Perezida wa Madagascar yihishe 'ahantu hatekanye' mu gihe aburira ko habaye igerageza ryo kumuhirika

Umugabo wambaye indorerwamo ziriho umurongo (umuguno) w'umukara hamwe na kositimu y'ubururu na karuvati itukura, arimo kuvugira mu ndangururamajwi ebyiri, azamuye ikiganza cye mu gihe arimo kuvuga.

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Perezida wa Madagascar Andry Rajoelina ubwo aheruka kuboneka mu cyumweru gishize - ntarongera kuboneka mu gihugu guhera ku wa gatatu ushize
    • Umwanditsi, Natasha Booty na Sammy Awami wa BBC Afurika, i Antananarivo
  • Igihe co gusoma: iminota 5

Perezida uri mu bibazo wa Madagascar Andry Rajoelina yavuze ko ubu yihishe "ahantu hatekanye" nyuma y'igerageza ryo kumwica, nyuma y'ibyumweru bishize haba imyigaragambyo y'abasaba ko yegura.

Mu ijambo yavuze imbona nkubone yagejeje ku baturage arinyujije ku rubuga nkoranyambaga rwa Facebook, Rajoelina, w'imyaka 51, yavuze ko "itsinda ry'abasirikare n'abanyapolitike ryacuze umugambi wo kunyica".

Ntiyahishuye ahantu aherereye, ariko mbere amakuru atemejwe yari yumvikanishije ko yahunze igihugu atwawe n'indege ya gisirikare y'Ubufaransa. Afite ubwenegihugu bwa Madagascar n'ubw'Ubufaransa.

Ibi bikurikiye imyigaragambyo imaze ibyumweru bibiri iba kuri iki kirwa, ahanini iyobowe n'urubyiruko, igamije kumuhirika ku butegetsi.

Amagerageza yananiwe ya Rajoelina yo gucubya uburakari bw'urubyiruko rw'abigaragambya - bahimbwe "Gen Z Mada" - bituma uyu Perezida wa Madagascar yirukana abagize guverinoma ye bose ndetse agira n'ibindi yemerera abigaragambya ariko biba iby'ubusa.

Ntarongera kuboneka mu gihugu kuva ku wa gatatu ushize, ndetse mu mpera y'icyumweru gishize ibiro bya Rajoelina byatangaje ko igerageza rigamije kumuhirika ku butegetsi ryari ririmo kuba.

Ijambo rye ryo ku wa mbere ryatindijwe inshuro nyinshi kubera akajagari, mu gihe abasirikare bakangishaga gufata icyicaro gikuru cya televiziyo y'iki gihugu kiri mu nyanja y'Abahinde.

Amaherezo, mu ijambo ryatangajwe kuri Facebook, yagize ati: "Guhera ku itariki ya 25 Nzeri [9], habaye amagerageza yo kunyica no kumpirika ku butegetsi. Itsinda ry'abasirikare n'abanyapolitike ryacuze umugambi wo kunyica.

"Byabaye ngombwa ko nshaka ahantu hatekanye kugira ngo ndinde ubuzima bwanjye."

"Hari uburyo bumwe gusa bwo gucyemura ibi bibazo; ubwo ni ukubahiriza itegekonshinga ririho mu gihugu."

Abatuye mu murwa mukuru Antananarivo wa Madagascar hamwe n'abigaragambya barimo abazamuye ibipfunsi n'abafite ibyapa, ubwo bari bateraniye mu myigaragambyo y'umuryango utari uwa leta (société civile), hanze y'inyubako y'ubutegetsi y'uwo mujyi, ku wa mbere.

Ahavuye isanamu, AFP via Getty Images

Insiguro y'isanamu, Urubyiruko rwayoboye iyi myigaragambyo yo ku rwego rw'igihugu
Skip podcast promotion and continue reading
WhatsApp channel ya BBC Gahuza

Amakuru ya BBC Gahuza ako kanya kuri WhatsApp yawe

Kanda hano ujyeho

End of podcast promotion

Mu mpera y'icyumweru gishize, umutwe ukomeye wa gisirikare witwa CAPSAT (Corps d'Armée des Personnels et des Services Administratifs et Techniques), wafashije mu kugeza Rajoelina ku butegetsi mu mwaka wa 2009, wakoze ibikorwa byo kubangamira ubutegetsi bwe, ubwo witangazaga ko ari wo urimo gutegeka ingabo zose z'igihugu.

Ni mu gihe bamwe mu basirikare bakuru bo muri uwo mutwe bifatanyije n'abagiragambya mu mihanda yo mu murwa mukuru Antananarivo.

Nyuma y'inama yabaye ku wa mbere y'abakomanda ba gisirikare, Jenerali Demosthene Pikulas, umugaba mukuru w'ingabo mushya washyizweho n'umutwe wa CAPSAT, yizeje abaturage ko inzego z'umutekano zirimo gukorana kugira ngo ibintu bigume mu buryo muri icyo gihugu.

Itangazo ry'ibiro bya perezida rivuga ko ku mugoroba wo ku wa mbere, Jenerali Pikulas yari ari ku cyicaro gikuru cya televiziyo y'igihugu agerageza gucyemura aya makuba ari mu gihugu.

