طولانی‌ترین جنگ برون‌مرزی تاریخ آمریکا دوباره به جمهوریخواهان رسید

حضور هشت‌ساله باراک اوباما در کاخ سفید، برای افغانستان آمیزه‌ای از امید و ناامیدی بود. جنگی را که جورج بوش، سلف جمهوریخواه آقای اوباما راه انداخت، در دوره او پایان نیافت. اما شعار تغییر آقای اوباما در جنگ افغانستان، تغییراتی به همراه داشت: پایان ماموریت رزمی آمریکا.

برای رییس جمهور اوباما، افغانستان جنگ "مسئوولانه" بود. طولانی‌ترین جنگ تاریخ آمریکا، بزرگ‌ترین میراثی بود که به اوباما رسید. اما این جنگ که به شدت تحت شعاع جبهۀ جنگ عراق قرار گرفته بود، شکل دیگری پیدا کرد.

اوباما در مرحله اول سی‌هزار نیروی تازه‌نفس را در سال دوم ریاست جمهوری فرستاد تا معادله بازی را تغییر دهد. قندهار و هلمند، دو پایگاه اصلی طالبان، به سرعت پاکسازی شدند. اما در مرحله دوم، تقویت نیروهای افغان و خروج تدریجی نیروهای آمریکایی اجرایی شد. اوباما، سال ۲۰۱۲ در دیداری با حامد کرزی، رئیس جمهوری وقت افغانستان از آمریکا، موضوع واگذاری مسئولیت رزمی به نیروهای افغان را اعلام کرد.

آقای اوباما گفت: "هدفی را برای نیروهای افغان تعیین کرده‌ایم تا در سال ۲۰۱۳ مسئولیت رزمی جنگ را در سراسر افغانستان به‌عهده بگیرند. بنابراین، نیروهای بین‌المللی کمک به امنیت در افغانستان (آیساف) می‌تواند نقش حمایتی را به عهده بگیرد."

جنگ برای آمریکا گرچه در میدان نبرد پایان یافته حساب شده بود، اما جنگ افغانستان و طالبان تازه جان گرفته بود. این بود که همه به فکر پایان دادن به جنگ از راه گفت‌وگو افتادند. چرخش تازه در رویکرد کاخ سفید. اتخاذ رویکرد مصالحه با طالبان و پایان جنگ از طریق مذاکره. اما استراتژی جنگ و صلح اوباما هر دو به جایی نرسید.

فرامرز تمنا، رئیس مطالعات استراتژیک وزارت امور خارجه افغانستان، می‌گوید: "ما میراث ملموس و میراث ماندگاری در مقایسه با دولت آقای جورج دبلیو بوش از آقای اوباما در افغانستان شاهد نیستیم. افغانستان کشوری است که بدون مشارکت جدی آمریکا هم به این نقطه می‌رسید. مشغله‌هایی که برای آمریکا در سایر مناطق جهان ایجا شد مانند عراق، اوکراین و اروپای شرقی و اخیرا سوریه، باعث شد که افغانستان جایگاه شایستۀ در سیاست خارجی آمریکا نداشته باشد."

در دوره اوباما توجه به لانه‌های اصلی رهبری اسلامگراهای تندرو بیشتر شد. کشته شدن اسامه بن‌لادن، رهبری شبکه القاعده در سال ۲۰۱۱ در پاکستان، دست‌آورد ملموس جنگ بود. اگر هدف اوباما شکست طالبان و متحدان اسلامگرای آن در نظر گرفته شود، این هدف برآورده نشده است. اما اوضاع افغانستان هیچگاه مانند عراق شکننده هم نشد.

موسی جعفری، کارشناس روابط بین‌الملل می‌گوید هرچند جنگ‌های عراق، سوریه و مساله اوکراین توجه آمریکا از جنگ افغانستان را منحرف ساخت، اما اوباما دست‌آوردهایی هم دارد.

آقای جعفری معتقد است: "بزرگ‌ترین و ماندگارترین میراث آقای اوباما برای افغانستان حکومت وحدت ملی است. حکومت وحدت ملی که بیانگر یک نوع بن‌بست سیاسی در افغانستان بود و با ابتکار آقای اوباما و جان کری، ما شاهد بودیم که در نهایت این نظام شکل گرفت. بحث امضای موافقتنامه امنیتی که تعهد دوجانبه آمریکا و افغانستان را به هم نشان می‌دهد این هم یک دست‌آوردی است که دولت آقای اوباما می‌تواند به آن اشاره کند."

دورۀ ریاست جمهوری اوباما از سوی دیگر شاهد تنش‌های بی‌سابقه در رابطه کابل - واشنگتن هم بود. اعتراض حامد کرزی، به تلفات غیرنظامیان، از آن طرف، انتقاد تند اداره اوباما از ناکامی کابل در مبارزه با فساد، سرد‌ترین سطح رابطه دو متحد استراتژیک را رقم زد.

