چرا فعالیتهای طالبان در بدخشان افغانستان افزایش یافته است؟
شش ماه پس از خروج نیروهای آلمانی از ولایت بدخشان در شمال شرق افغانستان و تحویلدهی مسئولیت امنیت این ولایت به نیروهای امنیتی افغان، بدخشان اکنون روزهای ناامن را سپری میکند و فعالیت گروههای مخالف مسلح در این ولایت روز به روز افزایش مییابد.
نگرانیها از ناامن شدن ولایت بدخشان و تشدید فعالیت مخالفان مسلح در این ولایت پس از آن بر سر زبانها آمد که یک کاروان سربازان ارتش ملی با کمین گروه طالبان مواجه شد و ۲۳ تن از سربازان ارتش اسیر شدند.
دو روز پس از اسارت، اجساد تیرباران شده ۱۶ تن از این سربازان یافت شد. ۷ تن دیگر سربازان اسیر شده از سوی گروه طالبان زنده آزاد شدند.
گرچه بعد از این حادثه عملیاتهای گستردهای از سوی نیروهای امنیتی افغانستان در مناطق مختلف ولایت بدخشان و به طور خاص در ولسوالی وردوج این ولایت، به هدف از بین بردن مخالفان مسلح صورت گرفت، اما نیروهای مخالف دولت افغانستان در بخشهای از این ولایت همچنان حضور دارند.
اینکه چرا دو سال پس از تلاشها برای ناامن سازی دیگر ولایتهای شمالی کشور چون بلخ، قندوز، جوزجان، بغلان و تخار، اینبار تلاشهای سازماندهی شده و گستردهای برای ناامنسازی ولایت بدخشان صورت می گیرد، سوالی است که با تامل بر شماری از نکات میتوان پاسخ آن را دریافت.
خروج نیروهای آلمانی از بدخشان
طی یازده سال گذشته، نیروهای آلمانی مسئولیت تامین امنیت ولایتهای شمالی و شمال شرقی افغانستان را به عهده داشتند.
در سالیان حضور نیروهای آلمانی در حوزه شمال، طی مدتی ولایتهای شمال و شمال شرقی افغانستان چون تخار، قندوز، بغلان، بلخ، جوزجان و فاریاب دستخوش یک سلسله ناامنیها شد که پس از تلاشهای مشترک نیروهای امنیتی افغان و نظامیان آلمانی، امنیت نسبی در این ولایات دوباره برقرار شد.
در آن زمان، مقامات امنیتی در حوزه شمال این فرضیه را مطرح میکردند که گروه طالبان برای کاستن فشار جنگ از خط مقدم جبهه در ولایتهای جنوبی چون قندهار در تلاش اند تا با تحرکاتی، چند ولایات شمالی را ناامن سازند.
البته آن طور که مقامات امنیتی حوزه شمال بیان کردند، این تلاشها صرفاً برای ناامن جلوه دادن نبود، بلکه ولایات تخار، قندوز، بلخ، بغلان، فاریاب و جوزجان مدتی چند شدیداً ناامن و از فعالیت گسترده مخالفین مسلح متاثر شدند.
حال دو سال پس از برگشت امنیت نسبی در ولایتهای شمالی، بار دیگر در بدخشان در شمال شرق کشور آتش ناامنی افروخته شده است.
امنیت بدخشان نیز مانند دیگر ولایات شمالی طی یازده سال گذشته با حضور نیروهای آلمانی تامین میشد که این نیروها در ماه میزان سال قبل مسئولیت تامین امنیت این ولایت را به نیروهای امنیتی افغان سپردند.
فرضیه مطرح شده از سوی مقامات امنیتی حوزه شمال در هنگام ناامن شدن ولایات شمالی و شمال شرقی در بین سالهای ۲۰۱۰ و ۲۰۱۱ را اکنون بار دیگر میتوان در ولایت بدخشان مطرح کرد.
با توجه به نزدیک شدن فصل گرما، بار دیگر طالبان از خلاء امنیتی به میان آمده پس از خروج سربازان آلمانی از بدخشان استفاده کرده و از چندماه بدین سو با استقرار نیروهایشان در بدخشان سعی بر ناامن سازی این ولایت دارند.
هدف اصلی گروه طالبان از تشدید ناامنی در بدخشان کاستن فشار جنگ در فصل گرما از ولایتهای جنوبی است تا این گروه بتواند در این ولایتها که پایگاههای اصلیشان به شمار میروند با دست بازتر به اهداف و اعمال تخریبکارانه خویش برضد دولت افغانستان بپردازد.
گفته میشود که طالبان و دیگر گروههای مسلح مخالف دولت افغانستان بنا بر اهداف خاصی که پاکستان آن را دنبال میکند، مورد حمایت گسترده سازمان اطلاعاتی این کشور "آی اس آی" قرار داشته و به همین دلیل، گروه طالبان کوشش دارد با کم کردن فشار جنگ از ولایتهای جنوبی، آسان و سهلتر با پاکستان حامی دیرینه خود در ارتباط باشد.
استقرار دوباره نیروهای آلمانی
با تمام اینها، پس از افزایش ناامنیها و ناکامی نیروهای امنیتی افغان در تامین امنیت مستقلانه بدخشان، از چند روز بدینسو آلمان بار دیگر اقدام به استقرار سربازان خویش در این ولایت کرده است.
