Kuki umupaka wa Rafah ari kamara cyane kuri Gaza?

Abanyapalestine bateraniye ku mupaka wa Rafah na Misiri mu majyepfo y’akarere ka Gaza bizeye kwambuka mbere y’igitero kitezwe cy'ingabo zirwanira ku butaka za Isiraheli.

Ibitangazamakuru byo muri Amerika byari byatangaje ko uzafungura ku bantu bafite ubwenegihugu bubiri no kugirango imfashanyo z’ubutabazi zinjire, ariko nta gihe cyatanzwe.

Icyakora aho kwambukira kuri uwo mupaka hari hagifunze kuri uyu wa mbere mu gitondo.

Umupaka wa Rafah usobanuye iki?

Niho hantu hari kure mu majyepfo umuntu ashobora gusohokera ava mu ntara ya Gaza kandi hahana imbibi n'ubutayu bwa Sinayi.

Hariho indi mipaka ibiri gusa yambuka kandi yinjira mu karere ka Gaza - Erez, umupaka na Isiraheli mu majyaruguru ya Gaza, na Kerem Shalom, ihuriro ry'urujya n'uruza rw’ubucuruzi hagati ya Isiraheli na Gaza. Iyo mipaka yombi ubu irafunze.

Kuki uyu mupaka ubu ari kamara cyane?

Ku ya 7 Ukwakira (10), ingabo za Hamas zagabye igitero ku mupaka wa Erez mu majyaruguru ya Gaza, zirawangiza cyane. Hashize iminsi, Isiraheli yatangaje ko Erez yafunzwe kugeza igihe kitari cyamenyekana, hasigara gusa umupaka wa Rafah nk'ahantu honyine hinjirira kandi hasohokera abaturage bo muri Gaza.

Ubu Rafah ni naho imfashanyo z'ubutabazi zishobora kunyuzwa. Mu cyumweru gishize, minisiteri y’ububanyi n’amahanga ya Misiri yavuze ko irimo kwerekeza ingendo z'indege zitwaye imfashanyo mpuzamahanga igenewe Gaza ku kibuga cy’indege cya al-Arish giherereye mu majyaruguru ya Sinayi, kandi amakamyo menshi atwaye lisansi n’imfashanyo igenewe abari mu kaga ahagaze hafi y’umupaka wa Rafah, ategereje kwemererwa kwambuka.

Ubu kuri uwo mupaka harabera iki?

Kuva ibitero bya Hamas byibasira Isiraheli ku ya 7 Ukwakira (10), amakuru avuguruzanya yagiye akwirakwira ku kibazo cy’umupaka wa Rafah. Hamas na Misiri birawugenzura, ariko Isiraheli ishobora kuwubangamira irasa ibisasu mu gace kawukikije.

Ibitangazamakuru byo mu Misiri byavuze ko kwambuka byafunzwe nyuma y’ibitero bitatu bya Isiraheli byibasiye Rafah ku ya 9 na 10 Ukwakira, bivugwa ko byakomerekeje abantu ku mpande za Misiri na Gaza.

Ku ya 12 Ukwakira (10), guverinoma ya Misiri yasabye Isiraheli guhagarika ibitero by’indege hafi y’umupaka wa Rafah kugira ngo ube inzira y'ibikorwa by'ubutabazi ku bantu bo muri Gaza, kandi inavuga ko itazawufungura kugeza igihe umutekano w'abakozi bayo bo ku mupaka wijejwe.

Ibihugu byo mu burengerazuba bw'isi na byo birimo kubigiramo uruhare mu kugerageza gusaba ko Rafah iba inzira itekanye ku bafite pasiporo z’amahanga bari muri Gaza n’imfashanyo z’ubutabazi.

Minisitiri w'ububanyi n'amahanga w’Ubwongereza James Cleverly na mugenzi we wa Amerika Antony Blinken bombi bavuze ko barimo bakorana na Isiraheli, Misiri ndetse n’ibindi bihugu bikomeye byo mu karere kugira ngo uwo mupaka ufungurwe.

Mu cyumweru gishize, umuvugizi wa minisiteri y’ububanyi n’amahanga ya Leta zunze ubumwe za Amerika yavuze ko abaturage bayo basabwe kuba hafi y'umupaka wa Rafah kuko bashobora gutungurwa igihe uwo mupaka waba ufunguwe kandi ukamara umwanya mutoya ufunguye.

Ibihuha bivuga ko uwo mupaka ushobora gufungurwa byatumye abaturage ba Gaza barekezayo bizeye kwambuka.

Ku wa mbere, imbaga y'abantu yateraniye hafi y'uwo mupaka nyuma y’amakuru yavugaga ko Rafah ishobora gufungurwa by'agateganyo nyuma y’amasezerano yo guhagarika imirwano, ariko Isiraheli na Hamas bombi bahise babihakana bidatinze.

Kuki uyu mupaka ukomeje gufungwa?

Isiraheli irashaka kubuza abarwanyi ba Hamas kubasha kuva muri Gaza, kandi irashaka kugenzura amamodoka yose yinjira muri Gaza kugira ngo hatagira intwaro zinjira.

Hagati aho, nubwo Misiri isa nkaho irimo gufatanya n’ibindi bihugu mu biganiro byo gufungurira uwo mupaka abafite pasiporo z’amahanga n’imfashanyo z’ubutabazi, leta ya Misiri ihangayikishijwe nuko abanyapalestine bashobora guhungira muri Sinayi ari benshi cyane kandi birasa nkaho idashaka ko ufungurirwa uwo ari we wese mu baturage bose ba Gaza bashaka guhunga.

Ihangayikishijwe kandi nuko bishoboka ko abarwanyi bagendera ku matwara akaze y'idini ya Isilamu binjira muri iki gihugu.

Ubusanzwe uyu mupaka wa Rafah ukoreshwa gute?

Abanyapalestine ntibiborohera gusohoka muri Gaza. Abanyapalestine bifuza kunyura kuri uyu mupaka bagomba kwiyandikisha mu buyobozi bwabo mbere y'ibyumweru bibiri cyangwa bine kandi bashobora kwangirwa kwambuka n'ubuyobozi bwabo cyangwa leta ya Misiri nta nteguza cyangwa ibisobanuro bahawe.

ONU ivuga ko muri Kanama (8) muri 2023, abategetsi ba Misiri bemeye ko abantu 19,608 basohoka muri Gaza kandi bangira 314.