ایدز پدیده ناآشنا اما در حال گسترش در افغانستان

در مورد شیوع اچ آی وی در افغانستان تا سال‌های اخیر تقریبا آماری در دست نبود و حتی پس از آن نیز آمار بدست آمده در این زمینه پراکنده بوده است.

نظام بهداشتی افغانستان مانند دیگر بخش‌های این کشور در حال بازسازی است و به همین دلیل امکانات برخورد با ایدز و دیگر بیماریهای آمیزشی نیز ابتدایی است.

با این حال افغانستان یکی از کشورهای به شمار می‌رود که شیوع ایدز در آن در سطح پایین قرار دارد.

براساس آمار رسمی وزارت صحت افغانستان تا کنون ۱۲۵۰ مورد ابتلا به اچ آی وی در این کشور ثبت شده است.

اما سازمان بهداشت جهانی و برنامه ایدز سازمان ملل شمار مبتلایان به اچ آی وی در افغانستان را میان ۲۰۰۰ تا ۳۰۰۰ نفر برآورد می‌کنند.

براساس تحقیقات برنامه ایدز سازمان ملل متحد، گروه‌های که بیشتر از همه در افغانستان در معرض ابتلا به ایدز قرار دارند عبارت از معتادانی تزریقی مواد مخدر، روسپیان، مردانی که با مردانی دیگر آمیزش جنسی دارند، مهاجرین و رانندگان کامیونها و زندانیان اند.

براساس این تحقیق معتادان که از راه سرنگ مواد مخدر تزریق می‌کنند بیشتر از همه آسیب پذیر اند و آزمایش اچ آی وی حدود ۷ درصد همه‌ای معتادان تزریقی مواد مخدر در شهرهای بزرگ افغانستان مثبت بوده است.

استراتژی ملی مبارزه با ایدز

استراتژی ملی مبارزه با ایدز در چارچوب وزارت صحت افغانستان در سال ۲۰۰۵ آغاز شد.

به گفته کنشکا ترکستانی سخنگوی وزارت صحت افغانستان این استراتژی دو هدف را دنبال می‌کند. یکی پایین نگهداشتن سطح شیوع ایدز در افغانستان و دوم کاهش مرگ و میر ناشی از این بیماری در میان مبتلایان به آن.

به گفته آقای ترکستانی برای دست یافتن به هدف نخستین، این وزارت در سالهای اخیر آگهی دادن در مورد بیماری ایدز را از طریق رسانه ها، مساجد و همچنین چاپ و پخش پوسترهای تبلیغاتی در سطح شهرها افزایش داده است.

همچنین برای دست یافتن به هدف دومی در کنار دو مرکز اصلی تداوی بیماران ایدز، ۹ مرکز فرعی در ولایات این کشور ایجاد شده که در آن گروه‌های آسیب پذیر مورد آزمایش قرار می‌گیرند.

آقای ترکستانی می‌گوید تنها در دو مرکز تداوی بیماران ایدز در کابل و هرات، بیماران به داروهای ضد ایدز دسترسی دارند و در دیگر مراکز صرفا آزمایش اچ آی وی انجام می‌شود.

به گفته او مشوره‌دهی به بیماران یکی از وظایف اصلی این مراکز است.

دولت افغانستان همچنین برای هماهنگی تلاش‌های بخش‌های مختلف مبارزه با شیوع اچ آی وی در این کشور، کمیته هماهنگی ایدز/اچ آی وی را در سال ۲۰۰۷ ایجاد کرد.

این کمیته به حیث مجمع سیاستگذار برای وزارت‌خانه ها، سازمانها‌ی غیردولتی و نهادهای جامعه مدنی دخیل در کار مبارزه با ایدز عمل می‌کند.

سازمانهای غیردولتی

در افغانستان سازمانها‌ی غیردولتی ملی و بین‌المللی مشغول فراهم سازی خدمات بهداشتی اند.

براساس آمار بانک جهانی، ۸۰ درصد تسهیلات بهداشتی در افغانستان یا توسط سازمانهای غیر دولتی ارائه می‌شود و یا از سوی آنها حمایت می‌شود.

این سازمانها نقش عمده در تهیه دارو، مدیریت بهداشتی و آموزش کارمندان بهداشتی دارند.

