موافقتنامه امنیتی افغانستان و آمریکا،تجربه عراق و دیدگاه ایران

سفر اخیر نور المالکی، نخست وزیر عراق، به آمریکا برای جلب همکاری ایالات متحده علیه فعالیت‌های گروه‌های تروریستی از این نظر حائز اهمیت است که دولت عراق نتوانست برسر مفاد پیمان امنیتی دو جانبه با آمریکا به توافق برسد.

شکست این مذاکرات به خروج کامل نیروهای نظامی آمریکا از عراق انجامید. از آن پس بود که فعالیت‌های تروریستی گروه‌های ضد دولتی رنگ مذهبی بیشتر گرفت و به امری روزمره تبدیل شد و آرام و قرار از مردم عادی عراق ربود.

حال پرسش این است که آیا ایالات متحده آمریکا و افغانستان به بن بستی از جنس آنچه در عراق پیش آمد خواهند رسید و یا تجربه تلخ عراق طرفین را برای دست یافتن به توافق قابل اجرا، مصمم تر خواهد کرد؟

پیشینه بن‌بست کنونی

آمریکا و افغانستان در سال ۲۰۱۲، پیمان استراتژیک همکاری های پایدار را به امضا رساندند. این پیمان چارچوب بلند مدت رابطه بین دو کشور پس از کاهش نیروهای آمریکایی در جنگ افغانستان را فراهم می‌کند.

در زمان امضای این پیمان توافق شد که بخش امنیتی این پیمان، که از آن به نام توافقنامه امنیتی یاد می‌شود، در ظرف یک سال از سوی طرفین با دقت بررسی و آماده امضا شود. متن این توافقنامه میان طرفین نهایی شده و افغانستان قرار است بزودی آن را در یک لویه جرگه، به بحث بگذارد. لویه جرگه ای که تا دو هفته دیگر برگزار خواهد شد.

عمر این پیمان ده سال است و شامل موضوعاتی چون نقش آینده آمریکا در افغانستان از جمله کمک و مشاوره به حکومت، زمینه‌های توسعه اجتماعی و اقتصادی، نهاد سازی، همکاری‌های منطقه‌ای و امنیت، برنامه های مراقبت بهداشتی، آموزش و پرورش و دیگر طرح های اجتماعی و در یک کلام، باز سازی زیر ساختارها برای آمادگی افغانستان به منظور توانمند شدن این کشور است.

آمریکا افغانستان را متحد اصلی غیر عضو پیمان ناتو دانسته که این تحول جایگاه ممتازی به کابل می‌دهد و خرید تسلیحات و تجهیزات نظامی آمریکا و صدور آنها به این کشور را آسان‌تر می کند.

جایگاه 'متحد اصلی آمریکا بودن' افغانستان را قادر می‌سازد به منابع دفاعی دسترسی داشته باشد و بتواند از آموزش‌های نظامی خاص و ظرفیت سازی به کمک آمریکا بهرمند گردد. آمریکا به حمایت خود از نیروهای امنیتی افغانستان ادامه خواهد داد.

در مقابل، دولت افغانستان نیز در پیمان استراتژیک، تعهداتی را پذیرفته است که عبارت اند از، تقویت دولت پاسخگو، شفافیت، حفاظت از تمام افغان‌ها، زنان و مردان و بدون در نظر گرفتن مذهب و قومیت آنها، دسترسی و استفاده از امکانات افغانستان توسط نیروهای آمریکایی بعد از سال ۲۰۱۴، امکان حضور این نیروها برای آموزش نیروهای افغان، هدف قرار دادن القاعده و گروه‌هایی همگون بعد از سال ۲۰۱۴.

واکنش ایران

جمهوری اسلامی ایران عدم خرسندی خود را از حضور نیروهای خارجی بویژه آمریکایی در افغانستان بارها اعلام کرده است. نگرانی ایران بیشتر از رفتار خصمانه احتمالی آمریکا ناشی می‌شود. نگاهی واقع بینانه‌تر به حضور آمریکا در افغانستان نشان می‌دهد که نگرانی ایران چندان بجا نیست.

از زمان حضور نیروهای غربی در افغانستان، مرزهای ایران هیچ‌گاه از سوی این نیروها مورد تهدید قرار نگرفته است.

بر عکس، آمریکایی ها از میان برداشتن حاکمیت طالبان یکی از دشمنان جمهوری اسلامی را بدون هزینه ای برای تهران عملی کرد.

اگر نیروهای آمریکایی، آنچنان که توافق دو طرفه می‌نماید، قادر به ایجاد امنیت نسبی و ثبات سیاسی و نظامی در افغانستان بشوند، ایران یکی از کشورهایی خواهد بود که بیشترین سود را خواهد برد.

امنیت مرزهای شرقی این کشور برای صلح و امنیت ایران حیاتی است. کمک‌های اقتصادی و فنی آمریکا به افغانستان در چارچوب پیمان دوجانبه، بر اقتصاد ایران نیز تاثیر مثبت خواهد گذاشت.

در شرایطی که دولت روحانی با توافق رهبری ایران، قصد ترمیم روابط خود با جهان غرب را دارد، شرکت مثبت ایران در امن سازی افغانستان بعد از سال ۲۰۱۴ و همکاری با آمریکا در این زمینه، تاثیر مثبتی خواهد داشت بر گفت‌وگوهای هسته‌ای و دیپلماتیک احتمالی با آمریکا. همکاری چهارجانبه افغانستان، ایران، پاکستان و آمریکا در نهایت به سود صلح و امنیت منطقه خواهد بود.

در صورت نپذیرفتن موافقتنامه‌ای امنیتی که افغانستان و آمریکا بدست خواهند آورد، ایران به انزوای بیشتر خود کمک خواهد کرد. این گفته که ایران حاضر است جای آمریکا را در افغانستان بگیرد و هر آن کمکی را که واشنگتن قول داده، ایران به کابل بدهد، هم غیر واقعی است و هم اساسا نشدنی.

چگونه ایران می‌تواند نیروهایی در اختیار دولت افغانستان قرار دهد که قادر باشند هم با گروه‌های تروریستی در مرز مشترک افغانستان و پاکستان به عملیات بپردازند، و هم تعهدات اقتصادی، اجتماعی، نظامی و سیاسی آمریکا به افغانستان را بعهده بگیرند.

بی اعتمادی زیادی میان افغانستان و ایران هست که گرچه به زبان رهبران کشورهای منطقه نمی‌آید ولی در ذهن آنها و ملت هایشان جایگاه خود را دارند.

توافقنامه امنیتی دو جانبه افغانستان و آمریکا، بر آینده افغانستان از جهات مختلف تاثیر مثبتی خواهد داشت. تعهد آمریکا بر حضور بلند مدت در افغانستان، در چارچوبی که پیشتر ذکر شد، برای واشنگتن میلیارها دلار هزینه مالی و احتمالا جانی خواهد داشت.

در روزگاری که آمریکا خود را از مناقشات داغ منطقه‌ای دور می‌کند، افغانستان همچنان در مرکز توجه آمریکا قرار خواهد داشت حد اقل به این دلیل که آمریکا مطمئن شود، یازدهم سپتامبر دیگری اتفاق نخواهد افتاد.