چشم‌انداز مذاکرات صلح با طالبان

کشورهای شرکت‌‎کننده در روند صلح افغانستان می‌گویند که انتظار می‌رود مذاکرات مستقیم دولت افغانستان با طالبان در هفته اول ماه مارس در اسلام آباد، پایتخت پاکستان شروع شود.

از ماه ژوئیه گذشته که دو طرف مذاکرات مشابهی -آن بار هم در پاکستان- انجام دادند، این اولین بار است که قرار است یک چنین گفتگوهایی صورت گیرد. مذاکرات قبلی، اندکی پس از شروع متوقف شد.

از آن تاریخ گروه چهارجانبه (افغانستان، پاکستان، چین و آمریکا) چندین بار ملاقات کرده‌اند، در حالی که در همین مدت طالبان حملات تهاجمی خود در افغانستان را، حتی در ماه‌های سخت زمستان افزایش داده‌اند.

افغانستان و سایر کشورهای ذیربط، این موضوع را روشن کرده‌اند که موفقیت‌آمیز بودن این مذاکرات و این که به آتش‌بس نهایی و یک نقشه راه سیاسی کامل منتهی شود، تا حد زیادی به این بستگی دارد که تا چه اندازه پاکستان حاضر است رهبران طالبان را برای مصالحه تحت فشار بگذارد.

از سال ۲۰۰۱ که حملات نیروهای ائتلاف به رهبری آمریکا، طالبان افغانستان را از مسند قدرت پایین کشید، بیشتر رهبران طالبان و خانواده‌هایشان در پیشاور و کویته پاکستان زندگی می‌کنند.

ریسک عدم فشار بر رهبران طالبان، کاملا مشهود است و برای پاکستان نیز خطر زیادی دارد. از آنجا که طالبان از کمک گروه‌های متعددی مانند القاعده، نهضت اسلامی ازبکستان، چچن‌ها و لشکر طیبه مستقر در پاکستان، برخوردار است، می‌توان گفت که در حال حاضر دولت افغانستان با یک جنگ داخلی چندبُعدی با طالبان مواجه است.

در ۲۸ ژانویه گذشته، ژنرال جان نیکلسون، که باراک اوباما رئیس جمهوری آمریکا او را به سمت فرمانده جدید نیروهای آمریکایی منصوب کرده بود، نظر اعضای کمیته سرویس‌های مسلح مجلس سنای آمریکا مبنی بر "وخیم‌تر شدن" وضعیت امنیتی افغانستان را تایید کرد.

پس از آن نیروهای ویژه بیشتری به افغانستان اعزام شده و هواپیماها و پهبادهای آمریکایی در جنوب افغانستان که با بیشترین تهدید از جانب طالبان روبروست، مستقر شدند.

ولی مقامات افغان، آمریکایی و نیز سازمان ناتو همه قبول دارند که بخش اعظم تدارکات طالبان (تسلیحات، مهمات، مواد غذایی و پوشاک) هنوز از داخل پاکستان آورده می‌شود. البته روشن است که یک چنین تدارکاتی را پاکستان در اختیار طالبان قرار نمی‌دهد و طالبان این کالاها را در محل خریداری می‌کند یا از کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس خریده و با کامیون از طریق پاکستان وارد افغانستان می‌کند.

ولی پاکستان برای محدود کردن این حمل‌ونقل‌ها یا بستن گذرگاه‌های مرزی مورد استفاده طالبان اقدامی نمی‌کند. همچنین به گفته مقامات مورد بحث، شمار زیادی از نیروهای جدید طالبان از میان دو و نیم میلیون پناهنده افغان که هنوز در پاکستان زندگی می‌کنند، انتخاب می‌شوند.

حملات مرگبار

ژنرال راحیل شریف، رئیس ستاد ارتش پاکستان قول داده که برای برقراری صلح در افغانستان در تمام جبهه‌ها با تروریسم مبارزه شود و منحصر به گروه‌های مورد نظر ارتش نشود. ژنرال شریف تا حالا در خلع سلاح کردن چند گروه پیکارجو در شمال و جنوب پاکستان موفق بوده است.

