Bayanan hoto, Aisha Mama da ke hagu, sai da ta bar gida saboda harin da aka kai wa ƙauyensuBayani kan maƙala
Marubuci, Nduka Orjinmo
Sanya sunan wanda ya rubuta labari, BBC News, Bakiyawwa, Katsina state
Matsalar sace-sacen mutane domin neman kuɗin fansar ta fi ƙamari ne musamman a yankin arewa maso yammacin Najeriya inda dubban mutane suka tsere wa muhallansu.
Rashin tsaron na nufin yankuna da dama, wanda suke da yawan masu rijistar zaɓe, ba za su yi zaɓe ba a ranar 25 ga watan Fabirairun da za a gudanar da zaɓe mai zuwa.
Wani dogon titi mara shinge wanda ya ƙare da wasu bishiyoyi, shi ne hanya guda ta kai wa ga ƙauyen Bakiyawwa da ke jihar Katsina a arewacin Najeriya
Ƙauyen da babu kowa sai manoma, ba wuri ba ne da za ka yi tunanin cewa masu neaman kuɗin fansa za su je domin ɗaukar mutane.
Abu ne da ya zo wa kowa da mamaki, dan haka a watan Satumbar da ya gabata da masu garkuwa da mutane suka je ƙauyen sai da suka kwashi mazauna yankin 57.
"Sun kama matata har tsawn kwana 38," in ji Abduljabbar Muhammed wani ma'aikacin gwamnati da ake wa kallon mai wadata. Sai da ya biya kimanin naira miliyan daya, ($2,100; £1,700) kafin a sake ta.
Asalin hoton, NDUKA ORJINMO/BBC
Bayanan hoto, Zahraddeen Musa ya ce ba zai iya faɗin nawa ya bai wa masu garkuwa da mutane ba, amma ya ba su kuɗi masu yawa
"Na basu gaba ɗaya kudi na da babur ɗina, sannan na roƙesu kada nima su ɗauke ni," in ji Zaradeen Musa ɗan shekara 30, wanda aka karya kofar gidansa cikin dare da misalin 01:00 yayin da 'yan fashin daji suka kai wani hari da suka shafe sa'o'i huɗu suna gabatarwa babu wanda ya ƙalubalance su.
Mariya Sani wata mata mai shekara 45 an kamata, amma ta zille lokacin da 'yan bindigar ke shigar da mutanen da suka kama cikin daji, inda maɓoyarsu take.
An barta da tunanin mai zai faru da ita da a ce ba ta tsere daga hannun waɗan nan mutane ba, kamar dai yadda sauran suka tsinci kansu, itama ba za ta iya biyan kuɗin fansar ba.
Duka waɗanda aka kaman a ƙarshe an sake su bayan shafe kimanin wata ana yarjejeniya da ta kai su ga biyan kudin fansa ko kuma su bayar da wasu abubuwan masu ƙima kamar babura.
Wannan ya nuna irin yadda satar mutane ta yi ƙamari - ta yadda ko talakawa ma ba su sha ba.
Amma duk da haka, mutanen Bakiyawwa za su godewa Allah idan suka yi la'akari da wasu hare-haren da ake kaiwa da suke kai ga rasa rayuwa, irin wanda aka ce an kashe yan cintiri sama da 100 a Katsina a ranar Juma'a.
Zaben Najeriya 2023: Waɗanne alƙawura ne jam'iyyu suka yi muku
Tsare tsaren Jam'iyyu
All Progressives Congress
Manyan muradu
Bunƙasa fitar da kaya daga Najeriya da kuma rage dogaro kan shigo da kaya
Rage adadin matasa marasa aikin yi da kashi hamsin cikin ɗari a cikin shekara huɗu da kuma samar da ayyuka miliyan ɗaya a ɓangaren sadarwa na zamani.
Ɗaukar matakan tabbatar da cin gashin kan ɓangaren shari'a ta fannin kuɗi da gudanarwa.
Tattalin arziki
Tallafa wa masana'antun cikin gida ta hanyar sauƙaƙa musu kuɗin haraji.
Kula da farashin kaya domin rage hauhawar farashi
Cire tallafi kan gas cikin wata shida da kuma ƙara yawan gas ɗin da ake samarwa da kashi 20%.
Aikin yi
Samar da ayyuka miliyan guda ta ɓangaren sadarwar zamani a cikin watanni 24 na farkon gwamnati.
