حمله به دانشگاه کابل؛ داعش مسئولیت را به عهده گرفته، پس چرا دولت طالبان را متهم می‌کند؟

صدای گرم و شاد محمد راهد در یک کلیپ ویدئویی انگیزشی شنیده می‌شود که پس از مرگش به صورت گسترده در فضای مجازی بازنشر شده: "زندگی پر از چالش، درد، اندوه، فشارها و مشکلات است، اما هنوز هم لبخندی بر این لب‌ها نشسته است."

روز دوشنبه این دانشجوی ۲۲ ساله در میان بیش از ۲۰ کشته بود در حمله افراد مسلح به دانشگاه کابل، قدیمی‌ترین و محبوب‌ترین نهاد آموزشی افغانستان. حمله به زنان و مردان جوان که می‌خواهند آینده‌ای برای خود و کشورشان بسازند، باشندگان کابل را شوکه کرده و خشم عمومی را برانگیخته است. دشوار بتوان درک کرد چه کسی می‌تواند چنین کشتاری را با خونسردی انجام دهد.

داعش مسئولیت حمله را بر عهده گرفت و عکسی از دو مهاجم نقاب‌دار منتشر کرد که به گفته آنها، مراسم "فارغ التحصیلی قضات و بازرسان" را هدف قرار داده بودند.

داعش آخرین بازیگری است که در دنیای تاریک ستیزه‌جویان در افعانستان ظهور کرده و جنگ خونین دولت و شورشیان طالبان را پیچیده‌تر می‌کند. قدرت داعش بسیار کمتر از طالبان است و بیشتر قلمرویی را که زمانی در شرق کشور کنترل می‌کرد از دست داده اما هنوز توانایی طرح‌ریزی حملات مرگبار را دارد.

طالبان و دولت هر دو علیه داعش جنگیده‌اند و هر دو با سوءظن، دیگری را به حمایت مخفیانه از این تندروهای اسلام‌گرا متهم و از این حربه برای تضعیف مذاکرات صلح استفاده می‌کنند.

وجود سوال برانگیز 'پرچم طالبان'

پس از این حمله وحشتناک، جنگ روایت‌ها بیش از پیش بالا گرفته است.

امرالله صالح معاون اول رئیس جمهور افغانستان و منتقد سرسخت طالبان، بیانیه داعش را "جعلی" توصیف کرد و گفت سلاح‌های یافت شده در صحنه با عکسی که داعش منتشر کرده، مطابقت ندارد. آقای صالح همچنین به "پرچم طالبان" که ظاهرا در محل حمله پیدا شده است، به عنوان مدرکی اشاره کرد که نشان می‌دهد حمله کار طالبان و نه داعش است.

روزنامه‌نگارانی که از محل حمله بازدید کردند، از شعار "زنده باد امارت" که در حمایت از طالبان بر دیوار گلوله باران شده کلاس نوشته شده بود عکس گرفتند.

نشر یک ویدئو موضوع را مبهم‌تر هم کرد؛ ویدئویی که به نظر می‌رسید از شبه نظامیان نقاب‌دار داعش باشد که دست داشتن در حمله را انکار می‌کردند و طالبان را مقصر می‌دانستند.

بیشتر کارشناسان بر این نظرند که این ویدئو جعلی است و هنوز مشخص نیست که اگر طالبان می‌خواستند حمله را به خود مرتبط نکنند، چرا پرچم با خود برده بودند.

ذبیح الله مجاهد سخنگوی طالبان در تکذیبه‌ای با عصبانیت پرسیده: "چگونه ممکن است مهاجمان درگیر در جنگ وقت پیدا کردند تا روی دیوارها رسامی بکشند؟ و آوردن پرچم در محل حمله چه منظوری داشته؟"

طالبان در بیانیه خود این حمله را محکوم و دولت را به حمایت از داعش متهم کرد و گفت دولت داعش را به حمله به منظور "تبلیغات" ترغیب کرده است. انتقاد طالبان از خشونت بسیار بی‌معنا است، گفته می‌شود طالبان در سال ۲۰۱۶ به دانشگاه آمریکایی افغانستان در کابل حمله کردند و ۱۳ نفر کشته شدند.

برهان عثمان تحلیلگر ارشد که تحقیقات گسترده‌ای را در مورد جنگ در افغانستان انجام داده است، به بی‌بی‌سی گفت هر دو طرف "بشدت" روایت‌های مربوط به داعش را نگه داشته‌اند اما هیچ مدرک واقعی وجود ندارد که ادعاهای طالبان یا دولت را اثبات کند.

