیابی به این هدف مستلزم کاهش شدید گازهای گلخانه‌ای است.

او گفت: «ما برای کاهش ۴۳ درصدی تصاعد گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۳۰ به راه حل‌های اساسی نیاز داریم، زیرا این دقیقا چیزی است که علم به ما می‌گوید.»

اما برای بسیاری از مخاطبان این تعهد توخالی به نظر می‌رسد، به ویژه از آن جهت که شرکت نفت آقای الجابر برنامه‌های توسعه جسورانه‌ای برای همین دوره دارد.

این شرکت قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت خود را ۶۰۰ هزار بشکه در روز افزایش دهد که برای رسیدن به آن ۱۵۰ میلیارد دلار هزینه خواهد کرد.

آقای الجابر برنامه شرکت تحت نظرش را با این استدلال توجیه کرده که جهان همزمان با کاهش تصاعد به مقداری نفت و گاز نیاز خواهد داشت - چیزی که هیات میان دولتی تغییر اقلیم (آی پی سی سی) - نهاد علمی امور اقلیمی سازمان ملل - به آن اذعان کرده است.

او می‌گوید در این شرایط، نفت‌وگاز امارات متحده عربی باید در میان اولین انتخاب‌های جهان باشد، چون تولید آن به نسبت بسیاری نقاط دیگر با تصاعد کربن کمتری همراه است - اگرچه در هنگام سوختن، همان مقدار دی اکسید کربن تولید می‌کند.

استدلال‌هایی از این دست به توضیح این موضوع کمک می‌کند که چگونه امارات و سایر کشورهای تولیدکننده نفت از جمله عربستان سعودی، روسیه و ایالات متحده صحبت از نیاز به «کاهش تدریجی» سوخت‌های فسیلی به جای حذف کامل آن را توجیه می‌کنند، درحالی که نفت تولیدی آنها بزرگترین عامل گرمایش است.

اتحادیه اروپا بخشی از یک ائتلاف سست متشکل از ۸۰ کشور است که خواهان سخت‌گیری خیلی بیشتری هستند. آنها می‌گویند برای خلاصی از شر سوخت‌های فسیلی نباید هیچ سازشی صورت گیرد.

وُپکه هوسترا، کمیسر اتحادیه اروپا برای اقدام اقلیمی، می‌گوید: «هدف بلندپروازانه ما این است که واقعا در اسرع وقت سوخت‌های فسیلی را کنار بگذاریم و از عباراتی استفاده کنیم که در خدمت این هدف است.»

آقای الجابر می‌گوید می‌داند آشتی دادن «دیدگاه‌های پرحرارت» میان کشورها در مورد این موضوع مهم دشوار خواهد بود و از نمایندگان حاضر در ابوظبی خواست تا تمام تلاش خود را برای یافتن «اشتراکات» انجام دهند.

اما در مورد سایر مسائل هم بن‌بست وجود دارد.

یکی از دستاوردهای بزرگ آخرین کنفرانس اقلیمی سازمان ملل، دستیابی به توافق جهانی برای راه اندازی صندوق «ضایعات و خسارت» برای کمک به کشورهای فقیر برای تطبیق با عواقب تغییر اقلیم بود.

اما گفتگوهای مقدماتی در مورد چگونگی ایجاد چنین صندوقی و اینکه چه کسی ممکن است آن را اداره کند قبلا شکست خورده است و این نگرانی وجود دارد که کشورهای آلوده کننده بزرگی مانند ایالات متحده به طور کلی از این بحث کناره گیری کنند.

آقای الجابر می‌گوید که به شدت در تلاش است تا مذاکرات را به مسیر اصلی خود بازگرداند و این هفته اعلام کرد امارات متحده عربی میزبان یک نشست اضافی کمیته مسئول خواهد بود.

حتی در مورد مسائلی که اتفاق نظر وجود دارد، رسیدن به توافق در کاپ۲۸ ممکن است دست نیافتنی باشد.

یکی از اهداف کلیدی امارات متحده عربی برای کاپ۲۸ این است که تا سال ۲۰۳۰ ظرفیت انرژی‌های تجدید پذیر جهان را سه برابر کند و به ۱۱ هزار گیگاوات برساند.

بیشتر اقتصادهای بزرگ جهان در حال حاضر با این هدف همگام هستند.

گروه ۲۰ که نماینده بزرگ‌ترین قدرت‌های اقتصادی جهان است و شامل چین، ایالات متحده و هند می‌شود، در نشستی در ماه سپتامبر با افزایش شدید انرژی‌های تجدیدپذیر موافقت کرد.

با این حال برخی از کشورهای اروپایی و کشورهای آسیب‌پذیر در برابر تغییر اقلیم گفته‌اند که فقط در صورت توافق بر سر حذف تدریجی سوخت‌های فسیلی، تعهد به انرژی پاک را امضا خواهند کرد.

این اختلافات عمیق بر سر موضوع‌های اصلی نشان می‌دهد که با آغاز کنفرانس کاپ۲۸ در روز ۳۰ نوامبر، پیشرفت چقدر دشوار خواهد بود.

این بسیار متفاوت از خوش‌بینی زائدی است که همین هشت سال قبل بعد از امضای توافقنامه پاریس به وجود آمد و نشان دهنده تغییر اساسی در دستور کار مذاکرات است.

موضوع بحث در پاریس این بود که کشورهای جهان به طور اصولی به توافق برسند که باید برای مبارزه با تغییر اقلیم همکاری کنند.

موضوع گفتگوهای جاری واداشتن کشورها به عمل کردن به تعهدات است که چالشی خیلی سخت‌تر است.

آنچه نشست این هفته در ابوظبی مشخص می‌کند این است که وقتی مذاکرات اصلی آغاز شود، احتمالا تا حد زیادی نه به خاطر میل به محافظت از کره زمین در برابر گرمایش، بلکه به دلیل رقابت‌های بین‌المللی، سیاست داخلی و کشمکش‌ها درباره پول نقد خواهد بود.