Rage adadin matasa marasa aikin yi da kashi hamsin cikin ɗari a cikin shekara huɗu.
Tallafa wa masu sana'a miliyan biyu da kuma ƙwararru domin horas da matasa hanyoyin samun aiki da fara kasuwanci.
Kiwon lafiya
Aiwatar da shirin inshorar lafiya na tilas wanda kashi 40 cikin 100 na jama'a za su amfana a cikin shekara biyu.
Ƙara adadi da kuma inganta ma'aikatan lafiya musamman waɗanda suke aiki a matakin farko.
Aiki tare da gwamnatin jihohi da ƙananan hukumomi don samar da asibitocin tafi da gidanka domin tabbatar da cewa kowa na da asibiti aƙalla kilomita uku a kusa ko kuma tafiyar minti 30.
Ƙarfafa gwiwa don samar da magunguna da rigakafi a cikin Najeriya.
Tsaro
Ƙara Inganta albashi da walwalar ma'aikatan tsaro da kuma samar da wani shiri na musamman domin bayar da alawus ga sojoji da suka samu rauni da kuma waɗanda suka rasu a kan aiki.
Samar da makamai masu inganci, da inganta ɓangaren sadarwa da sufuri a sansanonin sojoji.
Ƙara dauka da horas da sabbin ma'aikatan soji da ƴan sanda da jami'an tsaron sirri da sauran masu kayan sarki.
Kawar da kai hare-hare kan muhimman wurare na gwamnati
Ilimi
Samar da sabbin hanyoyin tantance ingancin duka cibiyoyin ilimi tun daga firamare har zuwa jami'a.
Samar da shirin gwaji na bayar da bashi ga ɗalibai.
Samar da wani asusun ɗalibai na musamman wanda babu lamunin gwamnati a ciki.
Cin hanci da rashawa
Ƙayyade adadin kuɗaɗen da za a iya kashewa kan samar da gine-ginen gwamnati da albashi da kuma kan zaɓaɓɓun shugabanni da ma'aikatan gwamnati.
Ƙara samar da haraji ta hanyar rage kuɗaɗen da suke zurarewa daga ɓangaren kuɗin.
Saka wa masu aiki tuƙuru da kawar da ayyuka da ma'aikatan bogi.
Kawo sauyi ɓangaren aikin gwamnati domin rage abubuwan da ke kawo cikas, ko rashin ingancin aiki, da kuma ɓarna.
Labour Party
Manyan muradu
Gudanar da sauye-sauye a aikin gwamnati da ɓangaren shari'a domin tabbatar da bin doka, da yaƙi da rashawa da kuma tsimin kuɗi wurin tafiyar da gwamnati.
Mayar da Najeriya ƙasar da ke sana'anta abubuwan buƙata a maimakon sayowa daga wasu ƙasashe.
Fifita bunƙasa al'umma ta hanyar zuba jari a ɓangaren ilimin kimiyya da lafiya, abubuwan kawo ci gaba.
Tattalin arziki
Ɗora tattalin arziƙin Najeriya a kan tafarkin ƙirƙira da samar da kamfanoni ta yadda ƙasar za ta rinƙa fitar da kaya zuwa waje.
Rage tashin farashin kaya, da tabbatar da cin gashin kai na babban bankin ƙasar, da kyautata tsarin biyan haraji.
Rage dogaron da Najeriya ke yi kan man fetur ta hanyar inganta ɓangaren masana'antu.
Sassauta takunkumi kan kayan da ake shigowa da su daga ƙasashen waje da canjin kuɗi, tare kuma da samar da tsarin musayar kuɗi guda ɗaya.
Aikin yi
Faɗaɗa hanyoyin samar da kuɗi ga ƙanana da matsakaitan sana'o'i, da mata da matasa domin rage matsalar rashin aikin yi.
Zuba jari a ɓangaren bunƙasa al'umma.
Inganta hanyar sauƙaƙa yin kasuwanci a ƙasar domin janyo masu zuba jari ta yadda za a samar da kamfanoni.
Samar da yanayi mai kyau na bunƙasar ƙananan sana'o'i.
Kiwon lafiya
Inganta albashi da kuma yanayin aikin ma'aikatan lafiya.
