سرباز شوروی چگونه نگهبان موزه جهاد افغانستان شد؟

از خروج نیروهای شوروی سابق از افغانستان، سی سال گذشته است. یادگارهای جنگ گروه‌های مجاهدین افغان علیه نیروهای روسی در موزه‌ای در شهر غربی هرات افغانستان نگه‌داری می‌شوند، نگهبان این موزه یک سرباز ارتش شوروی سابق است.

گنبد آبی‌رنگ این موزه در دامنه‌های شمالی هرات از دور قابل مشاهده است.

زیر این گنبدی نیلگون، موزه موسوم به "منظر جهاد" برپاست که در آن مدارک و شواهد، عکس‌ها و نقاشی‌های سه‌بعدی از خاطرات جنگ‌ افغان‌ها علیه نیروهای ارتش شوروی سابق، در معرض تماشای مردم قرار دارد.

۳۰ سال پیش در پانزدهم فوریه ۱۹۸۹ ژنرال گروموف که فرماندهی نیروهای شوروی سابق را در افغانستان به عهده داشت، آخرین رزمنده ارتش سرخ بود که بعد از ۱۰ سال حضور این نیروها در افغانستان، پا از خاک این کشور بیرون کشید.

این موزه یادگار جنگ این نیروها در افغانستان است که در دو طبقه به ابتکار محمد اسماعیل خان، از رهبران جمعیت اسلامی افغانستان ساخته شده است. موزه‌ای که در آن انواع جنگ افزارها، عکس‌های فرماندهان جهادی و اسناد و مدارک متعلق به فعالیت‌های رزمی مجاهدین در آن به نمایش گذاشته شده است.

اما یکی از یادگارهای جهاد در دوران روس‌ها که در این موزه می‌توان به مشاهده‌اش پرداخت، مرد ۵۵ ساله‌ای است که سرباز ارتش شوروی بوده است.

نام پیشین و اصلی این مرد خاکمیوف است که حالا به شیخ عبدالله شهرت دارد. او در جنگ علیه مجاهدین زخمی شده و به اسارت افراد اسماعیل خان در‌آمد، در مدت اسارت مسلمان شد و ترجیح داد در افغانستان بماند.

خاکمیوف چطور شیخ عبدالله شد؟

خاکمیوف می‌گوید پدرش اهل مسکو و مسیحی و مادرش نیز از اهالی اوکراین و یهودی بود.

او هجده ساله بود که داوطلبانه برای شرکت در جنگ افغانستان ثبت نام کرد. می‌گوید: "به جنگ بسیار علاقه داشتم. راکت سرشانه‌ای (آر.پی.جی) داشتم. شغل اصلی من فعالیت استخباراتی (اطلاعاتی) بود اما در جنگ هم شرکت می‌کردم."

شیخ عبدالله در یک جنگ شدید در ولسوالی شیندند به شدت مجروح شد. وقتی چشم باز کرد، خود را در میان انبوهی از مجاهدین یافت. محمد اسماعیل خان یکی از فرماندهان مجاهدین او را مداوا کرد. در این زمان دشمنی میان دو طرف جنگ به حدی بود که اگر مجاهد و یا سرباز شوروی به اسارت همدیگر در می‌آمدند، شانس زیادی برای زنده ماندن نداشتند، اما شیخ عبدالله خوش شانس بود و زنده ماند.

بیش از یکصد و ده هزار سرباز شوروی حدود ده سال (از ۱۹۷۹ تا ۱۹۸۹) در سراسر افغانستان با نیروهای مجاهدین که بیشتر توسط کشورهای اسلامی و غربی حمایت می‌شدند، به سختی جنگیدند. گفته می‌شود نزدیک به پانزده هزار سرباز شوروی در این جنگ کشته شدند و بیش از دوصد تن دیگر ناپدید.

روسی که مخالف روسیه است

گمان می‌رود حدود سی تا چهل سرباز شوروی سابق که در افغانستان ناپدید شده اند، هنوز زنده باشند. روسیه در سال ۱۹۸۸ تمام سربازانی را که اسیر شده بودند و به دلیل ارتکاب جرایمی که مانع برگشتن شان به روسیه می‌شد، بدون قید و شرط عفو کرد، این تصمیم دولت نیز باعث نشد تا شماری از سربازان باقی مانده در افغانستان به کشورشان برگردند.

در سال ۲۰۱۲ میلادی روسیه با فرستادن هیئتی از دولت و مردم افغانستان خواست تا در مورد سربازان ناپدید شده شوروی در افغانستان اطلاعاتی در اختیار روسیه بگذارند.

شیخ عبدالله که حالا شناسنامه افغانستان دارد، می‌گوید هرگز این کشور را ترک نخواهد کرد.

او می‌گوید: "تا چند ماه پس از اسارت همیشه به فکر برگشت به روسیه بودم. آنگاه که می‌خواستم بروم، روسیه مرا فراموش کرد حالا که صاحب زن و فرزند هستم روسیه دنبال من می‌گردد. من دیگر به آنان احساس تعلقی نمی‌کنم. حالا دوست شان ندارم."

شیخ عبدالله می‌گوید: "خوشحالم که در باغ ملت [موزه‌ منظر جهاد] وظیفه دارم."

این سرباز شوروی سابق دوبار در افغانستان ازدواج کرده است. همسر اول او هنگام زایمان درگذشت. دختر این خانمش که هرگز مادرخود را ندیده، حالا جوان شده است. مجاهدینی که او را از مرگ نجات داده بودند بار دیگر او را تنها نگذاشتند و زمینه ازدواج مجدد او را با یک زن روستایی فراهم کردند.

این سرباز سابق شوروی داستان‌های زیادی برای گفتن داشته، اما می‌گوید حافظه‌اش ضعیف شده و خیلی چیزها را به درستی به یاد نمی‌آورد. ضعف در وجودش پیداست و دستانش رعشه دارند. با این همه شوخ طبع است و وقتی در مورد پدر و مادرش از او پرسیدم گفت: "من دو رگه‌ام"

عاشق جنگ و متنفر از سیاست

پیش از وداع با شیخ عبدالله از او پرسیدم حالا وقتی می‌شنود که شماری از رهبران جهادی برای مذاکرات صلح و ختم جنگی که آمریکا آن را رهبری می‌کند به مسکو رفته‌اند چه فکر می‌کند؟ گفت از این عمل مجاهدین راضی نیست، ازش خواستم توضیح بدهد فقط گفت آمریکا هم مثل روسیه با افغان‌ها روراست نیست.

شیخ عبدالله می‌خواهد تا وقتی زنده است، خود بخشی از موزه‌ جهاد در ولایت هرات باشد. او هر روز در آن چیزی‌هایی را می‌بیند که با آنها بزرگ شده است.

دوست دارد کنار سلاحی بایستد و عکس بگیرد که روزی خود علیه مجاهدین به کار می‌گرفت.

کسی که می‌گوید: "وقتی مهربانی افغان‌ها را می‌بینم از جنگی که با آنان کرده‌ام خجالت می‌کشم."

ارتش سرخ در جنگ ده ساله با مجاهدین حدود ۱۵ هزار نفر تلفات داشت، افغانستان اما بهایی که برای خروج شوروی از این کشور پرداخت بسیار سنگین‌تر بود. بیش از یک میلیون کشته و میلیون‌ها نفر آواره شدند.

بانک جهانی نیز اعلام کرده که به دلیل جنگ‌ها ۲۴۰ میلیارد دلار از زیر ساخت‌های افغانستان نابود شده است.