Menya akamaro ko kuririmba ku buzima bwawe

Guhera ku kongerera ubwonko imbaraga kugeza ku kugabanya uburibwe, kuririmbana n'abandi bishobora gutanga inyungu nyinshi zitandukanye.

Ni cya gihe cy'umwaka ubwo umwuka wuzura amajwi meza nk'ay'abamalayika cyangwa se indirimbo z'amashimwe ziranguruye, igihe abaririmbyi b'indirimbo za Noheli bakwirakwiza umunezero wabo udashira.

Ayo majwi yose yo kuramya no guhimbaza, atera ibyishimo n'umunezero.

Itsinda ry'abantu baririmba bambaye imitako ya Noheli ryo rishobora kuba riri ku rundi rwego. Baba babizi cyangwa batabizi, uko buzuza umunezero mu maduka, gari ya moshi, amazu y'abageze mu zabukuru no ku mabaraza y'inzu, ni nako na bo baba bongera icyanga cy'ubuzima bwabo ubwabo.

Guhera ku bwonko kugeza ku mutima, byagaragajwe ko kuririmba bitanga inyungu nyinshi ku babikora, cyane cyane iyo bikozwe mu matsinda. Bishobora kwegeranya abantu, gutegurira umubiri ubudahangarwa n'ubushobozi bwo kurwanya indwara ndetse no kugabanya ububabare. None se yaba impamvu nziza yo gushyira ijwi ryawe hejuru mu byishimo?

"Kuririmba ni igikorwa cy'ubwenge, icy'umubiri, icy'amarangamutima n'icy'imibanire," nk'uko bisobanurwa na Alex Street, umushakashatsi kuri Cambridge Institute for Music Therapy Research, wiga uburyo umuziki ukoreshwa mu gufasha abana n'abantu bakuru gukira ibikomere by'ubwonko.

Abahanga mu mitekerereze bamaze igihe batangarira uburyo abantu baririmbana bashobora kugira ubufatanye bukomeye, ndetse n'abadafite amajwi meza bakaba bashobora kwihuza mu ndirimbo. Ubushakashatsi bwerekanye ko abantu bataziranye bashobora kugirana ubucuti budasanzwe nyuma yo kuririmbana isaha imwe gusa.

Birumvikana ko hari inyungu zigaragara ku bihaha n'ubuhumekero bivuye mu kuririmba. Abashakashatsi bamwe bakoresha kuririmba mu gufasha abantu bafite indwara z'ibihaha.

Kwirekura no kuzamura amarangamutima

Abashakashatsi bongeraho ko kuririmba kandi bitanga izindi mpinduka zifatika mu mubiri. Byagaragaye ko kuririmba byongerera umutima gukora neza no kugabanya umuvuduko w'amaraso. Kuririmba mu matsinda no muri korali byafashwe nk'ibyongera ubudahangarwa bw'umubiri mu rwego rwo kutagerwaho no kumva umuziki gusa.

Hari ibisobanuro bitandukanye. Mu bijyanye n'umubiri, birakekwa ko kuririmba bituma imitsi y'ubwonko y'ingenzi ikora neza. Ikindi ni uko, uburyo bwo guhumeka buhoro kandi igihe kirekire mu kuririmba butuma umubiri urekura imisemburo ya endorphins izwiho gutera ibyishimo, kubaho neza no kugabanya ububabare.

"Impinduka z'ibyishimo ziragaragara mu majwi ameze neza, umucyo ku maso no mu buryo abantu bahagaze," nk'uko Street abivuga, byose bituma kuririmba ari uburyo bwo kugabanya umunaniro.

Hari n'izindi mpamvu zishobora kuba zarashingiye mu mateka yacu. Abahanga mu mibereho ya kera bemeza ko na kera baririmbaga mbere yo kuvuga, bakoresha amajwi yo gushushanya amajwi y'ibinyabuzima cyangwa kugaragaza amarangamutima. Ibi bishobora kuba byarabaye urufunguzo mu iterambere ry'imibanire ikomeye, imihango, no kwerekana amarangamutima. Street agaragaza ko atari impanuka kuba kuririmba ari igice cy'ubuzima bwa buri muntu kuva avutse kugeza apfuye.

Ubwoko bwose bw'indirimbo ntibutanga inyungu zimwe. Kuririmba mu itsinda cyangwa muri korali byagaragaye ko bitanga ubuzima bwiza bwo mu mutwe kurusha kuririmba uri umwe. Ku mpamvu nk'izi, abashakashatsi mu burezi bakoresha kuririmba mu guteza imbere ubufatanye, imivugire y'ururimi n'itegeko ry'amarangamutima ku bana.

Inyungu ikomeye cyane ishobora kuba ko kuririmba bifasha ubwonko kwivugurura mu buryo buhoraho.

Abaganga na bo bari gukoresha kuririmba mu kongerera ubuzima bwiza abafite indwara zitandukanye. Harimo gukorwa ubushakashatsi ku matsinda y'abaririmbyi yagenewe abarwaye kanseri, abarokotse indwara yo mu bwonko (stroke), ababana na Parkinson n'Alzheimer n'ababafasha. Urugero rugaragara ni uko kuririmba bifasha abarwaye Parkinson kuvuga neza, ikintu bamenyekanyeho kugorana uko indwara igenda itera imbere.