البته روشن است که مقامات پاکستانی از لحاظ استراتژیکی متعهدند که تمام عوامل تروریسم را در خاک خودشان از بین ببرند ولی از نظر تاکتیکی در مقابله با طالبان افغان و نیز گروه‌های متعدد افراطی در ایالت پنجاب که عمدتا هند را هدف حمله قرار می‌دهند، هنوز تاخیر بسیار طولانی دیده می‌شود.

ارتش پاکستان تا کنون در مرز با افغانستان به نیروهای طالبان پاکستان ضربه‌های مهلکی وارد کرده است. در تاریخ ۲۴ فوریه، ژنرال شریف برای پاکسازی وزیرستان شمالی از تمام طالبان پاکستانی، دستور حمله نهایی به این منطقه را که دشوارترین محل برای حمله در طول مرز مشترک با افغانستان است، داد. به مدت تقریبا دو سال ارتش در این محل در حال جنگ با طالبان پاکستانی بوده است.

در همین حال، بسیاری از طالبان پاکستان با عبور از مرز به داخل افغانستان گریخته و اکنون در شرق افغانستان تحت حمایت طالبان افغان زندگی می‌کنند. این گروه‌ها به دفعات وارد پاکستان می‌شوند و به حملات مرگبار دست می‌زنند.

مقامات پاکستان با امکان‌پذیر کردن پناه گرفتن طالبان پاکستانی در منطقه تحت کنترل طالبان در افغانستان، در حقیقت اجازه حمله مستقیم به منافع کشور خودشان را داده‌اند، ولی واقع‌بینی چیزی است که هنوز در محاسبات ارتش پاکستان دیده نمی‌شود.

اگر پاکستان به سرعت درصدد وارد کردن فشار به طالبان افغان برای انجام مذاکرات جدی و ثمربخش با دولت افغانستان برنیاید، بدتر شدن وضعیت نظامی در افغانستان، احتمالا بر پاکستان نیز اثر خواهد گذاشت.

حملات تهاجمی پیکارجویان

نیروهای طالبان در شرف تصرف استان هلمند در جنوب افغانستان هستند که مرکز کشت خشخاش و تولید هروئین است. نیروهای طالبان با منفجر کردن دکل‌های برق ایالت بغلان، که برق را از ازبکستان و تاجیکستان به افغانستان می‌رساند، موفق شدند به مدت یک ماه برق کابل را قطع کنند. روحیه مقامات محلی افغان و نیروهای ارتشی منطقه بسیار تضعیف شده است.

دست کم در سه ولایت شرقی هم‌مرز با پاکستان، طالبان افغان همچنین در حال جنگ با گروه موسوم به دولت اسلامی (داعش) هستند که برای نفرگیری از میان اعضای ناراضی طالبان تلاش می‌کند. برای نشان دادن میزان بی‌توجهی وزارت دفاع آمریکا به بحران افغانستان، باید یادآور شد که تنها در پایان ماه ژانویه بود که به نیروهای ویژه آمریکایی در افغانستان، اجازه مقابله با پیکارجویان داعش در این کشور داده شد.

از دور چنین به نظر می‌رسد که درگیری نیروهای افراطی با یکدیگر، چیز خوبی است، ولی نباید فراموش کرد که این درگیری‌ها به قیمت جان بسیاری از غیرنظامیان تمام می‌شود و از طرف دیگر به آسانی ممکن است به داخل پاکستان کشیده شود؛ جایی که گروه موسوم به دولت اسلامی برای مستحکم کردن جایگاهش تلاش می‌کند.

بیشتر پاکستانی‌ها می‌خواهند حرف ژنرال شریف را مبنی بر این که قصد پاکستان برای حذف تمام انواع تروریسم جدی است، باور کنند. دولت افغانستان هم می‌خواهد نشانه‌هایی از این که پاکستان، طالبان افغان را در خاک خود تحت فشار قرار داده، ببیند.

نتیجه مذاکرات ماه مارس حساس و مهم است چون در صورت شکست آن باید در تابستان منتظر خشونت‌های گسترده طالبان در افغانستان و کشیده شدن آن به خاک پاکستان باشیم.