حکمتیار چرا از شرایط خود می‌گذرد؟

گفت‌وگوهای بین نمایندگان گلبدین حکمتیار، رهبر حزب اسلامی و دولت افغانستان با محور اصلی دادن مصونیت قضایی به رهبران و اعضای این حزب وارد سومین مرحله خود می‌شود.

گلبدین حکمتیار که ۴۰ سال برای تصاحب اقتدار در کابل سلاح برداشته، در ۱۵ سال گذشته به امید سرنگون کردن نظام پس از طالبان، خروج کامل نیروهای خارجی و ایجاد حکومت اسلامی مطابق خوانش خودش می‌جنگد.

اما او اکنون از این خواسته‌ها دست برداشته و با حداقل انتظارات به کابل نماینده "با صلاحیت" فرستاده‌است.

امین کریم، رئیس هیات اعزامی آقای حکمتیار به کابل به بی‌بی‌سی می‌گوید که آنها بدون هیچ ‌شرطی و با "اخلاص تمام" وارد پایتخت شده و برای رسیدن به تفاهم و توافق با دولت اشرف غنی گفت‌گو می‌کنند تا به افغانستان صلح بازگردد.

اما برای هیات آقای حکمتیار یک چیز اولویت اصلی است: مصونیت قضایی.

امین کریم می‌گوید: "تحریم‌هایی که بر مجاهدین و حزب اسلامی افغانستان تحمیل شده بود، شامل گفتمان جنگی و اقتضای شرایط جنگی بود. اگر جانب مقابل متعهد به صلح است و به این نتیجه رسیده که بحران افغانستان نمی‌تواند از طریق جنگ حل شود و روند تهاجمی به بن‌بست خورده، برداشتن تحریم‌ها اقتضای گفتمان سیاسی و صلح است."

آقای کریم در دو هفته‌ای که در کابل است، علاوه بر دولت و شورای عالی صلح، با نمایندگان احزاب سیاسی، نهادهای مدنی، روزنامه‌نگاران و فعالان زن دیدار و گفت‌و‌گو کرده‌است. اقدامی که به نظر می‌رسد برای سازگاری بیشتر با شرایط امروزی افغانستان صورت گرفته است.

مصونیت قضایی

او دیگر از خروج کامل نیروهای خارجی به عنوان شرط مصالحه با دولت حرف نمی‌زند و تقسیم قدرت و دست یافتن به وزارتخانه را حتی شرایط گذاشتن سلاح به زمین قرار نمی‌دهد. این امر به معنای آن است که در حال حاضر برای حزب اسلامی حکمتیار مصونیت قضایی دغدغه اصلی است.

گرچه منابعی در دو طرف مذاکره با دولت افغانستان می‌گویند که رئیس جمهوری به رسیدن به توافق با آقای حکمتیار و باز کردن راه بازگشت او به کابل اراده دارد. اما بازگشت یکی از جنجالی‌ترین چهره‌های تاریخ معاصر افغانستان بدون چالش نخواهد بود.

از نظر آقای کریم، در جریان مذاکرات جاری دولت نتوانسته با صدای واحد با آنها گفت‌وگو کند. او می‌گوید که طرف گفت‌وگوی حزب اسلامی اشرف غنی است. اما به گفته آقای کریم رئیس جمهوری تحت فشار زیاد افرادی در درون و بیرون نظام قرار دارد که می‌خواهند تلاش‌های آشتی‌جویانه با حزب اسلامی به شکست بیانجامد.

آقای کریم از شخص خاصی نام نمی برد. اما منابعی می‌گویند مخالف اصلی بازگشت حکمتیار به کابل بعضی از رهبران جهادی هستند که یکجا با او علیه شوروی سابق جنگیده بودند. افرادی که در دولت پس از طالبان از جایگاه سیاسی معتبری برخوردار اند و نقش تعیین کننده‌ای در تعاملات کشور دارند.

در صورتی که حکمتیار به جریان اصلی سیاست در کشور برگردد و موفق به سازمان دادن مجدد حزب چند پارچه خود شود، ممکن است رقیب جدی گروه‌ها و افرادی شود که در حال حاضر خود را میراث‌دار مبارزه افغان‌ها علیه شوروی می‌دانند.

گلبدین حکمتیار، مهره سوخته

منتقدان طرح گفت‌وگو با شاخه حزب اسلامی حکمتیار اما باور دارند که این رهبر ۶۸ ساله جهادی دیگر به یک مهره سوخته تبدیل شده‌است و آمدن یا نیآمدنش در اوضاع امنیتی و سیاسی افغانستان آب را از آب تکان نمی‌دهد.

وحید مژده می‌گوید: "از نظر سیاسی حزب اسلامی فرو پاشیده. از نظر نظامی هم از حزب اسلامی چیز قابل ملاحظه‌ای باقی نمانده که گفته شود می‌تواند تاثیرگذار است."

پس چه باعث شده که حزب اسلامی اکنون به فکر مذاکره با "تمام اخلاص" با دولت افغانستان بیفتد؟

بررسی تلاش‌های تازه آقای حکمتیار بیش از هر چیز دیگر در چارچوب زمانی معنادار است.

دولت افغانستان به امید رسیدن به صلح با جریان اصلی شورشگری طالبان، گفت‌وگوهای چهارجانبه را با آمریکا، چین و پاکستان روی دست گرفته‌است.

انتظار می‌رفت در پی این گفت‌وگوها نخستین دور مذاکرات رو در روی بین دولت و طالبان در هفته اول ماه مارچ (مارس) در اسلام‌آباد برگزار شود که با مخالفت طالبان این روند اکنون به بن‌بست رسیده است.

افغانستان اما همچنان به از سرگیری گفت‌وگو با طالبان دل‌بسته است. اگر این روند شروع شود و جان بگیرد، حزب اسلامی برای افغانستان بدون شک از اولویت خواهد افتاد.

این است که وحید مژده می‌گوید هم و غم حکمتیار در جریان تلاش‌های جاری این است که از فهرست "تروریست جهانی" آمریکا و سازمان ملل متحد بیرون شود و از "زیرزمین به روی زمین" بیآید.