پیمان استراتژیک که کرزی و اوباما پای آن امضا کردند، نتوانست بستر نهایی شدن موافقتنامه امنیتی دوجانبه را فراهم کند. کاری که محمد اشرف غنی، خلف آقای کرزی، در دومین روز ریاست جمهوری‌اش بر آن مهر تایید زد.

آقای غنی گفت: "به صورت یک دولت مستقل، براساس برداشت منافع ملی خود، قراردادی را که برای ثبات، خیر و رفاه مردم ما، ثبات منطقه و ثبات دنیاست انجام دادیم."

ریاست جمهوری اوباما هم اوج حضور نظامی آمریکا در افغانستان را رقم زد و هم افول آن را: از حدود یکصد هزار تا سقف ده هزار سرباز. در کل جنگ افغانستان تا پایان دوره اوباما بیش از ۸۵۰ میلیارد دلار هزینه برده و نزدیک به ۲۴۰۰ سرباز آمریکایی را قربانی گرفته است. اما هنوز پایان چشم‌انداز این جنگ نامعلوم است.

انتصاب چهره‌های افغانستان‌شناس در اداره ترامپ، کابل را به گسترش روابط با اداره جدید آمریکا امیدوار کرده است. دونالد ترامپ، رییس جمهوری منتخب آمریکا، میراث‌دار سه جنگ نفس‌گیر در سوریه، عراق و افغانستان شده است. صراحت لهجه ترامپ حداقل در مورد افغانستان، اینجا به بسیاری امیدبخشیده است. او گاهی از کم‌کاری دولت انتقاد کرده است، گاهی هم از دلسردی آمریکا سخن زده است. اما یک چیز مهم‌تری را هم به زبان آورده است: اینکه لانه‌های رهبری شورشیان در پاکستان خطر درجه یک است.

محمدهارون چخانسوری، سخنگوی ریاست جمهوری افغانستان می‌گوید: "رئیس جمهور اوباما یک همکار خوب برای مبارزه افغانستان با تروریسم بود. بزرگ‌ترین میراثی که در روابط دو کشور به جا می‌ماند، ساختارمند کردن روابط استراتژیک دو کشور در عرصه‌های نظامی و توسعه‌ای از طریق امضای توافقنامه استراتژیک و امنیتی می‌باشد. ما مصمم هستیم که با اداره جدید این روابط گسترش پیدا کند."

افغانستان که برای چهار سال آینده ضمانت‌های لازم مالی را به دست آورده، اکنون سر کار با ترامپ، برنامه‌ریزی می‌کند. رئیس جمهور اشرف غنی در نخستین تماس تلفنی با رئیس جمهوری منتخب آمریکا، بیش از هر رهبر دیگر گفتگو کرده است.

اشتون کارتر، وزیر دفاع آمریکا در دیدار اخیرش با آقای غنی به افغان‌ها در مورد آینده روابط کابل-واشنگتن اطمینان داد گفت:" برای حمایت از نیروهای افغان حضور آمریکا ادامه می‌یابد. همکاری استراتژیک با دولت افغانستان به جهان نشان می‌دهد که آمریکا به افغانستانی مستقل و امن متعهد است. ما در کنار مردم افغانستان می‌مانیم."

در خیابان‌های پایتخت افغانستان مردم چشم‌اندازی روشنی برای پایان این جنگ نمی‌بینند. کسب و کار از رونق افتاده است، آمار بیکاری بالا رفته است، شمار بزرگی از جوانان کشور را ترک کرده‌اند و میزان امیدواری مردم به آینده به کمترین حد از سال ۲۰۰۴ رسیده است.

جمهوریخواهان که شروع جنگ افغانستان را کلید زدند، اکنون فرصت دیگر یافته‌اند پایان آن را هم کلید بزنند.

ذکیه عادلی، استاد دانشگاه، به این باور است که سیاست نرم دموکرات‌ها مبنی بر دولت‌سازی، صلح و اموری این دست در دوره اوباما جواب نداد: "دولت ترامپ با رویکرد نظامی‌گری شاید بتواند در کوتاه‌ترین مدت حداقل موضع خود را مشخص کند."

خانم عادلی می‌افزاید: "انتظار می‌رود در این دوره حضور نظامیان آمریکایی و تقویت نیروهای افغان توسط آمریکا را داشته باشیم. رویکرد نظامی‌گری جمهوریخواهان به اضافه دیدگاه ضد تروریستی ترامپ می‌تواند به پایان این جنگ کمک کند."

پیچیدگی‌های منطقه‌ای رسیدن به صلح در افغانستان را دشوار کرده است. اما اگر اداره ترامپ در کنار افغانستان محکم بیاستد و از طرح صلح و جنگ کابل حمایت کند، راه رسیدن به آرامش کوتاه‌تر خواهد شد.