آرای انتخابات افغانستان چگونه بررسی می‌شود؟

پس از دو روز گفت‌وگوها میان دو نامزد دور دوم انتخابات ریاست جمهوری در حضور جان کری وزیر امور خارجه آمریکا، هر دو نامزد توافق کردند که کل آرای ریخته شده در صندوق های انتخابات ۲۴ جوزا/خرداد بررسی شود و در پایان هر کسی که پیروز اعلام شد حکومت "وحدت ملی" تشکیل دهد.

حالا مهمترین مرحله برای رسیدن به تشکیل حکومت وحدت ملی در افغانستان، بررسی مجدد ۸ میلیون و ۱۰۹ هزار و ۴۰۳ رای ۲۲۷۷۸ محل رای‌گیری در چند هفته آینده است که اتهامات تقلب را روشن کند و آرای پاک و نا پاک را جدا. این که بررسی چگونه صورت می‌گیرد، در آن از چه مکانیسم‌ها و معیارهایی استفاده می‌شود و چه مدت زمان را در بر می‌گیرد در کنار یک سری موضوعات دیگر هنوز نا روشن مانده که در این جا پاسخ این سوال‌ها را می‌خوانید.

بیش از ۸ میلیون رای را چگونه بررسی می‌کنند؟

نیروهای حافظ صلح و یاری امنیت (آیساف) و پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) در افغانستان ابتدا کل صندوق های حاوی رای را از سراسر افغانستان به مرکز انتقال می‌دهند و کمیسیون مستقل انتخابات روند بررسی ۱۰۰درصد آرا را توسط ۱۰۰ گروه مشترک کاری در مرکز کمیسیون انتخابات شروع می‌کند.

این گروه های کاری مرکب از کارکنان کمیسیون مستقل انتخابات، کمیسیون رسیدگی به شکایت‌های انتخاباتی و دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد است.

در انتخابات افغانستان ۲۲ هزار و ۷۷۸ صندوق رای‌گیری وجود دارد و همه آن بدون تمایز بررسی مجدد خواهند شد. رئیس کمیسیون انتخابات می‌گوید که بررسی بیش از هشت میلیون رای کار آسانی نیست و امکان دارد که با دشواری هایی مواجه شوند.

سازمان ملل نیز گفته که صندوق‌های‌که از ولایات منتقل می‌شوند، احتمالا در آشیانه هواپیماها در فرودگاه کابل نگهداری می‌شوند.

معیارهای بین‌المللی‌ای که برای بررسی آرای انتخابات افغانستان پیشنهاد شده چیست؟

کمیسیون مستقل انتخابات می‌گوید که برای بررسی بیش از هشت میلیون رای یازده معیار کمیسیون انتخابات و پنج معیار سفارش شده دفتر هیئت معاونت سازمان ملل متحد صورت خواهد گرفت.

دفتر سازمان ملل در مورد این پنج معیار خود به رسانه ها و گروه های انتخاباتی هنوز چیزی نگفته است.

یازده معیار کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان برای بازشماری و تفتیش آرا چنین است:

از روند بررسی مجدد آرا کی‌ها نظارت می‌کنند؟

بررسی آرا در دفتر کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان زیر نظر دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در کابل، ناظران افغان و بین‌المللی و نمایندگان هر دو نامزد انتخابات ریاست جمهوری انجام خواهد شد.

یوناما وعده کرده که هم ناظران ملی و هم ناظران بین‌المللی را برای نظارت از روند بررسی آرای انتخابات افغانستان بسیج کند. دبیرکل سازمان ملل متحد هم برای نظارت از جریان بررسی ۱۰۰ درصد آرا یکی از مهمترین ناظران خود را به افغانستان فرستاده است.

کری جنیس، مسئول بخش معاونت انتخاباتی سازمان ملل متحد و مشاور دبیرکل سازمان ملل در امور انتخاباتی تا ده روز آینده در کابل خواهد بود که کمیسیون‌های انتخاباتی و نهادهای ناظر را در زمینه مشورت دهی کمک کند. او در ۷۰ کشور ماموریت نظارتی داشته و یوناما می‌گوید ماموریت آقای جنیس در افغانستان نشان دهنده جدیت سازمان ملل در بررسی آرای انتخابات افغانستان است.

برعلاوه نمایندگان از رسانه‌ها و جامعه مدنی افغانستان نیز در روند نظارت از بررسی آرا شرکت خواهند داشت.

بررسی آرا چه قدر طول می‌کشد؟

کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان گفته بود که برنامه عملیاتی خود را فردا سه شنبه ۲۳ سرطان/تیر به اجرا می‌گذارد. اما آغاز تفتیش آرا به زمان نا معلومی به تاخیر افتاده و دلیل آن هم آماده نبودن کمیسیون انتخابات است. اما همینکه برنامه عملیاتی به اجرا گذاشته شود نیروهای نظامی بین‌المللی با استفاده از امکانات خود صندوق‌ها را به کابل می‌آورند. کمیسیون های انتخاباتی و دفتر یوناما هنوز نگفته اند که مرحله انتقال مواد به کابل چه قدر طول خواهد کشید.

