احدي: د افغانستان د ترانزيت حق لا هم پيمال

افغان حکومت له ايران سره د تېلو د ترانزيت له اړخه د رامنځ ته شوي کړکېچ په حل کې پر ايراني چارواکو د پر بې پروايي پړه اچولې.

چارواکي دا هم وايي چې ايران د ايسارو کړو ټانکرونو د پرېښودو په برخه کې د کوم قانع کوونکي دليل له شته والي خپلې ژمنې پرته هېرې کړې.

د افغانستان د سوداگرۍ وزير انوارلحق احدي وايي ايران په دې برخه کې په خپل دريځ سره د افغانستان د ترانزيت سوداگرى حق تر پښو لاندې کړى.

ښاغلي احدي دا هم ويلي چې افغان حکومت د ستونزې د بيړني حل لپاره اوس روسيي او قراقستان ته مخه کړې او ديز ژر به له دغو هيوادونو نه په سوونو زره ټنه تېل وارد کړي.

د افغانستان د سوداگرۍ وزير انوارلحق احدي خبريالانو ته په څرگندونو کې له گاونډي هېواد ايران سره د تېلو د ترانزيت په سر د رامنځ ته شوي کړکېچ د دوام پړه له څېرمې د ايران پر حکومت واچوله.

ښاغلي احدي وويل ايران ته د ستونزې په سر د خبرو لپاره د مرستيال ولسمشر محمد قسيم فهيم د سفر پر مهال او له هغه وروسته ان د ولسمشر احمدي نژاد په گډون د ايراني چارواکو غوڅه ژمنه همدا وه چې ډير ژر به د افغان سوداگرو د تيلو درول شوي ټانکرونه خوشي کړي او په دې سربيره به له خپلې لارې افغانستان ته د تيلو د ترانزيت په وړاندې خنډونه نه جوړوي .

خو وايي په عمل کې خبره سرچپه ده او تر اوسه د ستونزې د حل لپاره پراخو او دوامداره دپلوماتيکو هڅو هيڅ نتيجه نه ده ورکړې :

''د افغانستان د ترانزيت حق لا هم پيمال دى او د افغانستان ايران له پولې د تيلو د ټانکرونو د تيريدو د مخنيوي لپاره له لويه سره هيڅ قانع کوونکى دليل وجود نه لري. موږ په دې برخه کې د پرمختگ پر نشت والي خورا ناراضه يو. موږ کله هم له ايراني دوستانو دا وړ تمه نه درلوده.''

افغان چارواکي دا هم وايي چې دوى له خپلو ايراني سيالانو سره د پرله پسې تماسونو باوجود لا هم په دې نه پوهيږي چې ايران د خپل دغه دريځ تر شا په افغانستان کې د څه په لټه کې دى.

دا راز د ايران دا توجه هم ناسمه بولي چې وايي گواکې له خاورې يې افغانستان ته ترانزيت کيدونکي تيل د ناټو ځواکونه کاروي. د افغانستان د سوداگرى وزير دا يوه پلمه بولي او وايي ايران ته نه ښايي چې له لويديځ سره د خپلو مخالفتونو ټس له افغانستان نه واخلي:

''په خواشينى سره چې پر موږ باندې په ځينو حالاتو کې راوړل کيدونکي فشارونه توجه نه لري. افغان حکومت له ايران سره په هر ډگر کي ملگرتيا پللې . له ايراني دوستانو او دا راز له خپلو غربي دوستانو نه زموږ هيله دا ده چې په خپل منځي اختلافونو کې موږ ورښکېل نه کړي.''

د رسمي شمېرو له مخې تر دې وروستيو پورې د افغانستان د ملکي اړتيا ٥٠ سلنه تيل چې تر ډېره په ترکمنستان ، ازربايجان او عراق کې پېرودل کېدل، د ايران له لارې ترانزيت کيدل . پر دغه ترانزيت د ايران د حکومت له لورې لگول شوي بنديز په څرگنده افغان حکومت له لوى بوختې سره مخامخ کړى.

په دې ترڅ کې پر حکومت يو فشار دا دى چې د ايران خلاف دې غوڅ دريځ غوره کړي او له بې گټې او مجهولې دپلوماسۍ نه دې لاس واخلي.

ځينې کتونکي وايي افغان حکومت په خپله خاوره کې منځنۍ اسیا ته د ايران پر سوداگرۍ د ورته بنديز د لگولو ، د ايراني توليداتو په وارداتو کې د کمي د راوستو او ايران ته د تلونکو اوبو د ستنولو له لارې ورته فشارونه راوستى شي .

خو د افغانستان د سوداگرى وزير انوارلحق احدي وايي حکومت د کور دننه د تيلو په مارکيټ کې له دغې ناڅاپي بې ثباتى او ترخې تجربې نه ښه سبق زده کړې .

ځينې کتونکي وايي افغان حکومت په خپله خاوره کې منځنۍ اسیا ته د ايران پر سوداگرۍ د ورته بنديز د لگولو ، د ايراني توليداتو په وارداتو کې د کمي د راوستو او ايران ته د تلونکو اوبو د ستنولو له لارې ورته فشارونه راوستى شي .

د ښاغلي احدي په وينا دوى اوس د ستونزې د بيړني حل لپاره د ترانزيت پر نورو لارو غور پيل کړى او په دې لړ کې يې لومړنى تکل همدا دى چې ژر تر ژره له روسيي ترکمنستان او قزاقستان نه د اقينې او حيراتانو د بندرونو له لارې په سوونو زره ټنه تيل وارد کړي.

ښاغلي احدي په دې برخه کې د اوږدې مودې تگلارو ته هم اشاره وکړه او په دې ترڅ کې يې د حکومت له لورې پر يوې هر اړخيزې طرحې د کارخبر ورکړ .

ټينگار يې دا وو چې د د غې نوې طرحې پر مټ به د کور د ننه د تېلو پر مارکېټ د حکومت د څار او له سوداگرو سره د همغږى د زياتيدو تر څنگه، د تېلو د وارداتو خوندې او ډاد منې لارې غوره شي او په راتلونکې کې به د روانې بې ثباتۍ د تکرار مخه ونيول شي .