Afghanistan: Biden avuga ko ingabo za US zishobora kuhaguma kurenza igihe ntarengwa

Perezida w'Amerika Joe Biden

Ahavuye isanamu, EPA

Perezida w'Amerika Joe Biden yavuze ko ingabo z'iki gihugu zishobora kuguma muri Afghanistan kurenza igihe ntarengwa yari yatangaje cyo kuba zahavuye, mu gihe abarwanyi b'aba Taliban babujije abahungishwa kugera ku kibuga cy'indege cy'i Kabul.

Bwana Biden yavuze ko ashaka ko abasirikare b'Amerika baba bavuye muri Afghanistan mu mpera y'uku kwezi kwa munani, ariko muri iki gihugu haracyari abaturage b'Abanyamerika bagera ku 15,000 bari mu gihirahiro.

Yabwiye igitangazamakuru ABC News ko nta kuntu akavuyo katari kubaho mu murwa mukuru Kabul.

Leta z'ibihugu by'amahanga zirimo kongerera imbaraga ibikorwa byo guhungisha n'indege abaturage b'i Burayi n'Amerika ndetse n'Abanya-Afghanistan bazikoreye.

Amerika yasezeranyije guhungisha abaturage bayo bose basigayeyo, hamwe n'Abanya-Afghanistan babarirwa hagati ya 50,000 na 65,000 - barimo nk'abahoze ari abasemuzi b'ingabo z'Amerika.

Bose hamwe, kugeza ubu Amerika imaze guhungisha abantu barenga 5,200, barimo 2,000 yahungishije mu masaha 24 ashize.

Ibiro bikuru by'ingabo z'Amerika, Pentagon, byabwiye abanyamakuru ko bifite intego yo kwagura igikorwa cyayo cyo guhungisha n'indege abari muri Afghanistan, bakagera ku bantu 9,000 ku munsi.

Abasirikare hafi 4,500 b'Amerika ni bo muri iki gihe bagenzura ikibuga mpuzamahanga cy'indege Hamid Karzai International Airport cy'i Kabul, ariko abarwanyi b'aba Taliban bakwirakwiriye mu gace kirimo kandi hagiye hari za bariyeri mu mihanda icyerekezaho.

Kuva ku cyumweru, abantu 12 biciwe kuri icyo kibuga no mu nkengero zacyo, nkuko umwe mu bakuru b'aba Taliban yabibwiye ibiro ntaramakuru Reuters. Izo mpfu zatewe n'amasasu cyangwa imibyigano.

Aba Taliban barimo kubuza Abanya-Afghanistan kwinjira ku kibuga cy'indege nta byangombwa bafite - ariko n'abafite uruhushya rwemewe barimo kugorwa no kuhagera.

Amakuru avuga ko umusemuzi w'Umunya-Afghanistan yarashwe ku kaguru n'aba Taliban ubwo yageragezaga kugera ku kibuga cy'indege ku wa kabiri nijoro ngo ahungishwe n'indege ya gisirikare ya Australia.

Amafoto yatangajwe n'igitangazamakuru SBS agaragaza uwo mugabo arimo kuvurwa na muganga igikomere yatewe n'isasu.

Abanyamerika bamwe babwiye igitangazamakuru cyo muri Amerika CBS News gikorana na BBC ko na bo bananiwe kwinjira ku kibuga ngo bajyane n'indege zari ziteganyijwe kubahungisha.

Ku wa gatatu nijoro ku isaha yo muri Amerika, ikigo cya leta cy'indege za gisivile cyavuze ko indege zaho n'abapilote b'abasivile ubu bemerewe kujya i Kabul gukora ibikorwa byo guhungisha cyangwa ubutabazi, mu gihe cyose bafite uruhushya rwa minisiteri y'ingabo y'Amerika.

Umwana w'Umunya-Afghanistan aryamye hasi mu ndege y'igisirikare cy'Amerika mu gihe cyo guhungishwa bakurwa i Kabul

Ahavuye isanamu, US Air Force/1st Lt. Mark Lawson via Reuters

Insiguro y'isanamu, Mu gihe bamwe mu Banya-Afghanistan bashoboye kugera mu ndege zibahungisha, hari amakuru avuga ko hari abandi bananiwe no kugera ku kibuga cy'indege
Umubyigano ku irembo ry'ikibuga cy'indege cya Kabul bivugwa ko wakomerekeyemo abantu 17 ku wa gatatu, nkuko bivugwa n'amakuru asubiramo amagambo y'umutegetsi wo mu muryango wa OTAN/NATO

Ahavuye isanamu, Khairullah Hotak/EVN

Insiguro y'isanamu, Amakuru avuga ko umubyigano wabereye hanze y'ikibuga cy'indege cya Kabul ku wa gatatu wakomerekeyemo abantu 17

Biden yavuze iki?