در گذشته نیز طالبان و دولت ادعاهای مشابه را علیه همدیگر در مورد دست داشتن داعش مطرح کرده‌اند.

حامیان دولت اغلب طالبان را به حمله به "اهداف نرم" متهم می‌کنند که عمدا این گروه مسئولیت‌شان را برعهده نمی‌گیرد و به داعش اجازه می‌دهند مسئولیت بگیرد، به این ترتیب به هرج و مرج و خشونت دامن زده می‌شود اما با پیامد منفی که همانا واکنش مردم است روبرو نمی‌شوند.

این موضوع سابقه دارد؛ حملات انتحاری که تلفات غیرنظامی زیادی به جا گذاشته و گمان می‌رود کار طالبان و شبکه حقانی مرتبط به آن باشد اما گاهی هیچ گروهی مسئولیت‌شان را نپذیرفته است.

به هر حال، طالبان علیه داعش در شرق افغانستان سرسختانه جنگیده‌اند و مصمم هستند که اجازه ندهند داعش موقعیت‌شان را در میان شورشیان غصب کند. طالبان ادعا کرده‌اند که دولت افغانستان در هنگام درگیری بین دو گروه شبه نظامی در شمال، کمک کرده جنگجویان داعش نجات پیدا کنند. مقام‌های دولت افغانستان این را رد می‌کنند.

شکی نیست که درگیری با طالبان بخشی از انرژی دولت را برای مقابله با داعش تلف می‌کند و برای مردم خسته از جنگ و خشونت گسترده، اختلافات بین شبه نظامیان موضوع کم اهمیتی است.

مقام‌های امنیتی در کابل می‎گویند که با وجود رقابت میان طالبان و داعش، این دو گروه هنگام حمله به شهر از شبکه‌های پشتیبانی یکسانی حمایت می‌شوند.

اما تفاوتهای ایدئولوژیک آشکاری بین این گروه‌ها وجود دارد.

طالبان ادعا می‌کنند که فقط می‌خواهند "دولت اسلامی" یا "امارت اسلامی را در داخل افغانستان" ایجاد کنند و اصرار دارند که تهدیدی برای کشورهای دیگر نیستند، در حالی که شاخه افغانستان داعش ارتباطش با شبکه‌های وابسته در خاورمیانه و ایده "خلافت" جهانی را برجسته می‌کند.

داعش خیلی بیشتر فرقه‌ای است، مکررا اقلیت شیعه کابل را هدف بمب‌گذاری‌های انتحاری خونین در عروسی‌ها، مساجد و باشگاه‌های ورزشی قرار داده است، به گونه‌ای که طالبان نکرده‌اند. ماه گذشته داعش بیش از ۲۰ دانشجو را خارج از یک مرکز آموزشی در منطقه‌ای در کابل کشتند که جمعیت‌اش عمدتا هزاره‌‌ و شیعه‌اند که داعش آن را بدعت می‌داند.

داعش 'جوانان طبقه متوسط را جذب می‌کند'

دو سال پیش یک زندانی داعش در زندان کابل به بی‌بی‌سی گفت این گروه خود را "مسلمانان واقعی" می‌داند که تفسیر واقعی و خالص از مذهب دارند اما طالبان دیدگاه‌های آمیخته با ناسیونالیسم دارند.

تحقیقات برهان عثمان در انستیتوی صلح ایالات متحده نشان می‌دهد که حداقل در اطراف کابل، داعش موفق شده بخش‌هایی از جمعیت را جذب کند که معمولا به سمت طالبان کشیده نمی‌شوند، از جمله "زنان و مردانی از خانواده‌های طبقه متوسط ​که بسیاری از آنها دانشجویان دانشگاه و غیرپشتون هستند".

خشونت وحشتناک داعش می‌تواند گفتگوهای صلح بین دولت افغانستان و طالبان را مختل کند که کُند هم پیش می‌رود، خونریزی هم باعث افزایش تنش و ناامیدی عمومی می‌شود.

این پیش‌بینی‌ که داعش عناصر تندروی طالبان مخالف روند صلح را جذب می‌کند، تاکنون تحقق نیافته است اما این حملات خطراتی را نشان می‌دهند که این گروه می‌تواند ایجاد کند، حتی اگر دو طرف اصلی درگیر به توافق برسند.

آقای عثمان به بی‌بی‌سی گفت "خطر نادیده گرفتن تهدید واقعی است، هرچند کوچک، که ناشی از جوانان شهری است که از تحصیلات خوبی برخوردارند و رادیکال شده‌اند". او گفت در حال حاضر "انگیزه خیلی کمی وجود دارد که این موضوع تایید یا در مورد آن کاری انجام شود".