Samar da inshorar lafiya ga talakawan Najeriya miliyan 133, musamman mata masu ciki, da yara, da tsofaffi da kuma masu lalurar nakasa.
Ƙara wa malaman lafiya ilimi ta hanyar bayar da horo.
Samar da kiwon lafiya mai sauƙi ga kowa.
Tsaro
Kawo ƙarshen ayyukan ƴan bindiga da na masu tayar da ƙayar baya.
Haɗa kai da ƙasashen yammaci da na tsakiyar nahiyar Afirka domin inganta tsaro na kan iyaka, musamman ƙasashen Chadi da Jamhuriyar Nijar, da Kamaru.
Haɗa hannu da majalisar dokoki domin samar da jami'an tsaro na cikin al'umma.
Ƙara yawan jami'an soji, da ƴan sanda da sauran hukumomin tsaro, da samar masu da kayan aiki, da ba su horaswa, da samar masu da kuɗaɗe ta yadda za su iya magance barazanar tsaro.
Ilimi
Zuba jari a ɓangaren koyar da sana'o'i, da wasannin motsa jiki, da horaswa kan ilimin fasahar zamani daga makarantun firamare zuwa sakandare.
Tsarin ilimi wanda 'ba za a bar kowane yaro a baya ba'
Samar da tsarin biyan harajin kamfanoni ta hanyar kula da makarantu mallakin gwamnati, samar da tsarin karatu da kula da ayyukansu.
Ware kashi 14% na kasafin kuɗi ga ɓangaren ilimi.
Cin hanci da rashawa
Yin biyayya ga dokoki na tsarin kuɗi.
Binciken harkokin kuɗi na kowane fallen gwamnati a kai-a kai
Toshe duk wasu hanyoyin zurarewar kuɗi da kawo ƙarshen tallafin man fetur.
Tafiyar da lamurran gwamnati a bayyane.
New Nigeria Peoples Party
Manyan muradu
Samar da ayyukan yi ta hanyar bunƙasa noma.
Magance matsalar tsao.
Martaba doka da bin ƙa'ida.
Tattalin arziki
Yaƙi da rashawa a ma'aikatu da hukumomin gwamnati domin bunƙasa kuɗaɗen shiga.
Kawo sauyi a kasuwar hannayen jari ta ƙasar domin inganta ta ta yadda za ta zamo hanyar samun kuɗaɗen kasuwanci.
Neman ingantacciyar hanyar tafiyar da kasuwar musayar kuɗi.
Aikin yi
Zaftare yawan marasa aikin yi.
Ƙarfafa wa matasa gwiwa domin shiga harkar noma.
Ƙarfafa wa ɓangaren ƴan kasuwa gwiwa domin su kafa kamfanonin sarrafa amfanin gona domin samar da aikin yi ga matasa.
Kiwon lafiya
Kawo sauyi a shirin inshorar lafiya na ƙasa.
Rage yawan tafiye-tafiye zuwa ƙasashen waje domin neman lafiya, ta hanyar bunƙasa asibitoci, da bunƙasa yadda ake gudanar da aiki, da bayar da horo ga ma'aikatan lafiya.
Samar da ƙarin kuɗi ga ɓangaren kiwon lafiya a cikin kasafin kuɗi.
Tsaro
Samar da isassun kayan aiki da tattara bayanan sirri domin magance matsalar tsaro.
Bunƙasa fahimtar juna da yafiya a tsakanin al'umma.
Yi wa al'umma cikakken bayani kan ayyukan gwamnati.
Ilimi
Samar da isassun kuɗi ga ɓangaren ilimi.
Bunƙasa manyan makarantu kafin samar da sabbi.
Tallafa wa ƙananan hukumomi domin su iya samar da muhalli ga yara sama da miliyan 20 waɗanda ba su zuwa makaranta kuma suke yawo kan titi.
Cin hanci da rashawa
Sauyawa da ƙarfafa hukumomin yaƙi da rashawa.
Tafiyar da ayyukan gwamnati cikin adalci.
Amfani da fasahar zamani domin daƙile ayyukan rashawa.
Peoples Democratic Party
Manyan muradu
Bai wa masana'antu masu zaman kansu fifiko wurin haɓɓaka tattalin arziki.
Ƙara haɗa kan ƴan ƙasa ta hanyar yin raba-dai-dai tsakanin yankunan ƙasar a wurin bayar da muƙamai.
