स्माईलः तृतीयपंथी विद्यार्थ्यांना दरवर्षी 13 हजार 500 रुपयांची शिष्यवृत्ती कशी मिळते? वाचा अधिक माहिती

आजही समाजात ट्रान्सजेंडर विरुद्ध इतर असा भेदभाव चालू आहे. त्यांना समान अधिकार देणारा कायदाही केंद्र सरकारने आणला आहे.

तसेच त्यांच्या कल्याणासाठी अनेक योजना राबवत आहे. यापैकी एक अशी योजना आहे जी ट्रान्सजेंडर विद्यार्थ्यांना 13,500 रुपये वार्षिक शिष्यवृत्ती प्रदान करते.

ही शिष्यवृत्ती केंद्र सरकारकडून ट्रान्सजेंडर विद्यार्थ्यांना किंवा 9वी इयत्तेपासून ते उच्च शिक्षण पूर्ण होईपर्यंत ट्रान्सजेंडर विद्यार्थ्यांना जन्मलेल्या मुलांना दरवर्षी दिली जाते.

ही योजना काय आहे? निवड प्रक्रिया कशी आहे? अर्ज कसा करायचा? शिष्यवृत्ती कशी दिली जाते? चला अधिक संपूर्ण तपशील जाणून घेऊया.

काय योजना आहे?

आपल्या राज्यघटनेतील कलम 14 सर्व नागरिक समान आहेत असे सांगते.आजही हिजड्यांमध्ये समानता नसल्याची प्रवृत्ती समाजात दिसून येते.

घटनेच्या कलम 15(1), 15(2) आणि 16(2) लिंगाच्या आधारावर कोणत्याही व्यक्तीशी भेदभाव केला जाणार नाही असे सांगून अशा भेदभावाला प्रतिबंधित करते.

आपल्या देशातील ट्रान्सजेंडरना समान अधिकार देण्यासाठी आणि त्यांना मुख्य प्रवाहात समाकलित करण्यासाठी केंद्र सरकारने 26 नोव्हेंबर 2019 रोजी ट्रान्सजेंडर व्यक्ती (हक्कांचे संरक्षण) विधेयक, 2019 आणले.

या कायद्यानुसार, सरकारने ट्रान्सजेंडर्सना विशेष अधिकार आणि प्रोत्साहन दिले आहे. त्यांना समान शिक्षण आणि नोकरीच्या संधी उपलब्ध करून देण्यासाठी पावले उचलण्यात आली.

याचाच एक भाग म्हणून, ट्रान्सजेंडर्सना अभ्यासासाठी प्रोत्साहन देण्यासाठी केंद्र सरकारच्या सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयाने "स्माइल - सपोर्ट फॉर मार्जिनलाइज्ड इंडिव्हिज्युअल्स फॉर लिव्हलीहुड अँड एंटरप्राइज" ही योजना सुरू केली आहे.

या योजनेंतर्गत, ट्रान्सजेंडर किंवा दिव्यांग मुलांना 9 वी ते उच्च शिक्षण पूर्ण होईपर्यंत दरवर्षी 13,500 रुपये स्टायपेंड दिले जाते.

शिष्यवृत्ती कोणत्या अभ्यासासाठी दिली जाते?

ट्रान्सजेंडर विद्यार्थ्यांना ही शिष्यवृत्ती 9वी इयत्तेत प्रवेश केल्यापासून त्यांचे उच्च शिक्षण पूर्ण होईपर्यंत दिली जाते.

हे स्टायपेंड विद्यापीठात सुरू असलेल्या इंटरमिजिएट, पदवी, पदव्युत्तर आणि उच्च शिक्षण अभ्यासक्रमांसाठी दिले जाते.

खासगी शिक्षण संस्थांमध्ये शिकणाऱ्या विद्यार्थ्यांना ती दिली जाते का?

दिली जाईल परंतु संबंधित खासगी शैक्षणिक संस्थांना संबंधित राज्य सरकारे किंवा केंद्र सरकारने मान्यता दिली पाहिजे.

व्यावसायिक अभ्यासक्रमांसाठी शिष्यवृत्ती?

देईल एका ट्रान्सजेंडर विद्यार्थ्याला 9वी इयत्तेत प्रवेश केल्यापासून तो/ती शिकत असलेल्या प्रत्येक वर्गासाठी केंद्र हे स्टायपेंड देते.