رسانههای آلمانی از زبان یورگ فولمر فرمانده کل نیروهای آلمانی در شمال افغانستان گزارش داده اند که اوضاع امنیتی در بدخشان جدی است و ناامنیها در این ولایت یک چالش بزرگ میباشد. این ژنرال آلمانی گفته است که نیروهای امنیتی افغان در ولایت بدخشان بار دیگر از نیروهای آلمانی تقاضای حمایت کرده اند و بر همین اساس گروهی حمایوی از سربازان آلمانی دوباره در بدخشان مستقر شده اند.
حضور دوباره نیروهای آلمانی در بدخشان بر امنیت این ولایت تاثیر مثبت خواهد گذاشت اما گروه طالبان از هیچگونه تلاش برای ناامنسازی بدخشان دست بر نخواهند داشت.
پاکستان و تلاش برای بستن راه خروج تجهیزات ناتو
در دو سال گذشته و پس از مطرح شدن مساله خروج کامل نیروهای خارجی از افغانستان تا پایان سال ۲۰۱۴، چگونگی خارج کردن تجهیزات از افغانستان، یکی از چالشهای اصلی فرا راه کشورهایی است که در افغانستان نیرو و تجهیزات نظامی دارند.
پاکستان نیز با درنظرداشت این فرصت به وجود آمده سعی دارد تا حداکثر استفاده را به سود خود انجام دهد و همزمان با داغ شدن بحث خروج از افغانستان با بهانههای مختلف راه را بر کاروانهای تدارکاتی ناتو بست تا باشد که با وارد کردن فشار، از این طریق بتواند از آمریکا و دیگر کشورهایی که در افغانستان نیرو و تجهیزات نظامی دارند و در تلاش برای خارج کردن آنها هستند، امتیازگیری کند.
بسته شدن مسیر عبور و مرور کاروانهای تدارکاتی ناتو توسط نیروهای مرزی پاکستان که در نوامبر سال ۲۰۱۱ صورت گرفت و به دنبال آن دولتمردان پاکستانی به سرعت اعلام کردند که اگر مالیات تردد مرزی افزایش یابد، بار دیگر این مسیر را باز خواهند کرد، گواه بر این موضوع است که پاکستان خواستار امتیازگیری از این مساله بوده و است.
با توجه به این مساله و همچنین ناامن شدن مسیر انتقال تدارکات نیروهای ناتو به افغانستان که از مرزهای پاکستان صورت میگرفت، رهبران ناتو در صدد یافتن معبری جدید برای انتقال تدارکات نظامیانشان به افغانستان و در جستجوی گذرگاهی برای خروج مصون تجهیزات نظامی از افغانستان پس از سال ۲۰۱۴ شدند.
در این میان، پس از پاکستان تنها گزینه موجود برای آمریکا و سایر کشورهایی که در افغانستان نیرو و تجهیزات نظامی دارند، استفاده از مرزهای شمالی افغانستان و کشورهای آسیای مرکزی برای انتقال تدارکات و تجهیزات نظامی به داخل و خارج از افغانستان بود.
آمریکا و بریتانیا نخستین کشورهایی بودند که تلاش زیادی به خرج دادند تا معبر خروج تجهیزاتشان را از طریق کشورهای آسیای مرکزی چون، تاجیکستان، ازبکستان و قزاقستان فراهم سازند و برای رسیدن به این هدف در ماه فوریه سال قبل میلادی، روند مذاکرات فشردهای را با رهبران این کشورها نیز آغاز کردند.
با این حال به نظر میرسد که رهبران کشورهای آسیای میانه، برای اجازه دادن به خروج کاروانهای نظامی نیروهای ناتو از افغانستان از طریق کشورهایشان چندان بیعلاقه نیستند. خروج نخستین کاروان تجهیزات نظامی آمریکا از ولایت بدخشان و از طریق پل جدیدی که توسط مهندسان آمریکایی بر فراز دریای آمو ساخته شده بود، شاهد بر این مدعا است.
پاکستان در این میان شاهد از دست دادن طمعهای بزرگ است و برای بدست آوردن دوباره این طعمه سعی بر طرح برنامههایی دارد تا ولایت بدخشان را که آمریکا و متحدانش درصدد هستند از آن به عنوان جایگزین پاکستان برای خروج تجهیزاتش از افغانستان استفاده کند، ناامن سازد.
برهمین مبنا، پاکستان احتمالا از گروه طالبان که از نفوذ قابل توجهی در مناطق نزدیک به بدخشان برخوردار است، استفاده میکند تا بدخشان را ناامن بسازد و از طریق ناامن سازی این ولایت، آمریکا و سایر کشورهای ناتو را از تصمیمشان مبنی بر خروج تدارکات و تجهیزات نظامی از افغانستان از طریق مرزهای شمالی افغانستان، منصرف کند.
از سه ماه بدین سو در ولایت بدخشان و به طور خاص در ولسوالیهای وردوج و جرم این ولایت تحرکات و فعالیتهای منظم و سازماندهی شدهای دیده میشود که باعث ناامنی این ولایت شده است.
افراد طالبان یکجا با جنگجویان حزب اسلامی که همراهشان جنگجویان تحریک اسلامی ازبکستان نیز وجود دارند، فعالیت گستردهای را در دو ولسوالی وردوج و جرم بدخشان آغاز کرده اند.