Umutegetsi wo ku rwego rwo hejuru wo mu ishyaka TIM, rya mbere rinini cyane ritavuga rumwe n'ubutegetsi muri Madagascar, utifuje gutangazwa izina, yabwiye BBC ko ubu urebye igihugu gitegetswe n'uwo mutwe wa gisirikare wa CAPSAT.

Ishyaka TIM ryanavuze ko riteganya gutanga ikirego mu rukiko kigamije kweguza Rajoelina ku bwo "guta umwanya" we w'ubutegetsi.

Ku wa mbere, Perezida w'Ubufaransa Emmanuel Macron yanze kwemeza ko Rajoelina yakuwe mu gihugu mu ndege ya gisirikare y'Ubufaransa. Ariko Macron yavuze ko "ubutegetsi bushingiye ku itegekonshinga" bugomba kubungwabungwa muri Madagascar.

Aganira n'abanyamakuru ari mu Misiri, Macron yagize ati: "Dufite urubyiruko rwagaragaje ibitekerezo byarwo, ruri mu bya politike, rushaka kubaho neza kurushaho kandi icyo ni ikintu cyiza cyane."

"Icyo ducyeneye gusa ni ugutuma rutigarurirwa n'amashami ya gisirikare cyangwa amahanga akabyivangamo."

Umukuru w'akanama k'umutekano mu muryango w'Ubumwe bw'Afurika na we yagaragaje impungenge nk'izo, avuga ko uwo muryango wamaganye ukomeje "ihinduka" iryo ari ryo ryose "ry'ubutegetsi rinyuranyije n'itegekonshinga".

Benshi mu bo mu itsinda rya hafi cyane ya Rajoelina bari bafatanyije ku butegetsi bamaze guhungira mu gihugu cy'ibirwa bya Maurice. Barimo uwahoze ari Minisitiri w'intebe Christian Ntsay n'umunyemari Maminiaina Ravatomanga.

Nubwo ifite umutungo kamere mwinshi cyane, Madagascar ni kimwe mu bihugu bicyennye cyane ku isi.

Banki y'Isi ivuga ko hafi 75% by'abaturage bayo babayeho munsi y'umurongo w'ubucyene, mu gihe imibare y'ikigega cy'isi cy'imari (IMF/FMI) igaragaza ko abarenga gato kimwe cya gatatu (1/3) cy'abaturage ba Madagascar ari bo bafite umuriro w'amashanyarazi.

Imyigaragambyo yatangiye ishingiye ku burakari butewe n'uko amazi n'umuriro byakomezaga kugenda bibura bya hato na hato, nuko iza guhindura isura ihinduka iyo kugaragaza kutanyurwa n'ubutegetsi bwa Rajoelina kubera ubushomeri bwinshi buri mu gihugu, ruswa n'amakuba atewe n'ikiguzi cy'imibereho.

Umuryango w'Abibumbye (ONU) uvuga ko abantu nibura 22 bishwe naho abarenga 100 barakomereka mu minsi micyeya yo mu ntangiriro y'iyi myigaragambyo, nubwo leta yahakanye iyi mibare.

Ababibonye bavuze ukuntu abashinzwe umutekano barashe ku bigaragambya bakabarasaho amasasu nyamasasu. Muri kumwe muri uko kurasa, uruhinja rwari rumaze igihe gito ruvutse rwapfuye ruzize guhumeka umwotsi nyuma yo kugerwaho n'imyuka iryana mu maso.

Kuva Madagascar ibonye ubwigenge mu mwaka wa 1960 ku Bufaransa bwayikolonizaga, yagiye ibamo imvururu nyinshi, harimo n'imyigaragambyo ikomeye yo mu mwaka wa 2009 yatumye uwari Perezida Marc Ravalomanana yegura ku butegetsi, Rajoelina akabujyaho.

Andry Rajoelina apepera n'ikiganza ari mu Bufaransa mu mwaka wa 2023. Yambaye ikositimu n'indorerwamo.

Ahavuye isanamu, AFP via Getty Images

Insiguro y'isanamu, Andry Rajoelina ubwo yafotorerwaga mu Bufaransa mu mwaka wa 2023

Rajoelina, icyo gihe wari ufite imyaka 34, yabaye Perezida wa mbere muto cyane mu myaka muri Afurika - ategeka imyaka ine, nuko aza gusubira ku butegetsi nyuma y'amatora yo mu mwaka wa 2018.

Rajoelina yavukiye mu muryango ukize, ndetse, mbere yo kwinjira muri politike, yubatse izina nka rwiyemezamirimo n'uvanga imiziki (DJ) - muri urwo rugendo ashinga radiyo na kompanyi yo kwamamaza.

Ariko bidateye kabiri, isura y'uyu mugabo uzwiho kwambara kositimu zimukwira neza kandi zikamubera no kugira mu maso hamugaragaza nkaho akiri muto, yatangiye guhindana, mu gihe ibirego by'icyenewabo na ruswa yashinze imizi, byananiranaga kurandurwa mu butegetsi bwe.