شفافیت انتخابات ۱۶ حمل با چه چالش‌های روبرو است؟

انتخابات کنونی افغانستان به این دلیل که برای اولین بار قدرت به صورت مسالمت آمیز از یک رئیس جمهوری منتخب به دیگری منتقل می‌شود، از اهمیت ویژه‎ای برخوردار است. برای تحقق این امر، مردم افغانستان باید اطمینان کامل از مشروعیت رهبر سیاسی بعدی داشته باشند که این مساله مستلزم برگزاری یک انتخابات شفاف است.

انتخابات یک روند سیاسی و یگانه راه مشروع برای رسیدن به قدرت است. اما این روند می‌تواند به پیمانه‌های متفاوت از خشونت‌، منازعات، تخلفات و تقلب آسیب‌پذیر باشد. میزان این آسیب پذیری‌ها، خصوصا افزایش میزان تقلب، در شرایط بد امنیتی بیشتر از زمان دیگر است.

با وجود تمام تهدیدهای امنیتی در افغانستان، حضور گسترده مردم در مبارزات انتخاباتی و علاقمندی آنها برای گرفتن کارت‎های ویژه رای‌دهی در طول چند ماه گذشته نشان می‎دهد که شهروندان افغانستان آماده‎ای شرکت در انتخابات و تصمیم‌گیری برای آینده شان هستند.

تقلب نه تنها به مشروعیت روند انتخابات صدمه می‎رساند، بلکه باعث کاهش اعتماد مردم به روندهای دموکراتیک در یک کشور خواهد شد.

افغانستان طی دهه اخیر تجارب انتخاباتی همراه با تقلب به پیمانه‎های کوچک و بزرگ را داشته که در بعضی موارد این کار مشروعیت انتخابات را نیز به چالش کشیده است. هرچند برگزاری انتخابات ۱۳۹۳ یک دستآورد بزرگ بشمار می‌آید، عدم شفافیت این انتخابات می‌تواند دست آوردهای ۱۲ ساله افغانستان را با خطر جدی مواجه سازد.

تقلب در انتخابات در دو صورت امکان پذیر است. به دلیل نبود امنیت و در صورتی‌که نهادهای مسئول برگزاری و نظارت بر انتخابات قوانین انتخابات را نقض و یا هم اصل بی‎طرفی را در انتخابات حفظ ننمایند.

امنیت

نا امنی یکی از نگرانی‎های مهم برای برگزاری انتخابات در افغانستان بشمار می‎رود. نبود امنیت ممکن است فرصت‎ها را برای تقلب ایجاد کند. چنانچه ناامنی بعنوان مهمترین عامل تقلب در انتخابات گذشته در افغانستان نیز مطرح بود.

نبود امنیت در انتخابات پیش رو دو هدف را برای دو گروه بر آورده می‏‎سازد: در قدم اول، رسیدن مخالفان دولت به اهداف‎شان که آسیب رساندن به روند انتخابات است.

دوم برآورده ساختن اهداف نامزدهای که به پیروزی شان از راه قانونی اعتماد ندارند و بناچار دست به تقلب می‎زنند.

ارگان‎های امنیتی همواره از تامین امنیت مراکز رای‌دهی و رای‌دهندگان در اکثریت نقاط کشور اطمینان داده‎اند، اما کمیسیون مستقل انتخابات تا روزهای اخیر از اقدامات انجام شده در این راستا ناراضی به نظر می‌رسید.

امنیت مراکز رای‌دهی از اولویت‎های کمیسیون مستقل انتخابات است. با این حال، ارگان‏‎های امنیتی اطلاعات کافی و به موقع را در دسترس کمیسیون مستقل انتخابات قرار ندادند که در نتیجه، فهرست نهایی مراکز رای‌دهی چند روز قبل از برگزاری انتخابات اعلام شد. به این ترتیب بر علاوه کمیسیون مستقل انتخابات، برنامه‌ریزی ناظران انتخاباتی و نماینده‌های احزاب و نامزدها برای حضور در مراکز رای‌دهی نیز با چالش مواجه شد.

تجارب انتخابات گذشته نشان داده که در آخرین لحظات نیروهای امنیتی نتوانستند امنیت تمامی مراکز را تامین کنند. این امر باعث شد تا بعضی از مراکز از کنترل کمیسیون مستقل انتخابات خارج شوند و مواد حساس انتخاباتی در اختیار کسانی قرار بگیرد که زمینه را برای تقلب گسترده در بسیاری از نقاط کشور مساعد ساختند.

