سایه مرگ مارشال فهیم بر انتخابات ریاست جمهوری افغانستان

ساعاتی پس از درگذشت محمد قسیم فهیم معاون اول رئیس جمهوری افغانستان و جانشین احمدشاه مسعود رهبر پیشین جبهه مقاوت علیه طالبان، بحث‌ها در مورد تاثیر نبود آقای فهیم در انتخابات ریاست جمهوری افغانستان بالا گرفته‌است.

تا برگزاری انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۳ افغانستان کمتر از یک ماه باقی مانده‌است. آقای فهیم در این انتخابات صراحتا اعلام نکرده بود که از کدام نامزد حمایت می‌کند اما ستاد انتخاباتی عبدالله عبدالله بیشتر از یکبار اعلام کرد که مارشال فهیم در این انتخابات از آقای عبدالله حمایت می‌کند.

آقای فهیم و سخنگویانش هیچگاهی این ادعای ستاد انتخاباتی داکتر عبدالله را تایید یا رد نکردند. محی‌الدین مهدی، عضو مجلس نمایندگان افغانستان و از اعضای پیشین حزب جمعیت اسلامی افغانستان می‌گوید آقای فهیم در هفته‌های اخیر با تمامی نامزدهای مطرح انتخابات ریاست جمهوری افغانستان دیدار داشت و نامزدان نیز به او مراجعه می‌کردند و در موارد مختلف از او مشوره می‌گرفتند.

آقای مهدی می‌گوید:"با توجه به اینکه مارشال فهیم خودش در هیچ تکت انتخاباتی عضویت نداشت و علنا هم از هیچ نامزدی حمایت نکرده بود، برداشت من از موضع او این بود که مارشال فهیم تصور می‌کرد که اگر خدا ناخواسته انتخابات به چالش کشیده شود و در برگزاری مرحله دوم انتخابات تاخیر یا تعلل پیش بیاید یا در پذیرش نتیجه انتخابات بحرانی به وقوع بپیوندد، فهیم خان به حیث یک شخصیت کلیدی و اثرگذار در آن مرحله تاثیر خود را بر جا می‌گذاشت. یعنی در تاسیس یک دولت اتحاد ملی نقش ایفا می‌کرد."

آقای مهدی می‌گوید آقای فهیم می‌توانست نقش مهمی در برگزاری انتخابات شفاف ایفا کند؛ زیرا به نظر او با توجه به نگرانی‌های که در مورد کمیسیون‌های انتخابات وجود دارد، "در نبود یک نیروی به اصطلاح بازدارنده، اصلاح طلب و طرفدار انتخابات شفاف در داخل حکومت، بدون شک این نگرانی‌ها قوت بیشتر می‌گیرد."

غفور لیوال، رئیس مرکز مطالعات منطقه‌ای افغانستان می‌گوید درگذشت آقای فهیم موجب خواهد شد تا طرفداران او خواهان نظارت بیشتر بر روند برگزاری انتخابات شوند. او می‌گوید مارشال فهیم در کنار آن‌که با استفاده از امکانات دولت توانایی مداخله در انتخابات را داشت، همچنین عامل بود برای نظارت بر روند انتخابات و اقناع طرفدارانش در این زمینه.

آقای لیوال در مورد جایگاه قسیم فهیم در انتخابات می‌گوید: "با خصوصیاتی‌که انتخابات پیشرو در افغانستان دارد یعنی انتخابات اتکای بیش از حد بر معادله قدرت موجود در افغانستان دارد و یک ساختار کاملا جداگانه و حزبی به جای تشکیل موجود به قدرت رسیده نمی‌تواند؛ به این دلیل من فکر کنم که درگذشت آقای فهیم بر انتخابات اثر گذار خواهد بود."

آقای لیوال می‌افزاید: "بعضی از تکت‌های انتخاباتی صدمه خواهند دید؛ زیرا در مجموع ساختاری‌که در افغانستان به نام ائتلاف شمال مسمی است، شاید در بعضی موارد صفوفش به نفع بعضی از نامزدان فشرده تر شود و در بخشی از موارد هم شاید پراگندگی‌های به وجود بیاید و این معادله موجود را تغییر بدهد."

در حال حاضر نمایندگان جبهه مقاومت علیه طالبان موسوم به "ائتلاف شمال" که آقای فهیم به نحوی رهبری آن را به عهده داشت، در تکت‌های انتخاباتی متعدد حضور دارند.

عبدالله عبدالله، از اعضای ارشد این جبهه خود نامزد انتخابات است. احمدضیا مسعود، برادر احمدشاه مسعود، معاونیت اول زلمی رسول را به عهده دارد.

محمد اسماعیل، والی پیشین هرات و از دیگر اعضای ارشد جمعیت، معاون اول عبدرب الرسول سیاف است.

شماری از رای‌دهندگان طرفدار آقای فهیم که تا کنون منتظر اعلام علنی و قطعی او برای حمایت از یک تیم خاص در انتخابات ریاست جمهوری پیشرو بودند، حالا باید خود تصمیم بگیرند و گمان می‌رود که از یکی از تیم‌های ذکر شده در بالا حمایت کنند.

درگذشت مارشال فهیم همچنین احتمالا طرفداران او را تشویق خواهد کرد تا بیشتر به پای صندوق‌های رای بروند و به کسی رای بدهند که فکر می‌کنند آقای فهیم از او حمایت می‌کرد؛ یعنی نامزد نزدیک به او احتمالا از رای همدردی رای‌دهندگان بهره خواهد برد.

آقای فهیم همواره بر حضور مجاهدین در دولت افغانستان تاکید داشت و در یکی از آخرین سخنرانی‌های مهمش گفته بود که اگر کسی تلاش کند مجاهدین را از قدرت کنار بزند، "سلاح بدست خواهد گرفت و به کوه بالا خواهد شد."

در این سخنرانی آقای فهیم همچنین به تلاش‌های شماری از تکنوکرات‌های از غرب برگشته برای به قدرت رسیدن در افغانستان اشاره کرد و گفت که اجازه نمی‌دهد آنهایی‌که پاسپورت دوگانه دارند بر افغانستان حکومت کند.

آقای فهیم این صحبت‌ها را پیش از شکل گرفتن تیم‌های کنونی انتخاباتی و مشخص شدن نامزدان انتخابات ابراز کرده بود.

در آستانه انتخابات ریاست جمهوری سال ۲۰۰۹، مارشال فهیم با خروج از جبهه ملی (ائتلاف اپوزیسیون در انتخابات ۲۰۰۹) در کنار حامد کرزی قرار گرفت و به عنوان معاون اول او در پیروزی حامد کرزی نقش مهمی ایفا کرد.

بسیاری از طرفدارانش از این اقدام آقای فهیم انتقاد کردند اما پس از بالا گرفتن جنجال‌ها بر سر نتیجه انتخابات و در نهایت پیروزی حامد کرزی در این انتخابات، آقای فهیم دوباره به عنوان نماینده جناح ائتلاف شمال و جمعیت اسلامی افغانستان، نقش تعیین کننده در دولت افغانستان ایفا کرد.