اما گفته اند که انتظار می‌رود صد گروه کاری روزانه هشت صد تا هزار صندوق رای را بررسی کنند که اگر جریان بررسی عادی پیش برود حدود سه هفته طول خواهد کشید.

هرچند جان کری وزیر خارجه آمریکا گفته که بررسی کل آرا باید در ظرف "هفته‌ها" صورت گیرد اما روند بررسی هشت میلیون رای و اعلام نتایج آن خیلی پیچیده است. حامد کرزی که با تغییر زمان انتقال قدرت موافقت کرده گفته که باید هر چه زودتر این مرحله انجام شود.

جدول انتخاباتی چه می‌گوید و انتقال قدرت کی عملی می‌شود؟

برای بررسی مجدد آرای انتخابات، نامزدان، سازمان ملل متحد و وزیر امورخارجه آمریکا از حامد کرزی رئیس جمهوری افغانستان خواسته اند که مراسم انتقال قدرت را به تاخیر بیاندازد. به اساس جدول انتخابات قرار بود مراسم تحلیف رئیس جمهوری جدید در دوم اوت برابر با ۱۱ سنبله/شهریور انجام می‌شد اما به اساس توافق تازه، این مراسم دست کم یک ماه با تاخیر برگزار خواهد شد.

اگر مرحله بررسی آرا در زمان معین انجام شود، افغانستان در اوایل سپتامبر امسال مراسم تحلیف رئیس جمهوری جدید برگزار خواهد کرد.

نقش کمیسیون‌های برگزاری انتخابات چیست؟

دفتر هیات معاونت سازمان ملل می‌گوید که کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان روند بررسی آرا را مدیریت و رهبری می‌کند. کمیسیون مستقل انتخابات کارکنان خود را برای اجرای عملیات فنی بررسی آرا آماده می‌کند و در نهایت عمل بررسی آرا را انجام می‎‌دهد.

این کمیسیون‌ها در بی اعتبار اعلام کردن کردن آرا و تفکیک آرای پاک از ناپاک کار عملی را انجام می‌دهند. البته که این روند زیر نظر ناظران بین‌المللی و داخلی، نمایندگان دو نامزد و رسانه‌ها انجام می‌شود تا از احتمال تقلب در جریان بررسی آرا جلوگیری شود.

کمیسیون رسیدگی به شکایت‌های انتخاباتی نیز در جریان بررسی آرا حضور می داشته باشد و همزمان که شکایت‌ها را ثبت می‌کند جریان بررسی را نیز زیر نظر دارد.

بعد از بررسی کل آرا چه اتفاق می‌افتد؟

بعد از این که بررسی کل آرا تکمیل شد، کمیسیون رسیدگی به شکایت‌های انتخاباتی وارد عمل می‌شود. این کمیسیون در جریان ۴۸ ساعت پس از اعلام نتایج بررسی، شکایت‌های احتمالی نامزدان را بررسی می‌کند.

دو تیم انتخاباتی می توانند در پایان بررسی نسبت به نتایج بررسی‌ها اعتراض کنند و کمیسیون رسیدگی به شکایت‌های انتخاباتی به اعتراض‌های احتمالی دو تیم رسیدگی می‌کند.

کمیسیون رسیدگی به شکایت‌های انتخاباتی پس از بررسی، گزارش خود را به کمیسیون مستقل انتخابات افغانستان واگذار می کند و در نهایت کمیسیون مستقل انتخابات نتایج نهایی را اعلام می‌کند. نتایج نهایی برنده انتخابات جنجالی ریاست جمهوری را معرفی خواهد کرد.

دلیل بررسی مجدد آرای دور دوم انتخابات ریاست جمهوری چیست؟

عبدالله عبدالله نامزد معترض این دور انتخابات، حکومت، رقیب خود و کمیسیون انتخابات را متهم به تقلب در انتخابات کرده و گفته که چون کمیسیون انتخابات نتایج ابتدایی را بدون تفکیک آرای "پاک از ناپاک" منتشر کرده و دیگر به این کمیسیون اعتمادی ندارد، حکومت خودش را زیر نام "اصلاحات و همگرایی" تشکیل می‌دهد. جنجال بر سر دور دوم پیش از اعلام نتایج ابتدایی شروع شده بود و افغانستان را به بن بست سیاسی کشاند که با وجود تلاش‌های معاونان حامد کرزی، نهادهای برگزاری انتخابات و دفتر سیاسی سازمان ملل حل نشد.

سرانجام جان کری وزیر امور خارجه آمریکا به کابل سفر کرد و پس از دو روز گفت‌وگو با نامزدان، حکومت و یوناما با عبدالله عبدالله توافق کرد که کل آرا بررسی مجدد شود و در پایان حکومت وحدت ملی ایجاد شود و بازنده پیروزی برنده را بپذیرد.