Kuririmba kandi ni uburyo bw'imyitozo ngororamubiri kuko byagaragaye ko ari siporo ntoya imeze nk'intambwe yihuse. "Kuririmba ni igikorwa cy'umubiri kandi gishobora gutanga inyungu zimwe n'imyitozo," nk'uko Adam Lewis wo muri University of Southampton abivuga.

Ubusanzwe imwe mu nyigo yagaragaje ko kuririmba no gukora imyitozo y'amajwi ikoreshwa n'abaririmbyi babigize umwuga ari siporo imeze nko kugenda n'amaguru ku ntambwe iri ku muvuduko uri hagati.

Ariko kandi abashakashatsi bashyira imbaraga mu kugaragaza inyungu zifasha abantu babana n'indwara zidakira zo mu mutwe. Street asobanura ko kuririmba byereka aba bantu ibyo bashoboye aho kubereka ibyo badashoboye.

"Bituma habaho uburinganire aho umurwaza aba atakiri umurwaza, ndetse n'abaganga baba baririmba indirimbo imwe mu buryo bumwe," nk'uko abivuga. "Nta kindi kintu kibikora kuri uru rwego."

Abantu bagaragaye ko bungukira cyane mu kuririmba ni abafite indwara z'ubuhumekero z'igihe kirekire, ikintu cyabaye ikibanda mu bushakashatsi bwa Keir Philip wo muri Imperial College London. Philip avuga ko kuririmba bitavura izo ndwara, ariko bishobora gufasha binyuze mu buryo bwita ku muntu wese.

"Ku bantu bamwe, kubura umwuka bituma bahindura uburyo bahumeka ku buryo buba butaringaniye," nk'uko abivuga. "Uburyo bumwe bushingiye ku kuririmba bufasha mu mitsi ikoreshwa, mu mubare w'impumuro no mu buryo bwo guhumeka, bishobora kugabanya ibimenyetso by'uburwayi n'ububabare."

Mu nyigo ye izwi cyane, yakoresheje uburyo bwo guhumeka bwakorewe mu rwego rw'abaririmbyi ba English National Opera, abukoresha mu igerageza ry'umutwe ku barwayi ba Covid. Mu byumweru bitandatu, byagaragaye ko byazamuye ubuzima bwabo n'uburyo bahumekaga.

Icyakora kuririmba si uko nta ngaruka gufite, cyane ku bantu bafite ubundi burwayi. Kuririmba mu itsinda byabaye intandaro y'ikwirakwira rya Covid-19 mu minsi ya mbere kuko kuririmba bituma haboneka udutonyanga twinshi tw'amacandwe, tuva mu kanwa tugasohokana n'umwuka, uko abantu baririmba.

"Niba ufite indwara y'ubuhumekero, ni byiza kwirinda kuza muri korali uwo munsi," nk'uko Philip abivuga.

Ariko inyungu itangaje kurusha izindi ni uko kuririmba bigira uruhare mu gufasha ubwonko kwiyubaka. Ibi byagaragajwe mu nkuru ya Gabrielle Giffords, wari uhagarariye leta ya Arizona muri Amerika, warokotse amasasu mu 2011. Mu myaka myinshi yakurikiyeho, yize kongera kuvuga, gusoma no kwandika, abajyanama um by'ubuzima bwo um mutwe, bakoresha indirimbo zo mu bwana bwe.

Abashakashatsi bakoresheje ubu buryo ku barokotse indwara yo mu bwonko, kuko kuririmba gutanga amasaha menshi yo kongerera ubwonko imikoranire mishya hagati y'ibice byombi by'ubwonko.

Hari n'izindi ngingo zemeza ko kuririmba byafasha abafite ikibazo cyo kugarura ubushobozi bwo kwibuka bitewe n'akazi k'ubwonko gasaba umwanya munini n'ubushishozi mu kuririmba.

"Ubushakashatsi buragenda bwiyongera ku nyungu zo mu bwonko zituruka mu kuririmba ku bantu bakuze," nk'uko Teppo Särkämö wo muri University of Helsinki abivuga. "Ariko turacyakeneye ubushakashatsi bunini cyane bwo kureba niba kuririmba bishobora kugabanya cyangwa kubuza gutakaza ubushobozi bwo kwibuka."

Ku bwa Street, ubushakashatsi bwose bwerekana uburyo kuririmba kugira ingaruka zikomeye yaba ku mibanire y'abantu cyangwa ku rwego rw'imisemburo y'umubiri, bigaragaza impamvu ari igice rusange cy'ubuzima bwa muntu. Ariko aterwa impungenge n'uko abantu bamara igihe kinini ku ikoranabuhanga aho kugirana igihe hamwe mu bikorwa birimo nko kuririmba.

"Turimo gutahura byinshi, cyane cyane mu kuvura ibikomere by'ubwonko," nk'uko abivuga. "Ubushakashatsi buratangira kugaragaza ko kuririmba gufasha abantu bahungabanye bikomeye. Kuririmba kandi kwagiye kuba umusingi wo guhura kw'imiryango n'imibereho yacu."

Ibi byose, nibura byaba indi mpamvu yo kwishimira indirimbo za Noheli muri uyu mwaka.