आयटीआय (नॅशनल कौन्सिल फॉर व्होकेशनल ट्रेनिंग (NCVT) शी संलग्न औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था/औद्योगिक प्रशिक्षण केंद्रे), पॉलिटेक्निक अभ्यासक्रम आणि इतर अभ्यासक्रमही ही ग्रॅच्युइटी देतात.

डिप्लोमा कोर्स करणाऱ्या विद्यार्थ्यांना ती दिली जाते का?

दिली जाईल परंतु ते डिप्लोमा अभ्यासक्रम संबंधित विद्यापीठे/UGC/AICTE द्वारे मान्यताप्राप्त असले पाहिजेत.

पात्रता काय आहेत?

ती ट्रान्सव्यक्ती भारतीय नागरिक असावी

ही योजना फक्त ट्रान्सजेंडर व्यक्तींना किंवा त्यांना जन्मलेल्या मुलांना लागू आहे.

विद्यार्थ्याकडे सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयाने ऑनलाइन जारी केलेले ट्रान्सजेंडर प्रमाणपत्र असणे आवश्यक आहे.

विद्यार्थ्याला केंद्र सरकार किंवा संबंधित राज्य सरकारांकडून इतर कोणत्याही अनुदानाची पावती मिळू नये.

विद्यार्थी सरकारी शाळेत किंवा राज्य सरकार किंवा केंद्र सरकारने मान्यता दिलेल्या शाळेत शिकत असावा.

विद्यार्थी नियमित किंवा अर्धवेळ अभ्यासक्रम शिकत आहे की नाही हे महत्त्वाचे नाही.

दूरस्थ अभ्यासक्रम शिकत आहात?

ही योजना संवाददाता किंवा दूरस्थ शिक्षण पद्धतीद्वारे शिकत असलेल्या ट्रान्सजेंडर विद्यार्थ्यांना देखील लागू आहे.

दोन पदव्यांसाठी मला ही शिष्यवृत्ती मिळेल का?

नाही. उदाहरणार्थ, ही शिष्यवृत्ती घेताना एक विद्यार्थी आता बीए करत आहे असे समजू. विद्यार्थ्याला BA नंतर पुन्हा B.Com चा अभ्यास करायचा असेल तर ही शिष्यवृत्ती मिळणार नाही.

फक्त एका वर्षासाठी आहे का?

ही शिष्यवृत्ती विद्यार्थ्याला त्या शैक्षणिक वर्षासाठीच दिली जाते. उदाहरणार्थ, इयत्ता 9 व्या वर्गात शिकत असलेला विद्यार्थ्याला वरच्या वर्गात पदोन्नती मिळाली आणि पुढच्या वर्षी 9वी वर्गात राहिल्यास, अशा विद्यार्थ्याला त्या वर्षासाठी शिष्यवृत्ती दिली जाणार नाही.

निवड कशी होते?

दर वर्षी किती लोकांना ही ग्रॅच्युइटी द्यायची हे केंद्र सरकार ठरवते.

हे प्राप्त झालेल्या अर्जांची तपासणी करते आणि भत्ते मंजूर करते.

त्यापेक्षा जास्त अर्ज आल्यास संबंधित विद्यार्थ्यांनी मागील वर्षी मिळवलेल्या गुणांच्या आधारे ते मंजूर केले जातील.

दोन विद्यार्थ्यांना समान गुण मिळाल्यास त्या विद्यार्थ्यांच्या जन्मतारखेच्या आधारे निवड केली जाईल.

कधी मिळतील पैसे ?

या शिष्यवृत्तीसाठी निवडलेल्या विद्यार्थ्यांना 1 एप्रिल रोजी किंवा त्या शैक्षणिक वर्षासाठी प्रवेश सुरू होण्याच्या महिन्यात दरवर्षी 13,500 रुपये एकरकमी दिले जातील.

कसे मिळतील पैसे?

हे पेमेंट पूर्णपणे रोख हस्तांतरण योजनेद्वारे केले जाईल.

विद्यार्थ्यांच्या बँक खात्यात किंवा विद्यार्थ्यांच्या पालकांच्या बँक खात्यात थेट क्रेडिट होते.

रद्द होते का?