Sauya fasalin gwamnatin Najeriya
Tattalin arziki
Tabbatar da cewa Najeriya ta ci gaba da zama giwar Afrika da tabbatar da cewa ma'aunin GDP ya ruɓanya zuwa $5,000 zuwa 2030.
Haɓɓaka zuba jari ta ɓangaren ababen more rayuwa zuwa kaso 50 na ma'aunin GDP zuwa 2027, kaso 70 kuma zuwa 2023.
Ƙara yawan man fetur ɗin da ake tacewa zuwa ganga miliyan biyu a rana zuwa 2027.
Aikin yi
Samar da ayyukan yi miliyan uku da tsamo mutum miliyan goma daga talauci a duk shekara.
Ƙaddamar da shiri na musamman ingantacce mai rahusa kuma mai dorewa domin samar da aikin yi da kuma sana'o'i.
Samar da wuraren horaswa ga matsakaita da manyan masu sana'o'i.
Kiwon lafiya
Ƙara hanzarta shirin Najeriya na samar da ingantaccen kiwon lafiya kuma mai sauƙi zuwa 2030.
Jawo hankalin likitocin Najeriya da ke ƙasashen waje su dawo gida.
Ƙarfafa gwiwar matsakaita da manyan kamfanonin samar da magunguna da su ƙara adadin magungunan da suke samarwa na cikin gida da ake nema.
Tsaro
Haɓɓaka rajistar haihuwa domin rage aikata laifuka da kuma kare ƴan Najeriya.
Ɗaukar jami'an ƴan sanda miliyan ɗaya domin cimma muradun MDD na kowane mutum 450 ɗan sanda 1.
Ƙara yauƙaƙa dangantaka tsakanin farar hula da sojoji.
Sauya fasalin cibiyoyin tsaro.
Ilimi
Ƙara haɓɓaka karatun kimiyya da fasaha domin samar da dabaru ga sabon tattalin arziki.
Samar da wata hukuma wadda za ta sa ido kan manyan makarantu.
Ƙara zuba jari ta ɓangaren ababen more rayuwa na gwamnatin tarayya da kuma jihohi.
Cin hanci da rashawa
Sake bitar tsarin saka wa ma'aikatan gwamnati masu ƙwazo.
Zamanantar da ayyukan gwamnati domin gano cin hanci.
Tabbatar da cewa hukumomin da suka dace sun aiwatar da hukunci da ake yankewa kan laifukan rashawa.
End of Zaben Najeriya 2023: Waɗanne alƙawura ne jam'iyyu suka yi muku
Wannan masu garkuwa da mutanen da ke arewaci da kuma masu kashe-kashen da ke kudu maso bagas, kan iya kawo tsaiko ga babban zaben Najeriya da za a yi ranar 25 ga watan Fabirairu, kamar yadda masu fashin baƙi ke cewa.
Harin da aka kai wa ofishin INEC a 2019 ya sanya an ɗage zaɓe da mako guda, kuma ƙone wani ofishin INEC ɗin da aka yi a yankin kudu maso gabashin ƙasar ya sanya firgicin cewa za a iya ɗage zaben a wannan lokacin, ko da yake jami'ai sun ce babu gudu babu ja da baya.
Ko a watan Disamba sai da INEC ɗin ta ce, abu ne mai haɗari a gudanar da zaɓuka a wasu yankunan Katsina, sai dai babu kuma wanda ya san mai zai faru a ranar zaɓe mai zuwa.
"Kun bar masu garkuwa sun kama ni, yanzu kuma kuna so na zaɓe ku," in ji Mariya.
Kamar dai mafi yawan mutane a nan ita ma a baya Shugaba Muhammadu Buhari ta zaɓa a baya, amma a wannan karon ta dawo daga rakiyar 'yan siyasar.
Shugaba Buhari sai sauka daga mulki bayan shafe wa'adi biyu, yanzu kuma Bola Tinubu ne ke neman gadarsa a ƙarƙashin jam'iyyar APC da ke mulki a Najeriya.
"Ta yaya zan zaɓi APC duk da irin wahalar da muka shiga?" in ji Lawal Suleiman, tsohon ɗan jam'iyyar ta APC, amma yanzu yana tare da jam'iyyar Labour ta Peter Obi.
Mutane da yawa a Bakiyawwa na cewa su yanzu babbar jam'iyyar hamayya ta PDP za su zaɓa a dukkan matakai.
