جای خالی ادبیات کودک در زبان پشتو پر می‌شود؟

یک نویسنده افغان با امکانات شخصی، ده‌ها کتاب مصور برای کودکان به زبان پشتو چاپ کرده است.

محمود مرهون می‌گوید که هدف او از چاپ این کتاب‌ها، ایجاد زمینه‌ای برای آشنایی کودکان پشتو زبان با کتاب و کتاب‌خوانی بوده است.

او که پیش از این در یکی از کشورهای اروپایی زندگی می‌کرد، مدتی است که به افغانستان برگشته و همه وقت خود را صرف کار بر روی ادبیات کودک می‌کند.

زندگی در اروپا و دیدن پدر و مادرهایی که برای کودکان خود کتاب‌های مصور می‌خریدند، ایده چاپ و توزیع چنین کتاب‌هایی را برای کودکان افغان در ذهن محمود مرهون زنده کرد و این گونه بود که او به افغانستان بازگشت و کار ترجمه قصه‌هایی از زبان‌ها و فرهنگ‌های مختلف جهان را آغاز کرد؛ قصه‌هایی که به گفته او به کودکان افغان پیام محبت، صداقت، رفتارنیک و وطن‌پرستی می‌دهند.

محمود مرهون می‌گوید: "ما در زبان فارسی کتاب‌های زیبا و خوب بسیاری برای کودکان داریم اما در زبان پشتو چنین کتاب‌هایی نداریم. یکی از علت‌های بی‌علاقگی نوجوانان افغان به کتابخوانی این است که آنها در کودکی به کتاب دست‌رسی نداشته‌اند."

او در نخستین مرحله از طرح خود، ١٠ هزار نسخه از ١٠ عنوان کتاب ویژه کودکان چاپ و در مناطق مختلف افغانستان توزیع کرده است. خودش می‌گوید که این کار او با استقبال زیادی مواجه شده، تا جایی که برخی از رهبران سیاسی، با اصرار از او خواستند تا کتاب‌های بیشتری برای کودکان آماده و چاپ کند.

به گفته آقای مرهون، تا به حال ٤٥ عنوان از کتاب‌های او چاپ شده که ٧ عنوان از روی قصه‌های محلی پشتو نوشته و بقیه از داستان‌های فارسی، انگلیسی، ترکی و هندی ترجمه شده است.

او می‌گوید سعی کرده که به داستان‌های خارجی نیز حال و هوای افغانی بدهد: "کاری که ما کردیم این بود که نسخه افغانی این داستان‌ها را ساختیم. از اصطلاحات و نمادهای فرهنگی افغانستان استفاده کردیم و در تصاویر و نقاشی‌ها هم تلاش کردیم که فضا و محیط شرقی را نشان بدهیم."

دختر گوگردفروش (کبریت‌فروش)، علی بابا و چهل دزد، دختر آسمانی و لباس جدید پادشاه از جمله قصه‌هایی است که محمود مرهون آنها را به پشتو ترجمه و چاپ کرده است.

یکی دیگر از این قصه‌ها درباره دو مار است که در جنگلی زندگی می‌کنند و یکی از آنها یک سر و صد دم دارد و دیگری صد سر و یک دم. آقای مرهون می‌گوید که به نظر او این داستان به وضعیت نابسامان اجتماعی و سیاسی در افغانستان ارتباط زیادی دارد:

"این داستان به ما نشان می‌دهد که اگر ما افغان‌ها همه با یک فکر و یک‌ صدا، پشت سر یک رهبر بایستیم، مشکل حل می‌شود. ما مردم افغانستان مثل همان مار صدسر شده‌ایم که همدیگر را می‌زنیم و می‌خوریم اما وقتی آتش بگیریم، همه می‌سوزیم."

در بسیاری از کشورها کتاب‌های زیادی برای سرگرمی و رشد فکری کودکان چاپ می‌شود اما در چند دهه اخیر در افغانستان، روی ادبیات کودکان، بویژه در زبان پشتو، کار چندانی نشده است.

در شهرهای بزرگ افغانستان، از جمله کابل، در کنار کودکستان‌های دولتی، صدها کودکستان خصوصی فعالیت می‌کنند اما هیچ کدام از آنها برنامه درسی منظم و کتاب‌های ویژه کودکان ندارند.

سیمین آزاد اکبر میر، رئیس تدریسی کودکستان‌های افغانستان می‌گوید که آنها کتاب‌های درسی ویژه کودکستان‌ها را سه سال پیش آماده کرده‌اند اما حکومت در زمینه چاپ آنها اقدامی نکرده است.

خانم اکبر میر می‌گوید: "ما ده جلد کتاب برای معلمان و ٧ جلد کتاب مصور برای رشد زبان و ریاضی کودکان تدوین و آماده چاپ کردیم، وزارت معارف (آموزش و پرورش) هم دستور چاپ آنها را داده اما می‌گویند برای این کار بودجه‌ای وجود ندارد."

نخستین کودکستان افغانستان در سال ١٣٢٤ خورشیدی تاسیس شد اما با سقوط حکومت نجیب‌الله در سال و آغاز جنگ‌های داخلی، برنامه آموزشی کودکستان‌ها از بین رفت و از آن زمان تا کنون، توجه چندانی به احیای آن نشده است.