اما هنوز فعالیت سازمانهای غیر دولتی در زمینه مبارزه با ایدز در افغانستان محدود است.

صندوق کودکان سازمان ملل (یونیسف)، صندوق جمعیت سازمان ملل و سازمان بهداشت جهانی از اصلی ترین حامیان تلاشهای مبارزه با ایدز در افغانستان هستند.

همچنین صندوق جهانی مبارز با ایدز، بانک توسعه آسیایی و اداره توسعه بین‎‌المللی ایالات متحده آمریکا تا کنون حدود ۱۰ میلیون دلار را برای مبارزه با ایدز در افغانستان تخصیص داده اند.

نگرانی از گسترش شیوع اچ آی وی

کارشناسان امور بهداشتی می‌گویند مبارزه با اعتیاد در افغانستان برای جلوگیری از گسترش شیوع ایدز در این کشور حیاتی است.

به گزارش اداره جرایم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، در افغانستان اکنون بیشتر از یک میلیون نفر به مواد مخدر معتاد اند و این رقم به سرعت در حال افزایش است.

بدتر از همه اینکه بیشتر از ۲۱ درصد معتادان از سرنگ برای تزریق مواد مخدر استفاده می‌کنند و حدود ۸۵ درصد آنها از سوزنها و سرنگهای مشترک کار می‌گیرند.

براساس آمار سازمان ملل متحد، پنج سال پیش تنها ۳ درصد معتادان تزریقی مواد مخدر در افغانستان به اچ آی وی مبتلا بودند؛ در حالیکه اکنون این رقم به حدود ۷ درصد افزایش یافته است.

از سوی دیگر آگاهی در مورد ایدز در میان معتادان مواد مخدر در افغانستان بسیار پایین است.

براساس گزارش بانک جهانی تنها ۲۰ درصد از معتادان در افغانستان تا کنون آزمایش اچ آی وی انجام داده اند و تنها ۳۰ درصد آنها در مورد راه‌های جلوگیری از ابتلا به این بیماری آگاهی دارند.

این آمار نگرانی‌ها در مورد گسترش شیوع اچ آی وی در افغانستان را افزایش می‌دهد.

کنشکا ترکستانی، سخنگوی وزارت صحت افغانستان ‌می‌گوید بیشتر تلاشهای این وزارت برای برخورد با ایدز در میان معتادان متمرکز است و این یک هدف اصلی استراتژی ملی مبارزه با ایدز در افغانستان به شمار می‌رود.

چالشهای جلوگیری از گسترش ایدز در افغانستان

برعلاوه برخورد علیه استفاده از مواد مخدر در افغانستان، یکی از بزرگترین چالش‌ها در زمینه مبارزه با ایدز در افغانستان سطح پایین آگاهی در مورد اچ آی وی/ایدز در میان مردم این کشور است.

بیشتر مردم در افغانستان فکر می‌کنند که ایدز بیماری است که تنها از راه مقاربت جنسی سرایت می‌کند و به همین دلیل در جامعه محافظه‌کار مثل افغانستان افراد مبتلا به ایدز زندگی بسیار دشواری دارند.

آنها از نظر اجتماعی منزوی هستند و از هیچ نوع حمایت و همدردی اجتماعی برخوردار نیستند. مواردی زیادی وجود داشته که زنها از طریق نزدیکی با شوهرانشان به اچ آی وی مبتلا شده اند و پس از آنکه این موضوع فاش شده، این زنها به داشتن رابطه جنسی خارج از ازدواج با مردان دیگر متهم شده اند.

بیماران ایدز در افغانستان همچنین از بدرفتاری و تبعیض علیه خود از سوی کارکنان بهداشتی نیز شکایت کرده اند و در موارد حتی از دسترسی به خدمات بهداشتی غیر مرتبط با ایدز محروم شده اند.

به گفته مسئولان سازمان ملل، برنامه‌های هدفمند آگاهی‌دهی در مورد ایدز در افغانستان شامل تلاشهای این سازمان برای مبارزه با ایدز است اما ایجاد آگاهی در مورد ایدز در افغانستان به زمان طولانی نیاز دارد.