केंद्र सरकार काही विशिष्ट परिस्थितीत विद्यार्थ्याला दिलेली शिष्यवृत्ती रद्द करू शकते.

विद्यार्थी ज्या शाळेत किंवा महाविद्यालयात शिकत आहे तेथे त्याचे वर्तन चांगले नसल्यास हे रद्द केले जाऊ शकते.

विद्यार्थ्याने शैक्षणिक संस्थेच्या उच्च अधिकार्‍यांच्या परवानगीशिवाय वर्ग नियमितपणे उपस्थित न राहिल्यास किंवा संप किंवा आंदोलनात भाग घेतल्यास शिष्यवृत्ती रद्द केली जाते.

विद्यार्थी जिथे शिकत आहे त्या शाळा, महाविद्यालय किंवा विद्यापीठाचे नियम आणि शिस्त पाळली नाही तरीही, त्याला काढून टाकले जाऊ शकते.

चुकीची माहिती दिली तर?

विद्यार्थ्याने स्वतःबाबत चुकीची माहिती देऊन शिष्यवृत्ती मिळवून अधिकाऱ्यांची दिशाभूल केल्यास शासन कठोर कारवाई करेल.

अशा विद्यार्थ्यावर फौजदारी गुन्हा दाखल करण्यात येणार आहे. तोपर्यंत मिळालेली रक्कम व्याजासह जमा करते.

त्यानंतर विद्यार्थ्याला सरकारच्या कोणत्याही योजना मिळण्यापासून काळ्या यादीत टाकले जाईल.

त्या वर्षाच्या मध्यावर शिक्षण थांबवलं तर?

शैक्षणिक वर्षाच्या मध्यात विद्यार्थ्याने शिक्षण थांबवले तर विद्यार्थ्याला त्या वर्षी मिळालेले शिष्यवृत्तीचे पैसे परत करावे लागतील.

अर्ज कसा करायचा?

या शिष्यवृत्तीसाठी अर्ज प्रक्रियेपासून ते निवड प्रक्रियेपर्यंत सर्व काही ऑनलाइन केले जाते.

यासाठी विद्यार्थ्यांनी केंद्र सरकारच्या सामाजिक न्याय सबलीकरण मंत्रालयाद्वारे देखरेख केलेल्या नॅशनल पोर्टल फॉर ट्रान्सजेंडर पर्सन वेबसाइटद्वारे ऑनलाइन अर्ज करावा. https://transgender.dosje.gov.in/Applicant/HomeN/Index

सर्वप्रथम, विद्यार्थ्याला या वेबसाइटवर जाऊन एक युनिक युजर आयडी आणि पासवर्ड तयार करावा लागेल.

त्यानंतर शिष्यवृत्ती विंडो उघडा आणि ऑनलाइन अर्ज करा.

कोणती कागदपत्रे जोडावीत?

शिष्यवृत्ती नूतनीकरणासाठी.

अधिक माहितीसाठी कोणाशी संपर्क साधावा?

ट्रान्सजेंडर्ससाठी हेल्पलाइन तयार करण्यात आली आहे ज्यामुळे अर्जाची प्रक्रिया किंवा प्रमाणपत्रे सादर करण्यासंबंधी कोणत्याही शंकांचे निराकरण करण्यात आले आहे.

हेल्पलाइन क्रमांक : 8882133897

सामान्य प्रश्नांसाठी संपर्क करण्यासाठी पत्ता

011-20893988, [email protected]

तांत्रिक प्रश्नांसाठी संपर्काचा पत्ता

+91-7923268299, [email protected]

या पत्त्यांवर सोमवार ते शुक्रवार सकाळी 10 ते सायंकाळी 5 या वेळेत संपर्क साधता येईल.

हे वाचलंत का?

(बीबीसी न्यूज मराठीचे सर्व अपडेट्स मिळवण्यासाठी आम्हाला YouTube, Facebook, Instagram आणि Twitter वर नक्की फॉलो करा.

बीबीसी न्यूज मराठीच्या सगळ्या बातम्या तुम्ही Jio TV app वर पाहू शकता.

'सोपी गोष्ट' आणि '3 गोष्टी' हे मराठीतले बातम्यांचे पहि61890597ले पॉडकास्ट्स तुम्ही Gaana, Spotify, JioSaavn आणि Apple Podcasts इथे ऐकू शकता.)