علاوه بر آن، در صورتیکه امنیت مراکز رای‌دهی تامین نشود، بسیاری از شهروندان کشور، خصوصا زنان ممکن است قادر به رفتن به مراکز رای‌دهی نشوند. افرادی که باید چندین کیلومتر راه را برای رسیدن به مراکز رای دهی طی کنند، بیشتر از این وضعیت آسیب پذیر خواهند شد.

نرفتن زنان به مراکز رای‌دهی ممکن است باعث رای‌دهی نیابتی برای آنها شود که بر علاوه نقض حقوق شان، زنان را از صلاحیت تصمیم‌گیری در انتخابات نیز محروم خواهد ساخت. نرفتن افراد به مراکز رای‌دهی همچنین می‎تواند فرصت خوبی برای انجام تقلب باشد.

نبود امنیت، نظارت ناظران ملی و بین المللی را بر روند انتخابات دشوار می‎سازد. صدور جواز رسمی برای بیشتر از دوصد هزار ناظر از سوی کمیسیون انتخابات، دست آورد بزرگی محسوب می‎شود، اما نهادهای نظارت کننده از امنیت مراکز رای دهی مطمین نیستند. بعضی از مراکز رای دهی که از طرف ارگان‎های امنیتی امن تعریف شده‎اند، از دید ناظران امنیت ندارند.

چنین وضعیت بر حضور ناظران و به ویژه ناظران زن تاثیرات منفی بجا می‎گذارد. با در نظر داشت حوادث اخیر امنیتی، حضور ناظران بین‎المللی در افغانستان کاهش یافته و نظارت آنان از روند برگزاری انتخابات منحصر به شماری از شهرهای کشور شده‎است. عدم حضور ناظران اعتبار انتخابات را متضرر ساخته و شفافیت روند برگزاری را زیر سوال می‌برد.

بی‌طرفی نهادهای تنظیم انتخاباتی

نهادهای انتخاباتی تضمین کنندگان اصلی شفافیت انتخابات بشمار می‏‎روند. این نهادها زمانی در کارشان موفق خواهند بود که به اصل حاکمیت قانون احترام گذاشته و به تطبیق قانون متعهد باشند و بیطرفی شانرا در تمامی روند انتخابات حفظ کنند.

قانون انتخابات فعلی در مقایسه با قوانین پیشین، راه‌کارهای بیشتری را برای تعریف انواع تقلب، روند ثبت نام ، بررسی شکایت‎ها و تعیین مرجع نهایی تصمیم‌گیری برای حل منازعات و شکایات در نظر گرفته است. کمیسیون مستقل رسیدگی به شکایت انتخاباتی همچنین طرز العمل و رهنمودهای را در رابطه به رسیدگی به شکایات انتخاباتی تصویب نموده است.

در حالی که یک چارچوب قانونی قوی برای برگزاری انتخابات و سلامت روند آن ضروری است، اجرای قانون در عمل مهمتر از آن است. برای اینکه قوانین و طرز العمل‎های مذکور درست مورد اجرا قرار گیرند، لازم است تا کارمندان انتخاباتی آگاهی کامل از آنها داشته باشند تا بتوانند وظایف شانرا مطابق به قانون انجام دهند.

از آغاز روند انتخابات تا اکنون نواقص و نا رسایی‎های از سوی نهادهای مسئول برگزاری انتخابات مشاهده شده است. بعضی از این موارد نقض آشکار قوانین انتخابات بشمار می‎روند. با توجه به تمام این مشکلات توقع می‎رود که این نهادها در روز انتخابات و بعد از آن مطابق قانون عمل‎کرده و ناظرین و رسانه‎ها را در تمامی روند برگزاری انتخابات دخیل سازند. تا اعتماد مردم و نامزدها به این روند بیشتر شود.

عملکرد نهادهای مسئول برگزاری انتخابات بعد از برگزاری انتخابات نیز خیلی مهم و ضروری است. بنا ضروری است تا نهادهای انتخاباتی در جریان بررسی شکایات بی‎طرفی شانرا حفظ نموده، در عمل ثابت کنند که تنها با پیروی از احکام قانون تقلب‎های انتخاباتی را بررسی کرده و به شکایتها رسیدگی می‎کنند.

حکومت باید به تصامیم نهایی کمیسیون مستقل شکایات انتخاباتی احترام بگذارد و از اقدامات غیر قانونی، همانند ایجاد دادگاه اختصاصی که در انتخابات پارلمانی ۱۳۸۹ ایجاد شده بود، خودداری کند.