"Idan Buhari bai iya kawo ƙarshen waɗan nan matsalolin ba na Najeriya, ta wanene zai iya, in ji Nana Sama'ila wata wadda ta tsere daga ƙauyensu na Batsari shekaru uku baya.
A bayan nan, 'yarta Aisha Mama ta gudu ta bar mijinta da ke ƙauyen Dangayya saboda yawan hare-haren da ake kai musu cikin dare da gonakinsu sama da mako guda a jere.
Ta ce ganin Buhari ya fito daga Katsina ya sa ta riƙa zaɓarsa tun daga 2003, da fatan zai kawo ƙarshen matsalolin da ake fuskanta, amma yanzu ta ce ta dawo daga rakiyarsa saboda gazawar gwamnatinsa.
An sace ɗaruruwan yara 'yan makaranta an kuma sake su daga baya, gwamnatin jihar a baya ta taɓa umartar mutanenta da su ɗauki makamai domin kare kansu daga sherrin maharan, wani abu da ya nuna tsananin gazawarta.
Ɗan takarar ta su, ya aminta da matsalar tsaro da ake fama da ita, wadda ta haɗu da tsadar kayan abinci da ta janyo hauhawar kayayyaki, waɗanda sune matsalar da ta sanyo Najeriya a gaba.
Atiku Abubakar ɗan takarar jam'iyyar PDP da Tinubu nda APC da Obi na LP dukansu na ganin akwai buƙatar a yi wa tsarin 'yan sanda garanbawul, haka na na soji da tsarin walwala da dai sauransu.
"Ya lalata tattalin arziƙi, ga rashin tsaro ya baibaye ko ina," in ji Mohammed Yusuf, wani tsohon manoni a Katsina wanda matsalar tsaro ta sa ya koma sana'ar sayar da shayi da Indomi a jihar Kano.
Asalin hoton, NDUKA ORJINMO/ BBC
Bayanan hoto, Manomin ya ce zai zaɓi jam'iyyar PDP a wannan karon
Kano da Katsina da kuma Kaduna, jihohi ne da ake ɗauka da muhimmanci ga duk wanda yake son zama shugaban Najeriya saboda yawan waɗanda suka yi rijista a yankin. Yawan rijistar waɗan nan jihohi ya fi na jihohi biyar a yankin kudu maso gabshi.
Ƙuri'un waɗan nan jihohin ne suka bai wa Buhari damar cin mulki har sau biyu a jere, sai dai har yanzu wasu na nuna goyon baya ga APC, akwai masu tunanin jam'iyyar ta mutu a yankin da rashin tsaro ya haifarwa koma baya.
Makonni biyu da suka gabata, jifan da aka yi wa jirgin shugaba Buhari da ya je ziyara Kano ya isa ya zama shaida kan hakan.
Akwai kuma wani ɗan takarar da yake da ƙarfi a yankin, Rabi'u Musa Kwankwaso na jam'iyyar NNPP.
Mabiyansa na fatan shi ne zai zama shugaban ƙasa na gaba, sai dai wasu na kallon za a nemi goyon bayansa ne domin tabbatar da wanda zai zama shugaban ƙasar na gaba.
Babu shakka tsohon gwamnan Kano kuma wanda ya taɓa zama ministan tsaro sau ɗaya yana da mabiya na gani kashe ni a Kano da makwabciyarta ta Jigawa.
Idan har ya iya cinye duk ƙuri'un jihar Kano miliyan shida, wanda ita ke biyewa Legas a yawa, hakan zai shafi duka 'yan takarar, musamman na APC da PDP.
Kwankwaso shi ma kamar sauran 'yan siyasar Najeriya yake, ya sauya sheƙa daga wannan jam'iyya zuwa wannan, a bara ya goyi bayan PDP, kuma a yanzu ana ganin lokaci kawai yake jira ya janye wa Atiku Abubakar.
"Shi da Obi ba za su iya cin zaɓe ba, duk da dai sun fi Atiku wanda ake wa kallon ɗan kama karya," in ji Umar Yahaya wani ɗalibi a jami'a a Kaduna.
Yayin da aka rantsar da shugaba Buhari a 2016, an ta fatan cewa za a samu ci gaba a yankin arewaci, amma yanzu hakan ya zama wani abin tashin hankali ga yankin.