Abajijwe na ABC niba hari amakosa n'amwe yemera ko yakoze mu kuhakura ingabo mu kavuyo, Bwana Biden yagize ati: "Oya".

Yongeyeho ati: "Igitekerezo ko hari ukuntu twari kuhava nta kavuyo gakurikiyeho, ntabwo nzi ukuntu ibyo bibaho".

Bwana Biden yanabajijwe ku mafoto yasakaye ku mbuga za internet muri iki cyumweru agaragaza Abanya-Afghanistan bahubuka ku ndege ya gisirikare y'Amerika ubwo yafataga ikirere hejuru ya Kabul.

Perezida w'Amerika yahise amera nk'uhunze ikibazo, ati: "Ibyo byari mu minsi ine, mu minsi itanu ishize!"

Bwana Biden yanahaswe ikibazo ku isesengura rye ryo mu kwezi gushize konyine aho yavugaga ko kuba aba Taliban bakwigarurira Afghanistan "bidashoboka cyane".

Yavuze ko amakuru y'ubutasi yavugaga ko kuba ibyo byabaho byashoboraga kuba nko mu mpera y'uyu mwaka.

George Stephanopoulos wabazaga Biden yahise amubwira ati: "Ntabwo wigeze utangaza igihe ubwo wavugaga ko 'bidashoboka cyane'. Wavuze gusa ushimitse ko 'bidashoboka cyane ko aba Taliban bafata ubutegetsi'".

Bwana Biden arasubiza ati: "Yego". Mu kwezi kwa kane, yanasezeranyije Abanyamerika ko kuvana ingabo muri Afghanistan bizakorwa mu mutekano no mu buryo buri ku murongo.

Umwe mu ba Taliban agenzura agace ko hanze y'ikibuga cy'indege cya Hamid Karzai International Airport i Kabul muri iki cyumweru

Ahavuye isanamu, Reuters

Insiguro y'isanamu, Umwe mu ba Taliban hanze y'ikibuga cy'indege cya Kabul muri iki cyumweru

Muri icyo kiganiro cyo ku wa gatatu, Perezida Biden nanone yegetse kuri leta ya Afghanistan n'igisirikare cyayo kuba aba Taliban barigaruriye igihugu mu kanya nk'ako guhumbya.

Abakora mu butasi babwiye BBC ko Bwana Biden yari yarasobanukiwe neza ibyago biri mu gukura ingabo kwe muri Afghanistan, ariko agatsimbarara ku cyemezo cye cyo kuzihakura muri uyu mwaka.

Mu nyuma, "yakoraga nkaho ari we musesenguzi w'ingenzi kuri we ubwe", nkuko byavuzwe na Paul Pillar wahoze akora mu kigo cy'ubutasi bwo hanze cy'Amerika (CIA) ubu wigisha kuri Kaminuza ya Georgetown.

Bwana Pillar yagize ati: "Aba Taliban mu nyuma bari kugeraho bakagira ingufu kurushaho. Ariko umuvuduko cyangwa intambwe, cyangwa igihe ikintu kigiye kubera, ahanini ntiwabimenya".

Yongeyeho ati: "Iri ryabaye ikosa ry'ubutasi? Ntekereza ko bishoboka ko atari ko byagenze".

Ku wa gatatu kandi, ikigega cy'isi cy'imari (IMF/FMI) cyahagaritse Afghanistan ku kugera ku mari igera kuri miliyoni 440 z'amadolari y'Amerika - icyemezo cyashyizwemo imbaraga na minisiteri y'imari y'Amerika mu kubuza ko ayo mafaranga yagera mu biganza by'aba Taliban.

Hagati aho, Perezida wahiritswe wa Afghanistan Ashraf Ghani - wahunze igihugu ku cyumweru ubwo aba Taliban bageraga i Kabul, ubu akaba ari muri Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE) aho yahawe ubuhungiro hisunzwe ubutabazi - yavuze ko nta kindi yakoze kitari ugukurikiza inama yagirwaga n'abategetsi bo muri leta ye.

Ku wa gatatu, nibura umuntu umwe na we yiciwe mu myigaragambyo yo kwamagana aba Taliban mu mujyi wa Jalalabad, uri ku ntera ya kilometero hafi 150 mu burasirazuba bwa Kabul.